هم عباس عراقچی و هم طرف آمریکایی بعد از برگزاری دور دوم مذاکرات غیر مستقیم ایران و آمریکا در ژنو رود گفت‌و‌گو‌ها را مثبت ارزیابی کردند، اما آنطور که گفته می‌شود هنوز هم اختلافات اساسی، تحرکات نظامی و فشار‌های سیاسی، چشم‌انداز دستیابی به توافق جامع را پیچیده و زمان‌بر کرده است.

پیشرفت تاکتیکی، اما نه توافق نهایی

رایزنی‌های دیروز در ژنو با حضور هیئت‌های تهران و واشنگتن و با میانجیگری عمان برگزار شد. به گزارش اکسیوس، سید عباس عراقچی پس از سه ساعت مذاکره با نمایندگان رئیس‌جمهور آمریکا، از جمله جرد کوشنر و استیو ویتکاف، فضای مذاکرات را سازنده توصیف و پیشرفت نسبت به دور اول را مثبت ارزیابی کرد.

عراقچی توضیح داد که دو طرف به توافقی کلی بر سر «اصول راهنما» رسیده‌اند؛ اصولی که روند تدوین پیش‌نویس توافق احتمالی را مشخص می‌کند. او تأکید کرد: «این به معنای دستیابی سریع به توافق نیست، اما مسیر روشن‌تری برای ادامه مذاکرات ایجاد شده است و ایده‌ها و پیشنهادات مختلف به طور جدی بررسی شده است.»

همزمان، رسانه‌ها گزارش دادند که ایران و آمریکا بر سر مجموعه‌ای از عناصر بالقوه توافق از جمله مسائل مرتبط با تحریم‌ها به تفاهم اولیه دست یافته‌اند. بنا بر گزارش تلگراف ایران دو هفته فرصت خواسته تا پیشنهاد‌های دقیق خود را ارائه کند و شکاف‌های موضعی پر شود.

خوش‌بینی محتاطانه و فشار نظامی

رسانه‌های آمریکا از جمله CNN پیشرفت مذاکرات را مثبت ارزیابی کرده‌اند، اما با تأکید بر اینکه جزئیات زیادی هنوز باقی است. یک مقام آمریکایی به سی‌ان‌ان گفت: «پیشرفت حاصل شده، اما هنوز شکاف‌های مهم وجود دارد و ایران طی دو هفته آینده با پیشنهاد‌های مفصل بازخواهد گشت.»

در کنار فضای سازنده مذاکرات، فعالیت‌های نظامی آمریکا در منطقه ادامه دارد. به گزارش آکسیوس، بیش از ۵۰ فروند جنگنده اف-۳۵، اف-۲۲ و اف-۱۶ در ۲۴ ساعت گذشته به منطقه اعزام شده و دومین گروه ضربتی ناو هواپیمابر به خاورمیانه رسیده است. تحلیلگران این اقدامات را به عنوان اهرم فشار راهبردی واشنگتن و پیامی به تهران ارزیابی می‌کنند که همزمان با روند دیپلماتیک، فشار نظامی حفظ شود.

نقش میانجیگری عمان و دیپلماسی منطقه‌ای

بدر البوسعیدی که نقش میانجی را بر عهده دارد، فضای مذاکرات را سازنده توصیف کرد و تأکید کرد که شناسایی اهداف مشترک و مسائل فنی، پیشرفت مهمی در مسیر توافق نهایی بوده است. وی یادآور شد که هنوز کار زیادی باقی است و تعیین زمان دور بعدی مذاکرات منوط به تبادل متون پیش‌نویس خواهد بود.

این میانجیگری عمان، که پیش از این در مذاکرات سال‌های گذشته نیز نقش داشته، با ایجاد «فضای اعتماد نسبی» میان طرفین کمک کرده تا هر دو هیئت بتوانند ایده‌ها و پیشنهاد‌های خود را با جزئیات بررسی کنند.

از لحن مثبت ایران تا واقعیت‌های پیچیده

تحلیلگران خارجی با احتیاط به نتایج دور دوم نگاه می‌کنند. پل پیلار، عضو پیشین شورای اطلاعات ملی آمریکا، اظهار داشت که لحن مثبت عراقچی می‌تواند خوش‌بینی نسبت به احتمال موفقیت مذاکرات را کمی افزایش دهد، اما هنوز محدود است. او افزود: «این لحن همچنین بازتاب‌دهنده تلاش ایران برای مدیریت فضای عمومی و سخت‌تر کردن توجیه واشنگتن برای اقدامات نظامی احتمالی است.»

کارشناسان بین‌المللی نیز معتقدند که با وجود توافق بر اصول راهنما، شکاف‌های جدی در مسائل کلیدی همچون برنامه هسته‌ای، فعالیت‌های منطقه‌ای و تحریم‌ها باقی است و این شکاف‌ها تنها با تبادل متون دقیق و گفت‌و‌گو‌های فنی قابل پر کردن هستند.

همزمان با مذاکرات، ایالات متحده حضور نظامی خود در منطقه را افزایش داده است. رسانه‌ها گزارش داده‌اند که اعزام جنگنده‌ها و ناو‌های هواپیمابر، همراه با مانور‌های ایران در تنگه هرمز، فضای منطقه را حساس نگه داشته و هرگونه پیشرفت دیپلماتیک را تحت فشار قرار می‌دهد. تحلیلگران این اقدامات را بخشی از «دیپلماسی با فشار نظامی» می‌دانند که می‌تواند مسیر مذاکرات را همزمان هم تسریع و هم پیچیده کند.

چشم‌انداز دور سوم مذاکرات

دور سوم مذاکرات بر اساس تبادل متون پیش‌نویس تنظیم خواهد شد و دو طرف باید پیشنهاد‌های مفصل و جزئیات فنی را بررسی کنند. با وجود پیشرفت تاکتیکی و توافق بر اصول راهنما، کارشناسان معتقدند دستیابی به توافق جامع هنوز به زمان، تعامل فنی و مدیریت فشار‌های داخلی و منطقه‌ای نیاز دارد.

به گفته تحلیلگران، پیشرفت کنونی بیشتر «تدوین مسیر» برای مذاکرات آینده است تا «حل نهایی اختلافات». فضای فعلی، ترکیبی از خوش‌بینی محتاطانه و هشدار نسبت به تهدیدات احتمالی را شکل داده و نتیجه نهایی مذاکرات ژنو را نامطمئن و حساس نگه داشته است.