عبدالغفور مصطفایی – فارس آگاه

تولیت آستان مقدس احمدی و محمدی(ع) با تأکید بر نقش تعیین‌کننده رسانه در تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جهان گفت: امروز جنگ اصلی، جنگ رسانه و خبر است و خبرنگاران در خط مقدم این میدان قرار دارند؛ از این رو فعالان رسانه‌ای باید ضمن پایبندی به صداقت و اخلاق حرفه‌ای، در مسیر آگاهی‌بخشی جامعه و تقویت جبهه حق حرکت کنند.

حجت‌الاسلام ابراهیم کلانتری در نشست ویژه با خبرنگاران و عکاسان خبری که به مناسبت روز خبرنگار برگزار شد، با اشاره به تحولات گسترده عرصه رسانه در جهان اظهار کرد: رسانه در شرایط کنونی دیگر یک ابزار درجه دو یا سه نیست، بلکه به یکی از اصلی‌ترین عرصه‌های مواجهه و تقابل در جهان تبدیل شده است؛ اگر در گذشته جنگ‌ها عمدتاً با سلاح‌های نظامی، تجهیزات و نیروهای انسانی دنبال می‌شد، امروز بخش مهمی از جنگ‌ها در عرصه افکار عمومی شکل می‌گیرد و رسانه و خبر در این میدان نقش تعیین‌کننده دارند.

خبرنگاری؛ حرفه‌ای حساس با مسئولیتی سنگین

تولیت آستان مقدس احمدی و محمدی شاهچراغ (ع) در بخش دیگری از سخنان خود با گرامیداشت یاد و خاطره شهدای عرصه رسانه، به‌ویژه شهید صارمی، از وی به عنوان نمونه‌ای از «خبرنگار مؤمن» یاد کرد و گفت: خبرنگاری یک تفریح یا کار عادی نیست،  گاهی اضافه یا کم شدن یک جمله، تغییر یک عبارت و یا انتشار یک خبر نادرست می‌تواند پیامدهای بسیار سنگینی برای جامعه داشته باشد و حتی زمینه‌ساز درگیری، آشوب و خونریزی شود.

وی با اشاره به آثار اجتماعی و سیاسی انتشار اخبار کذب تصریح کرد: امروز با یک خبر نادرست ممکن است کشورها دچار بحران شوند، گروه‌ها و طایفه‌ها در مقابل یکدیگر قرار گیرند و فضای جامعه به سمت اختلاف و تنش سوق پیدا کند.

تولیت آستان احمدی و محمدی شاهچراغ (ع) با بیان اینکه رسانه می‌تواند در خدمت ارزش‌ها یا در مسیر مقابل آن قرار گیرد، افزود: خبرنگار می‌تواند در جبهه ارزش‌های مثبت و الهی حرکت کند یا ناخواسته در جبهه مقابل قرار گیرد؛ بنابراین فعال رسانه‌ای باید بداند هر کلمه‌ای که منتشر می‌کند، می‌تواند آثار و تبعاتی در جامعه داشته باشد.

وی اظهار کرد: گاهی برخی افراد با انتشار اخبار کذب، به جای اینکه در مسیر حقیقت حرکت کنند، با «سلاح کلمه» به ایجاد فتنه، آشوب و اختلاف کمک می‌کنند؛ در حالی که خبرنگار متعهد باید از این ظرفیت در مسیر حقیقت و آگاهی‌بخشی استفاده کند.

سلاح رسانه می‌تواند از سلاح نظامی خطرناک‌تر باشد

کلانتری با تأکید بر اینکه قدرت کلمه در دنیای امروز بسیار افزایش یافته است، خاطرنشان کرد: یک خبر می‌تواند افکار عمومی را تغییر دهد، امید ایجاد کند یا برعکس، جامعه را دچار اضطراب و ناامیدی کند به همین دلیل، خبرنگار باید پیش از انتشار هر خبر، نسبت به صحت آن اطمینان حاصل کند و بداند که مسئولیت شرعی، اخلاقی و حرفه‌ای انتشار یک مطلب بر عهده او است؛ چرا که خبرنگاری مسئولیتی  که هر روز حساس‌تر و سنگین‌تر می‌شود و هرچه فناوری‌های ارتباطی توسعه پیدا می‌کنند، ضرورت رعایت اخلاق و دقت در انتشار اخبار نیز افزایش می‌یابد.

خبررسانی از نخستین روزهای زندگی انسان

تولیت آستان مقدس حضرت احمد بن موسی (ع) در ادامه سخنان خود به سابقه تاریخی خبررسانی اشاره کرد و گفت: خبر و انتقال اطلاعات موضوعی مربوط به عصر حاضر نیست و انسان از نخستین روزهای زندگی اجتماعی خود با مسئله خبر و انتقال اطلاعات مواجه بوده است.

وی با اشاره به داستان هابیل و قابیل و ماجرای کلاغ در قرآن کریم بیان کرد: در این داستان، کلاغ با دفن کردن پیکر، نوعی راهنمایی و انتقال پیام را به انسان نشان می‌دهد و می‌توان از این ماجرا به عنوان یکی از نمونه‌های تاریخی توجه به مفهوم انتقال اطلاعات و آگاهی یاد کرد.

تولیت آستان احمدی و محمدی(ع) همچنین با اشاره به مفهوم «نبأ عظیم» در قرآن کریم، بر ضرورت توجه به اهمیت خبر و تحقیق درباره آن تأکید کرد و یادآور شد: خبرنگار نباید صرفاً به آنچه روی صفحه تلفن همراه خود مشاهده می‌کند، اعتماد کند و بدون تحقیق و بررسی، مطلبی را منتشر سازد و سرعت در انتشار خبر مهم است، اما سرعت نباید جای دقت و صحت را بگیرد، خبرنگار حرفه‌ای باید پیش از انتشار خبر، منبع، محتوا و ابعاد مختلف آن را بررسی کند.

کلانتری با بیان اینکه تاریخ و هویت ملت‌ها تنها از طریق اسناد مکتوب منتقل نمی‌شود، عنوان کرد: در بسیاری از جوامع، حتی در شرایطی که میزان سواد مکتوب پایین بوده، تاریخ و هویت از طریق روایت‌های شفاهی از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است.

وی افزود: رسانه امروز نیز در حقیقت بخشی از همین فرآیند انتقال تجربه، تاریخ، فرهنگ و هویت است و خبرنگار باید بداند آنچه امروز ثبت و منتشر می‌کند، ممکن است فردا به بخشی از حافظه تاریخی جامعه تبدیل شود.

کلانتری  اظهار کرد: در دنیای امروز بحث بی‌طرفی مطلق رسانه‌ای موضوعی قابل تأمل است و هر رسانه‌ای بر اساس مبانی، ارزش‌ها و اهداف خود جهت‌گیری دارد، خبرنگار نباید دچار این تصور شود که رسانه‌گری کاملاً بدون جهت امکان‌پذیر است؛ در فضای کنونی، رسانه‌ها یا در مسیر جبهه حق حرکت می‌کنند یا در مسیری قرار می‌گیرند که در تقابل با ارزش‌های الهی و انسانی است.

تولیت آستان احمدی و محمدی(ع) با اشاره به جایگاه جمهوری اسلامی ایران تصریح کرد: ما در کشوری زندگی می‌کنیم که انقلاب اسلامی را تجربه کرده است و رسانه‌های آن باید نسبت به ارزش‌های دینی، فرهنگی و ملی جامعه مسئولیت داشته باشند و جهت‌گیری رسانه‌ای به معنای کنار گذاشتن حقیقت نیست؛ بلکه رسانه باید در عین رعایت صداقت، عدالت و اخلاق حرفه‌ای، نسبت به مبانی و ارزش‌هایی که جامعه بر اساس آنها شکل گرفته است، مسئولیت‌پذیر باشد.

خبرنگار نباید در «جهل مرکب» باقی بماند

کلانتری با هشدار نسبت به خطر گرفتار شدن خبرنگار در تحلیل‌های سطحی ابراز کرد: فعال رسانه‌ای باید همواره در حال مطالعه و افزایش دانش خود باشد و نباید تصور کند صرفاً با در اختیار داشتن یک تلفن همراه و امکان انتشار سریع مطالب، می‌تواند نقش یک خبرنگار حرفه‌ای را ایفا کند و خبرنگار باید بداند چه خبری را، با چه هدفی، از چه منبعی و با چه ادبیاتی منتشر می‌کند؛ این شناخت نیازمند آگاهی، مطالعه و تجربه است.

تولیت آستان احمدی و محمدی(ع) خاطرنشان کرد: رسانه اگر بدون شناخت و تحلیل وارد میدان شود، ممکن است به جای آگاهی‌بخشی، موجب افزایش ابهام و سردرگمی جامعه شود.

فرهنگ‌سازی؛ یکی از رسالت‌های مهم رسانه

وی همچنین فرهنگ‌سازی را از مهم‌ترین وظایف رسانه دانست و گفت: رسانه فقط برای انتشار خبرهای روزمره نیست، بلکه می‌تواند فرهنگ جامعه را شکل دهد و اگر در جامعه نسبت به رفتارهای نادرست فرهنگی بی‌تفاوت باشد، به مرور زمان همان رفتارها عادی می‌شوند و در این راستا فرهنگ‌سازی درباره نظم، مسئولیت‌پذیری، صداقت و احترام به حقوق دیگران از جمله وظایفی است که رسانه‌ها باید نسبت به آن اهتمام داشته باشند و نیز حتی نحوه برگزاری جلسات و رعایت وقت مردم نیز می‌تواند به یک مسئله فرهنگی تبدیل شود و رسانه‌ها در اصلاح این رفتارها نقش مهمی دارند.

رسانه نباید چهره‌های پوچ را به الگو تبدیل کند

کلانتری در ادامه سخنان خود به نقش رسانه در الگوسازی اجتماعی اشاره کرد و گفت: یکی از خطراتی که جامعه امروز با آن مواجه است، برجسته شدن برخی چهره‌های کم‌مایه و بی‌محتوا در فضای رسانه‌ای است، گاهی رسانه‌ها به جای معرفی دانشمندان، استادان، نخبگان و شخصیت‌های اثرگذار، به افرادی توجه می‌کنند که صرفاً به دلیل حضور در فضای مجازی یا برخورداری از شهرت مقطعی، مورد توجه قرار گرفته‌اند و رسانه نباید در خدمت ساختن چهره‌های کاذب قرار گیرد، بلکه باید به معرفی الگوهای واقعی جامعه بپردازد.

وی ادامه داد: جامعه برای پیشرفت به الگو نیاز دارد و رسانه در انتخاب و معرفی این الگوها مسئولیت سنگینی بر عهده دارد و باید تلاش کنند نسل جوان را با دانشمندان، استادان، کارآفرینان، هنرمندان متعهد، قهرمانان ملی و شخصیت‌های اثرگذار جامعه آشنا کنند؛ زمانی که یک جوان ببیند افراد موفق و نخبه جامعه مورد توجه قرار می‌گیرند، مسیر الگوسازی او نیز تغییر خواهد کرد و باید به جای تولید و بازتولید شهرت‌های زودگذر، زمینه معرفی شخصیت‌هایی را فراهم کند که سال‌ها برای پیشرفت کشور و جامعه تلاش کرده‌اند.

وحدت؛ قدرتی فراتر از ابزارهای نظامی

کلانتری در بخش پایانی سخنان خود به اهمیت وحدت در جامعه پرداخت و افزود: یکی از مهم‌ترین عناصر قدرت جمهوری اسلامی ایران، وحدت مردم و انسجام امت اسلامی است که می‌توان آن را یک «موشک کوبنده» بر دهان استکبار و صهیونیسم دانست؛ دشمنان همواره تلاش می‌کنند میان مردم، اقوام، مذاهب و مناطق مختلف کشور اختلاف ایجاد کنند، بنابراین رسانه باید مراقب باشد در زمین طراحی‌شده از سوی دشمن بازی نکند.

وی تأکید کرد: رسانه می‌تواند با برجسته کردن نقاط مشترک مردم و پرهیز از دامن زدن به اختلافات، نقش مهمی در تقویت وحدت ملی و اجتماعی ایفا کند جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به رسانه‌هایی نیاز دارد که ضمن نقد مشکلات و مطالبه‌گری از مسئولان، امید، انسجام و اعتماد عمومی را نیز تقویت کنند.

تولیت آستان احمدی و محمدی(ع) خاطرنشان کرد: رسانه مسئول، باید هم مشکلات را ببیند و هم راه‌حل‌ها را معرفی کند؛ هم مطالبه‌گر باشد و هم در مسیر تقویت سرمایه اجتماعی گام بردارد.

خبرنگار؛ راوی حقیقت در میدان جنگ روایت‌ها

وی در پایان با قدردانی از تلاش خبرنگاران و عکاسان خبری اظهار کرد: خبرنگاران امروز در میدان بسیار مهمی قرار دارند؛ میدانی که در آن حقیقت و دروغ، امید و ناامیدی، وحدت و تفرقه با یکدیگر در حال تقابل هستند.

کلانتری تأکید کرد: خبرنگار باید بداند قلم، دوربین و رسانه او ابزارهایی برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی هستند و این ابزارها باید در مسیر حقیقت، اخلاق، آگاهی‌بخشی و مصالح جامعه به کار گرفته شوند.

وی افزود: رسانه‌ای که صداقت را سرلوحه کار خود قرار دهد، به دنبال تحقیق و راستی‌آزمایی باشد، از ساختن چهره‌های کاذب پرهیز کند، نخبگان و الگوهای واقعی را معرفی کند و در مسیر وحدت جامعه حرکت کند، می‌تواند یکی از مهم‌ترین سنگرهای دفاع فرهنگی و اجتماعی کشور باشد.