در ساعات اخیر، تنش میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران وارد یکی از حساس‌ترین و خطرناک‌ترین مراحل خود در سال‌های گذشته شده است؛ وضعیتی که نه فقط مقامات دو طرف، بلکه متحدان و دشمنان منطقه‌ای را نیز در بهت و نگرانی فرو برده است. چند روزی است که نشانه‌های افزایش شدید حضور نظامی آمریکا در خلیج‌فارس و اطراف مرز‌های ایران، با پیام‌های متناقض سیاسی و تهدید‌های رسمی از دو سوی در می‌آمیزد، تا آنجا که احتمال حمله مستقیم به خاک ایران را بالا برده است.

منابع غربی و رسانه‌های بین‌المللی گزارش داده‌اند که دست‌کم ده‌ها هواپیمای ترابری و جنگی، همراه با ناو‌های گروه هواپیمابر، در هفته‌های اخیر به منطقه منتقل شده‌اند تا آمادگی‌های عملیاتی ایالات متحده به سطحی بی‌سابقه برسد؛ تحرکاتی که تحلیلگران نظامی آن را دیگر صرفاً یک «نمایش قدرت» نمی‌دانند، بلکه بخشی از سناریو‌های عملیاتی برای هرگونه برخورد مستقیم با تهران می‌نامند.

به گزارش یورونیوز، در واشنگتن، گفته می‌شود دونالد ترامپ در گفت‌و‌گو‌های داخلی بار‌ها از گزینه‌های «قطعی و قاطع» علیه ایران سخن گفته و تیم‌های مشاوره‌ای خود را موظف به آماده‌سازی طرح‌های مختلف برای واکنش‌های نظامی گسترده کرده است؛ طرح‌هایی که نه فقط حملات محدود، بلکه گزینه‌هایی با هدف قرار دادن زیرساخت‌های حساس و حتی حذف فیزیکی رهبران ارشد ایران را شامل می‌شوند.

حمله نظامی اجتناب ناپذیر است؟

همزمان، متحدان و رقبا در منطقه واکنش‌های متفاوتی نشان داده‌اند. چهار کشور عرب منطقه از عربستان سعودی تا قطر و عمان در روز‌های گذشته به‌صراحت به ترامپ هشدار داده‌اند که اقدام نظامی علیه ایران می‌تواند به جنگی گسترده و غیرقابل کنترل در سراسر خاورمیانه منجر شود؛ هشداری که حتی باعث شده برخی مقامات آمریکایی در تصمیم‌گیری نهایی در لحظات اخیر تجدیدنظر کنند. ترکیه نیز تمام تلاش خود را به کار گرفته تا در قامت یک میانجی ظاهر شده و با برقراری تماسی بین ترامپ و پزشکیان، چاره‌ای برای عبور از این وضعیت بحرانی پیدا کند.

در تهران، اما فضا به شدت تنش‌آلود است. مقامات ایران با لحنی جدی اعلام کرده‌اند که هرگونه حمله به حریم و خاک کشور را نه فقط یک عملیات محدود نظامی، بلکه آغاز یک رویارویی تمام‌عیار خواهند دید که پاسخ آن فراتر از انتظار طرف مقابل خواهد بود. رسانه‌های رسمی جمهوری اسلامی نیز در پوشش این تهدید‌ها از آماده‌باش کامل نیرو‌های مسلح و طرح‌های دفاعی گسترده سخن گفته‌اند.

تلاش‌های دیپلماتیک به نتیجه می‌رسد؟

ناگفته نماند که در کنار این تحولات، تلاش‌های دیپلماتیک نیز در جریان است؛ اگرچه که به گفته برخی رسانه‌ها مذاکرات مقدماتی با تهران پیشرفت قابل‌توجهی نداشته و هنوز راه‌حلی بدون تنش نظامی به دست نیامده است. همزمان، برخی کشور‌های اروپایی و منطقه‌ای تلاش دارند از طریق کانال‌های دیپلماتیک خطر جنگ تمام‌عیار را کاهش دهند، اما پیام‌ها در پایتخت‌های جهانی همچنان تیره و مبهم‌اند. چنانچه پولیتیکو به نقل از سه منبع عربی مطلع نوشته که جنگ علیه ایران اجتناب ناپذیر است. این نشریه آمریکایی به نقل از این منابع نوشته که کاخ سفید هیچ تضمینی برای عمل به توصیه‌های کشور‌های خلیج فارس برای کاهش تنش ارائه نمی‌دهد. آنها معتقدند که لحن سخت ترامپ در سخنرانی‌های عمومی و اعزام مداوم نیرو‌ها و تجهیزات نظامی به خلیج فراس، او را در موقعیتی قرار داده که احتمال هرگونه حمله به ایران عملا اجتناب ناپذیر است.

بر اساس این گزارش، یک دیپلمات ارشد عرب که با دولت آمریکا در ارتباط است، گفته که «بعد از گفت‌و‌گو‌های فراوان، هنوز برای ما روشن نیست که دو طرف دقیقا چه می‌خواهند».

شمارش معکوس برای شروع جنگ

تحلیلگران سیاسی بر این باورند که این بحران نه فقط برای تهران و واشنگتن که برای تمام معادلات امنیتی و اقتصادی منطقه و جهان اهمیت دارد. قیمت نفت، امنیت خطوط کشتیرانی در تنگه هرمز، و مواضع بازیگران بزرگ جهانی از چین تا روسیه و اتحادیه اروپا همگی تحت تأثیر این تنش قرار گرفته‌اند. در چنین فضایی، هر حرکت نظامی کوچک می‌تواند به زنجیره‌ای از واکنش‌ها، از افزایش تنش در عراق و یمن تا پیامد‌های اقتصادی در بازار‌های جهانی منجر شود.

در حالی که رسانه‌های مختلف در واشنگتن و تهران چشم‌انداز‌های متفاوتی را پیش‌بینی می‌کنند، یک نکته روشن است: تا زمان تصمیم نهایی درباره آغاز یا توقف عملیات نظامی، منطقه در وضعیتی شکننده قرار دارد و هر لحظه ممکن است به نقطه‌عطفی تاریخی تبدیل شود.

حتی به نظر می‌رسد که این نقطه عطف خیلی دور نباشد. چنانچه DropSite به نقل از منابع رسمی نوشته که «واشنگتن به یکی از کشور‌های متحد خود در منطقه اطلاع داده است که ترامپ ممکن است صبح یکشنبه مجوز حمله به ایران را صادر کند».