به گزارش خبرنگار اقتصادی فارس آگاه، کسب و کارهای دیجیتال زمستان امسال را بد یُمن و پرتنش آغاز کرده اند؛ در هفته های نخست و با آغاز اعتراض های صنفی نسبت به افزایش نرخ ارز، شاهد کاهش سرعت یا بروز اختلال های مقطعی در برخی مناطق بودند اما سرانجام از شامگاه ۱۹ دی ماه و با امنیتی شدن شرایط کشور، اینترنت ها قطع شد.

هرچند به تدریج با بهبود شرایط امنیتی، دسترسی ها اندکی برقرار شد، پلتفرم ها و سکوهای داخلی فعال شدند و پیامک دوباره امکان ارسال یافت و حتی امکان دسترسی به برخی فعالیت های خارجی به صورت تدریجی فراهم شد اما همچنان دسترسی به بخش اعظم اینترنت بین الملل و شبکه های اجتماعی خارجی با محدودیت و کُندی روبروست؛ شرایطی که شاید در ظاهر چندان توجه کاربران را جلب نکند اما برای گردانندگان این سکوها و کسب و کارها مشمئزکننده و دلهره آور شده است؛ نبود اینترنت نه فقط آینده کسب و کارها را نشانه رفته، بلکه به طور زنجیره وار تهدیدهایی را متوجه آنان کرده از امنیت سایبری تا کوچ نخبگان و حتی حذف از تعاملات جهانی.

با وجود همه تلاش هایی که از سوی متولیان امر برای بازگشت ارتباطات کشور به شرایط عادی صورت گرفته هنوز گشایشی در این خصوص شاهد نیستیم؛ شاید این قطعی برای شهروندان عادی، چندان سخت نباشد اما برای بسیاری از کسب و کارها حکم نان را دارد و هر روز قطعی، خسارت های هنگفتی به آنها می زند؛ از فعالان اقتصادی اعم از صادرکنندگان و واردکنندگان که می بایست با شرکای تجاری خود از طریق رایانامه (ایمیل) و یا شبکه های اجتماعی بین المللی در تماس باشند تا تولیدکنندگانی که کالای مورد نظر خود را برای تداوم تولید ثبت کرده اند و یا بنگاه های کوچکی که سلسله وار به اینترنت وابسته هستند و قطع اینترنت یعنی اختلال در همه این زنجیره.

در سطح کلان‌تر، این اقتصاد دیجیتال است که حیات آن با این قطعی در تهدید قرار گرفته است؛ اقتصادی که قرار است بخش اعظم رشد اقتصادی هشت درصدی مورد نظر برنامه هفتم را به دوش بکشد، اکنون با خسارت های هنگفتی روبروست که برخی آن را ۶۰۰ میلیارد تومان و برخی تا ۳ هزار میلیارد تومان در روز می دانند و حتی وزیر ارتباطات عدد آن را بالاتر از این ارقام یعنی ۵ هزار میلیارد تومان در روز محاسبه کرده است.

تماس‌های تلفنی خبرنگار ایرنا با گردانندگان کسب و کارهای بزرگ اینترنتی از سردرگمی این کسب و کارها حکایت دارد؛ نمی دانند به کجا پناه ببرند، مشکل خود را از چه مسئول یا متولی پیگیری کنند و برای دست یافتن به حداقل هایی که حرفه آنان را سر و پا نگه دارد، مدام با این سو و آنسو در تماس هستند تا شاید به تعبیر مدیر یکی از سکوهای اینترنتی گشایشی شد و توانستیم کسب و کار خود را نجات دهیم.مدیرعامل سایت دیوار یکی از همین کسانی است که به خبرنگار ایرنا می گوید با وجود فعال سازی سکوها در بستر شبکه داخلی، بسیاری از سرویس هایی که باید در دسترس باشد، همچنان قطع است چون اینترنت بین الملل قطع شده.

می گوید که خدمات نصفه و نیمه ارایه می دهند اما وقتی دسترسی کامل وجود ندارد، نگرانی ها هم بیشتر می شود؛ او می گوید که در همه این مدتی که اینترنت قطع بوده به طور مداوم و مستمر پیگیر باز شدن سرویس های ارایه خدمات در بستر پلتفرم دیوار است .

اشکان آرماندهی در پاسخ به اینکه تصور می شود با دسترسی به شبکه داخلی، مشکل کسب و کارها حل شده است، تاکید می کند: همه می دانند که هیچ مشکلی حل نشده است؛ اینترنت بین الملل قطع است و وقتی قطع است، مشکل حل نشده است.

در ساعات اولیه قطعی اینترنت هیچ کس از آنچه رخ داده بود، خبر نداشت و حتی برخی تصور می کردند که اپلیکشن ها مورد هک قرار گفته اند تا اینکه به مرور متوجه شدند دسترسی ها به اینترنت بین الملل قطع شده است.

تاکسی های اینترنتی از دیگر کسب و کارهایی هستند که در این زمینه آسیب دیده اند و بر این باورند که آسیب‌های قطع اینترنت را جبران‌ناپذیر می دانند؛ بر اساس اطلاعیه ای که یکی از این شرکت ها در این باره صادر کرده است، این قطعی ها نتیجه تلاش های سرمایه گذاران در کسب و کارهای اینترنتی را معرض خطر جدی قرار داده است.

اسنپ در پاسخ به آسیب‌های ناشی از قطع اینترنت این نکته را عنوان می کند که عدم اتصال به اینترنت بین الملل سبب شده تا فرآیند توسعه در همه بخش‌های این شرکت متوقف شود و از آنجا که این بنگاه اقتصادی فناوری محور است، در شرایط عادی امکان فعالیت ندارد.

این ضربه، بجز آسیب اقتصادی است که طی این روزها به سودآوری آن وارد شده است و اگر بدانیم حدود ۱۰ هزار نفر به طور مستقیم و میلیون‌ها نفر به طور غیرمستقیم از این طریق امرار معاش می‌کنند، باید به این نتیجه برسیم که آینده شغلی تمامی این افراد با تهدید جدی مواجه شده است. برای ملموس شدن شرایط پیش آمده، مرور این آمار خالی از لطف نیست که فقط در اسنپ، این قطعی اینترنت موجب کاهش تا ۸۰ درصدی درخواست های کاربران و کاهش فروش روزانه ۵۰۰ میلیارد تومانی کسب و کارهای فعال در این سکوی اینترنتی شده است آن هم در شرایطی که اسنپ از طریق اینترنت داخلی در دسترس کاربران قرار داشته است.

رضا الفت نسب دبیر اتحادیه کسب و کارهای مجازی خسارت روزانه قطعی اینترنت را حداقل ۳۸۰۰ میلیارد تومان می داند و می گوید: میزان خسارت ها در هر کسب و کار متفاوت است؛ تاکسی های اینترنتی اعلام می کنند که تا ۵۰ درصد میزان سفرهای آنها کم شده و کسب و کارهای کوچک از کاهش ۸۰ درصدی فروش خود سخن می گویند.

وی خطر اصلی پنهان در پشت پرده قطعی اینترنت را تعدیل نیرو در این کسب و کارها آن هم در ماه های پایانی سال می داند و شرایط را اینگونه توضیح می دهد: ۹ هزار کسب‌وکار مجازی به طور رسمی از اتحادیه مجوز گرفته‌اند و پیش‌بینی می‌شود ۱۰۰ هزار وب‌سایت بدون مجوز و ۷۰۰ هزار آنلاین‌شاپ نیز در شبکه‌های اجتماعی فعالیت می‌کنند. این کسب‌وکارها اکنون با قطع اینترنت آسیب بسیاری دیده‌اند.

وی خواستار اتصال اینترنت در اسرع وقت شد زیرا به باور او، این قطعی ضربه بزرگی به کسب و کارها زنده است و اگر اکنون تعلل شود، ممکن است شاهد مهاجرت نخبگان باشیم.

خاموشی اینترنت کسب و کارها و مردم در شرایطی است که رئیس جمهور به عنوان رئیس شورای عالی امنیت ملی ۲۸ دی ماه در جلسه هیات دولت با اشاره به برگزاری نشست با فعالان حوزه اقتصاد دیجیتال، خاطرنشان کرد: با توجه به ضرورت تسهیل امور کسب و کارهای اینترنتی و کاهش محدودیت‌های ارتباطاتی به آقای لاریجانی توصیه کردم که در اسرع وقت محدودیت اینترنت برطرف شود.

راهکارهایی که مشکل را حل نمی کند

در روزهای گذشته راهکارهای مقطعی برای رفع مشکل بخشی از کسب و کارها در اتصال به اینترنت اجرایی شده که نه تنها راهگشا نبوده بلکه بر موج انتقادات افزوده است؛ برای نمونه برخی دسترسی ها در اتاق بازرگانی ایران و تهران و نیز اتاق تعاون ایران بازگشایی شده تا فعالان اقتصادی بتوانند با شرکای تجاری خود در ارتباط باشند. اما این اقدام هم محل انتقاد فعالان اقتصادی و مردم قرار گرفت زیرا تجار مجبورند برای استفاده نیم ساعته نه تنها کارت عضویت در اتاق و کارت ملی به همراه داشته باشند، بلکه باید یک تعهدنامه نیز بدهند تا از این امتیاز سوء استفاده نکنند.

اما همین فرصت نیم ساعته و مشخص نبودن زمان بازگشایی اینترنت، سبب تشکیل صف های طولانی در اتاق های بازرگانی شده است که رئیس کمیسیون فناوری اطلاعات و ارتباطات اتاق بازرگانی ایران با انتقاد از این وضعیت آن را به اینترنت صفی و نوبتی تعبیر و تاکید کرد که این رویه برای هیچ یک از اقشار جامعه از جمله بازرگانان مناسب نیست و درخواست اتاق ایران وصل شدن اینترنت پرسرعت و پایدار برای همه مردم است.

علی مسعودی در این باره معتقد است که باید دسترسی همگانی به اینترنت باکیفیت، پایدار و پرسرعت فراهم شود و بر این اساس می گوید: لازم است در حوزه اینترنت به گونه‌ای رفتار کنیم که بدون هیچ اختلالی اقتصاد دیجیتال و سطح ارتباطی کشور به فعالیت خود ادامه دهد. برای تحقق این مهم باید گفتمان فنی شکل بگیرد و نگرانی بابت تعطیلی موقت کسب‌وکارهای اینترنتی رفع شود.

وی با تاکید بر اینکه فعالان اقتصادی در مراودات داخلی و بین‌المللی به اینترنت احتیاج دارند، اظهار داشت: امروز شرکت‌های مختلف، کارخانه‌ها و حتی کسب‌وکارهای سنتی، برقراری اینترنت را مطالبه می‌کنند و پیگیر هستند چون برای ادامه فعالیت‌ها به اینترنت نیاز دارند. در جلسات مختلفی که از همان ابتدا برای رسیدگی به مسئله اینترنت برگزار شد، خوشبختانه نماینده بخش خصوصی دعوت شد و در حضور رئیس‌جمهور و وزیر مربوطه برقراری اینترنت باکیفیت، پرسرعت و پایدار که همه مردم به آن دسترسی داشته باشند، به عنوان یک مطالبه جدی مطرح شد.

واقعیت این است که امروزه علاوه بر ایمیل، پیام رسان های بین المللی، نقش اصلی را در ارتباط گیری تجار با شرکای تجاری بر عهده دارند و در چنین وضعیتی نه تنها پیام رسان های داخلی مشکلی را حل نمی کنند، بلکه ارتباط مستمر با شرکای تجاری نیز ضروری است وگرنه ممکن است در فرآیند تامین کالاهای مورد نیاز کشور مشکلات جدی در ماهها آینده پیش آید.

فضای اطلاع رسانی کشور، یکی دیگر از بخش هایی است که به اینترنت وابسته است؛ اگرچه دسترسی برخی رسانه ها و خبرگزاری ها به اینترنت فراهم شده اما همه این اقدامات رافع نیازهای اقشار مختلف جامعه نبوده و بلا تکلیفی ناشی از قطعی اینترنت برای گروه های مختلف آزاردهنده شده است.

نظیر این مشکل در روزهای نخست قطعی اینترنت در لغو پروازهای شرکت های خارجی نمود عینی داشت که به دلیل قطعی اینترنت هیچ یک از شرکت ها نتوانستند پروازهای خود را برقرار کنند حالا هم که پروازها برقرار شده، حجم سفرهای هوایی اعم از داخلی و خارجی کاهش زیادی داشته به طوری که مسافرانی که این روزها به فرودگاه مهرآباد مراجعه داشته اند، به ایرنا گفته اند که سالن های پذیرش مسافر که همیشه در این ایام سال به دلیل اوج گرفتن سفرهای هوایی به نیمه جنوبی کشور شلوغ بود، خلوت تر از همیشه بوده است.

زیان هایی که روی هم انباشته می شوند

پیگیری و گفت و گوی خبرنگار ایرنا از فعالان اقتصادی بویژه در حوزه کسب و کارهای مجازی نشان می دهد که همه آنها با مشکلات جدی روبرو هستند؛ برخی از آنها که به طور مستمر با بخش ها و نهادهای مختلف در تماس هستند، به ایرنا می گویند که ترجیح می دهند دیگر مصاحبه نکنند زیرا آنقدر مسائل تکرار شده که دیگر حرفی برای گفتن باقی نمانده و برخی نیز معتقدند اینکه چقدر روزانه زیان و خسارت متوجه کسب و کارها شده، مشکلی را حل نمی کند و فقط نمک پاشیدن روی زخمی است که باید با اتصال به اینترنت بین الملل علاج شود.

این مشکل فقط متوجه کسب و کارهای با نام و نشان نیست؛ بسیاری از افراد که به صورت آزاد و آنلاین ( فریلنسری) با شرکت های خارجی بخصوص در حوزه فناوری اطلاعات همکاری می کنند نیز اکنون با مشکل روبرو هستند و حتی نمی توانند با کارفرمایان خود در تماس باشند؛ در این زمینه وزیر ارتباطات از فعالیت ۲ هزار فعال فریلنسری به صورت آمار ثبت‌شده خبر می دهد و البته تاکید دارد که این آمار با واقعیت میدانی فاصله دارد.

یا حتی فعالان حوزه رمزارز و صرافی های رمز ارز اتصالات سابق را به کیف پول خود ندارند و حتی برخی تریدرهایی که در بازارهای بین الملل فعال بودند، اکنون به استان های مرزی نقل مکان کرده اند تا با استفاده از سیم کارت کشورهای همسایه و اینترنت رومینگ، کسب و کار خود را ادامه دهند. برخی هم به زحمت به فیلترشکن هایی دسترسی پیدا کرده اند که دوباره با دنیای بیرون ارتباط بگیرند.

تبعات سنگین اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی قطع اینترنت

عباس آشتیانی رییس کمیسیون بلاک‌چین سازمان نظام صنفی رایانه‌ای کشور در این باره می گوید: این اختلال‌ها نه‌تنها موجب مسدود شدن دارایی‌های بلاک‌چینی کاربران شده، بلکه امنیت، سرمایه‌گذاری و جایگاه ایران در اقتصاد بی‌مرز دیجیتال را با مخاطرات جدی مواجه کرده است زیرا زمانی که اینترنت قطع باشد، تراکنش‌های بلاک‌چینی که ماهیتی بین‌المللی دارند، طبیعتاً دچار اختلال می‌شوند. این اختلال هم متوجه کسب‌وکارهاست و هم کاربران؛ موضوعی که متأسفانه آثار آن هنوز نیز به‌طور کامل برطرف نشده است.

وی افزود: این وضعیت به آن معناست که دارایی‌های بلاک‌چینی کاربران در کیف پول‌ها فعلاً مسدود و به‌صورت دست‌نخورده باقی می‌مانند و امکان جابه‌جایی‌های بین‌المللی و انجام تراکنش‌های بلاک‌چینی وجود ندارد. این مسئله در لایه کاربران کاملاً مشهود است و از آنجا که کسب‌وکارها دارایی‌های کاربران را نیز مدیریت می‌کنند، این شرایط می‌تواند آسیب‌زا باشد. جابه‌جایی میان کیف پول‌های مختلف یکی از روش‌های متداول برای نگهداری امن دارایی‌های دیجیتال مانند تتر بود که با قطعی اینترنت عملاً مختل شد.

آشتیانی ادامه داد: از سوی دیگر، رمزارزهایی مانند بیت‌کوین، تتر و تا حدود زیادی ترون و اتریوم، کاربرد گسترده‌ای در فعالیت‌های اقتصادی داشتند. نبود امکان انجام تراکنش‌های بلاک‌چینی، روند سرمایه‌گذاری، مدیریت سرمایه و حفظ ارزش دارایی‌ها در برابر نوسانات بازارهای بین‌المللی و حتی نگهداری امن آن‌ها را تا حد زیادی دچار اختلال کرده است.

رییس کمیسیون بلاک‌چین سازمان نظام صنفی رایانه‌ای کشور با تاکید بر اینکه وضعیت فعلی اینترنت پدیده‌ای با ماهیت سنگین اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی است که همه این ابعاد را به‌صورت هم‌زمان دربرمی‌گیرد، گفت: اینترنت برای اقتصاد دیجیتال که آینده قطعی اقتصاد کشورهاست، همانند آب است. این ابزار برای ارتباطات بین‌المللی در همه سطوح فرهنگی، اجتماعی، سرگرمی و اقتصادی برای مردم جهان و از جمله مردم کشورمان اهمیت حیاتی دارد.

آشتیانی افزود: عدم بازگشت اینترنت مخاطرات فراوانی دارد که نخستین پیامد آن، حذف ایران از حوزه اقتصاد بی‌مرز دیجیتال است. کاهش شدید درآمد اقتصادی مردم دومین پیامد این وضعیت محسوب می‌شود؛ چراکه با نبود تبادلات بین‌المللی، خدمات فریلنسینگ یا آزادکاری دچار اختلال می‌شود. افراد بسیاری در ایران با توان و تخصص بالا خدمات آنلاین ارائه می‌دادند و دستمزد دریافت می‌کردند که اکنون فعالیت اقتصادی آن‌ها مختل شده است.

رییس کمیسیون بلاک‌چین سازمان نظام صنفی رایانه‌ای کشور با اشاره به پیامدهای این وضعیت برای شرکت‌ها گفت: درآمد شرکت‌های بزرگ نیز تحت تأثیر قرار گرفته و این روند در میان‌مدت می‌تواند منجر به تعدیل نیرو شود؛ مسئله‌ای که پیامدهای اجتماعی به‌همراه خواهد داشت. این شرایط علاوه بر دور نگه داشتن کشور از پنجره اقتصاد دیجیتال، می‌تواند موجب افزایش نارضایتی اجتماعی در میان مردم شود که سومین آسیب مهم آن است.

آشتیانی چهارمین پیامد را از بین رفتن بخشی از دارایی‌های نامشهود ایرانیان دانست و توضیح داد: برخی رمزارزها در معرض نوسانات بازار هستند و زمانی که امکان مدیریت و حفظ ارزش آن‌ها وجود نداشته باشد یا برخی بلاک‌چین‌ها مانند ترون دچار اختلال شوند، این دارایی‌ها آسیب می‌بینند. سئوی یک شرکت مانند سرقفلی یک مغازه است؛ برای یک دامنه اینترنتی سال‌ها هزینه می‌شود تا در رتبه‌های داخلی و بین‌المللی جایگاه مناسبی پیدا کند و این سرمایه نامشهود با اختلال اینترنت آسیب می‌بیند.

رییس کمیسیون بلاک‌چین سازمان نظام صنفی رایانه‌ای کشور در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر قطعی اینترنت بر امنیت شبکه‌ها گفت: بله، قطعی اینترنت به دلیل مسدود شدن دسترسی به آی‌پی‌های خارج از کشور، در یکی دو روز نخست باعث شد ترافیک کشور تقریباً به صفر برسد. پس از چند روز دسترسی داخلی به‌صورت اینترانت و ایران‌اکسس برقرار شد، اما دسترسی بین‌المللی همچنان قطع بود.

قطع ایمیل های بین المللی آسیب امنیتی ایجاد می کند

وی افزود: بسیاری از افراد و کسب‌وکارها به دسترسی بین‌المللی نیاز داشتند؛ برای نمونه بررسی ایمیل‌های بین‌المللی قطع شد. این موضوع می‌تواند آسیب امنیتی ایجاد کند، زیرا در بسیاری از موارد هشدارهای امنیتی ورودهای مشکوک از طریق ایمیل ارسال می‌شود.

آشتیانی ادامه داد: این مسئله از نمونه‌های ساده شخصی آغاز می‌شود و تا کسب‌وکارهای بزرگی ادامه پیدا می‌کند که از خدمات جهانی مانند احراز هویت دومرحله‌ای استفاده می‌کنند یا سرورهایی دارند که در خارج از کشور میزبانی می‌شوند و با قطعی اینترنت دیگر به آن‌ها دسترسی ندارند. این موارد نمونه‌هایی از آسیب‌های ناشی از قطع دسترسی به آی‌پی‌های بین‌المللی است.

وی در پاسخ به پرسشی درباره پیامدهای اقتصادی قطعی اینترنت برای کسب‌وکارهای مبتنی بر بلاک‌چین گفت: این آسیب‌ها متوجه همه کسب‌وکارهای حوزه اقتصاد دیجیتال و حتی عموم مردم است، اما در حوزه بلاک‌چین ریسک عدم دسترسی برای حفظ و صیانت از اصل و ارزش دارایی‌ها نسبت به سایر حوزه‌ها به‌مراتب بالاتر است.

آشتیانی درباره میزان خسارت‌ها اظهار کرد: برآوردها بر اساس اعلام انجمن‌ها و کارشناسان مختلف نشان می‌دهد که به‌طور متوسط روزانه حدود هفت هزار میلیارد تومان خسارت به اقتصاد دیجیتال کشور وارد شده است.

در مجموع اینکه شرایط پیش آمده برای اینترنت برای هیچ کاربری مطلوب نیست؛ نه فقط کسب و کارهای اینترنتی بلکه همه کسانی که با اینترنت سر و کار دارند، با نوعی سرگشتی و بلاتکلیفی مواجه هستند.

خسارت روزانه ۵ هزار میلیارد تومانی قطع اینترنت به ‌اقتصاد کشور

سیدستار هاشمی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات آمار خسارت روزانه ناشی از قطع اینترنت را حدود ۵۰۰ میلیارد تومان به هسته اقتصاد دیجیتال و نزدیک به ۵ هزار میلیارد تومان به ‌اقتصاد کلان کشور اعلام کرده و بر این باور است که با توجه به اشتغال مستقیم و غیرمستقیم حدود ۱۰ میلیون نفر در حوزه اقتصاد دیجیتال و محدود بودن تاب‌آوری شرکت‌های فعال در این حوزه، باید برای کاهش این آسیب‌ها اقدام فوری کرد.

هاشمی با اذعان به اینکه قطع اینترنت حتی سبب بروز اختلال در خدمات دولت الکترونیک شده است، این توضیح را ارایه داد که خسارت روزانه به هسته اقتصاد دیجیتال عمدتاً به اپراتورها و بخش شبکه‌ای مربوط است و خسارت روزانه به ‌اقتصاد کلان هم لایه‌های دوم و سوم اقتصاد دیجیتال را نیز شامل می‌شود.

وی با استناد به آمار تولید ناخالص داخلی توضیح داد: با فرض سهم حداقل ۵ درصدی اقتصاد دیجیتال، از اقتصاد کلان کشور این برآوردها منطقی است و حتی وزارت اقتصاد و بانک مرکزی ارقام بالاتری را نیز مطرح کرده‌اند.

وزیر ارتباطات با بیان اینکه قطع اینترنت می‌تواند پیامدهای اجتماعی و امنیتی به همراه داشته باشد، افزود: برآوردها نشان می‌دهد میانگین تاب‌آوری شرکت‌ها و کسب و کارهای اینترنتی حدود ۲۰ روز است و کشور در حال نزدیک شدن به این نقطه است، بنابراین باید با استفاده از ظرفیت‌های موجود، برای کاهش آسیب‌ها اقدام کرد.

هاشمی خاطر نشان کرد: حمایت‌ها باید با اولویت شرکت‌های کوچک‌تر آغاز شود، هرچند آثار بحران به شرکت‌های بزرگ نیز در حال سرایت است.

وی از طرح این موضوع در هیات دولت خبر داد و ابراز امیدواری کرد با تدابیر اتخاذشده، کشور به شرایط عادی ارتباطی بازگردد و بخشی از خسارات جبران شود.