اکتان نیاز خودرو یا هزینه‌ای از ترس تعمیرات سنگین؟

فاطمه مقدم -فارس آگاه

«این بنزین به درد نمی‌خوره اکتان بریز؛ اکتان هم بریزی، نفس موتور را چاق می‌کنه» توصیه‌هایی که این روزها بیشتر از گذشته به گوش رانندگان، به‌ویژه مالکان خودروها با سیستم جدید و توربوشارژ، می‌رسد. با توقف عرضه بنزین سوپر و کاهش دسترسی به بنزین باکیفیت در بسیاری از جایگاه‌های کشور، نگرانی درباره عدد اکتان بنزین و احتمال آسیب به موتور بیشتر شده و بازار مکمل‌های بنزین و اکتان‌افزا داغ شده است؛ به طوریکه حتی خودروهای تولید داخل نیز رو به افزودن اکتان به بنزین آورده اند. اکتان افزاهای برندهای معتبر در بازار عرضه می‌شوند اما همیشه قوطی‌های تقلبی نیز جای خود را در میان برندهای اصلی باز می‌کنند.

اکتان‌هایی که نه تنها نفس موتور را چاق نمی‌کنند، بلکه مشکلاتی هم برای موتورهایی که از این مکمل‌های تقلبی استفاده کرده‌اند ایجاد می‌کنند؛ این میان شرکت پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی کشور نیز نیاز به  اضافه کردن اکتان به بنزین‌های معمولی را نه تایید می‌کند نه تکذیب!

از این رو با چند میلیادری شدن قیمت خودروهای داخلی و خارجی و افزایش چند ده برابری هزینه تعمیرات بازار اکتان روی بی‌اطلاعی و ترس مالکان خودرو از هزینه تعمیرهای اساسی می‌چرخد و کسی که چند میلیارد تومان برای خرید خودرو هزینه کرده، طبیعی است که نسبت به موتور، توربو و سیستم سوخت‌رسانی حساس باشد.

اگر به او گفته شود که بنزین این جایگاه مناسب نیست و اگر مکمل سوخت استفاده نکنی، ممکن است کاربرات بسوزد و هزینه یک انژکتور و سیستم سوخت‌رسانی روی دستت بگذارد؛ روشن است که در خرید اکتان و دیگر مکمل‌های سوخت تردید نمی‌کند و کم‌کم یک بطری مکمل کوچک به خرجی دائمی خودروها تبدیل می‌شود .

کاهش کیفیت بنزین و هزینه‌ بطری اکتانی که روز به روز افزایش می‌یابد

یک تعمیرکار خودروهای توربو در شیراز با اشاره به مشکلاتی که برای بعضی خودروهای توربو پیش آمده است، گفت: نزدیک یک سال است خودروهای توربو که برای بنزین یورو ۴ ساخته شده‌اند، با بنزین‌هایی که الان در جایگاه‌ها می‌زنند، بیشتر درگیر سیستم سوخت‌رسانی، انژکتور و سنسور اکسیژن شده‌اند.

جلال علیشاهی در گفت‌وگو با «فارس آگاه» اظهار کرد: خیلی از صاحبان این ماشین‌ها برای اینکه ماشین‌شان کمتر اذیت شود، رفته‌اند سراغ مکمل و اکتان و بعضی‌ها هم می‌گویند با هر ۴۰ لیتر بنزین، یک قوطی اکتان بریزید.

وی با اشاره به قیمت مکمل‌ها افزود: الان اکتان‌های داخلی مثل کاسپین حدود ۷۰۰ هزار تومان قیمت دارند و بعضی اکتان‌های خارجی مثل اکتان لوکاس تا حدود ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان به بالا فروخته می‌شوند.

علیشاهی گفت: یک باک ۴۰ لیتری بنزین با لیتری ۱۰ هزار تومان، حدود ۴۰۰ هزار تومان می‌شود، حالا اگر قرار باشد برای هر باک یک اکتان ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار تومانی هم بریزند، هزینه یک بار بنزین زدن خیلی بالا می‌رود و در مجموع به حدود ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان می‌رسد.

این تعمیرکار معتقد است به جای اینکه این هزینه روی دست صاحب ماشین بیفتد، بهتر است برای خودروهایی که بنزین باکیفیت‌تر می‌خواهند، همان سوخت باکیفیت در اختیارشان قرار بگیرد؛ قبلاً بعضی جایگاه‌ها بنزین سوپر یا بنزین یورو ۴ داشتند، ولی الان بیشتر جایگاه‌های شیراز بنزین معمولی می‌فروشند.

علیشاهی افزود: به نظر من بهتر است دولت بنزین یورو ۴ را حتی با قیمت دو یا سه برابر در اختیار مردم بگذارد، تا اینکه صاحب ماشین مجبور شود برای هر باک یک اکتان بخرد.

وی درباره نشانه‌هایی که در بعضی خودروهای توربو دیده می‌شود، گفت: بعضی ماشین‌ها ریپ می‌زنند، چراغ سنسور اکسیژن روشن می‌شود یا موتور خوب کار نمی‌کند و اینها نشانه‌هایی است که باید جدی گرفته شود.

این تعمیرکار با بیان اینکه ادامه پیدا کردن این مشکلات می‌تواند هزینه زیادی روی دست صاحب خودرو بگذارد، گفت: تعویض بعضی قطعات سیستم سوخت‌رسانی و انژکتو ر در خودروهای وارداتی از ۶۰ میلیون تومان به بالا هزینه دارد.

علیشاهی همچنین گفت: با ورود بیشتر خودروهای خارجی و ماشین‌های جدید به کشور، این مشکلات را بیشتر در تعمیرگاه می‌بینیم و حتی بعضی خودروهای جدید داخلی هم اگر بنزینی که می‌زنند با مشخصات فنی ماشین جور نباشد، ممکن است در سیستم سوخت‌رسانی مشکل پیدا کنند.

وی در ادامه گفت: البته این‌طور هم نیست که همه ماشین‌ها نیاز به اکتان داشته باشند، خیلی از خودروها با همین بنزین معمولی کار می‌کنند و نیازی به اکتان بالا ندارند، بعضی راننده‌ها هم با این حرف‌هایی که درباره بد بودن بنزین زده می‌شود، زیادی حساس شده‌اند و بدون اینکه بدانند ماشین‌شان واقعاً نیاز دارد یا نه، با هر بار بنزین زدن اکتان می‌ریزند؛ در حالی که ممکن است این پول را بدهند و هیچ فایده‌ای هم برای ماشین‌شان نداشته باشد.

علیشاهی افزود: بعضی‌ها هم هر وقت ماشین ریپ می‌زند، سریع می‌گویند از بنزین است، در حالی که ریپ زدن فقط از بنزین نیست و ممکن است شمع مشکل داشته باشد، کوئل خراب باشد، انژکتور ایراد داشته باشد، سنسورها مشکل داشته باشند یا اصلاً یک ایراد دیگر در موتور باشد؛ باید ماشین بررسی شود و نمی‌شود هر ریپی را گردن بنزین انداخت.

عدد اکتان بنزین دقیقاً چه چیزی را نشان می‌دهد

اما عدد اکتان بنزین دقیقاً چه چیزی را نشان می‌دهد؟ عدد اکتان در دقیق‌ترین تعریف فنی، شاخصی برای اندازه‌گیری مقاومت بنزین در برابر احتراق کنترل‌نشده در موتورهای بنزینی است، در ایران بنا بر اعلام شرکت پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی کشور، بنزین معمولی معمولاً با اکتان ۸۷ عرضه می‌شود و این سوخت برای اکثر خودروهای تولید انبوه و استاندارد که موتورهای آن‌ها برای کار با نسبت تراکم معمولی طراحی شده‌اند؛ عدد اکتان بنزین سوپر نیز معمولاً ۹۵ است، بنزین سوپر برای موتورهای با عملکرد بالا، موتورهایی با نسبت تراکم بالا، یا موتورهایی که از توربوشارژر یا سوپرشارژر استفاده می‌کنند، طراحی شده است.

در این میان برای بسیاری از مصرف‌کنندگان روشن نیست آیا واقعاً باید با هر باک بنزین یا چندین باک یکبار مرتبا یک قوطی اکتان یک میلیون تومانی توی گلوی خودرو بریزند یا خیر؟

 مردم گول تبلیغات خرید اکتان را نخورند

رئیس انجمن صنفی جایگاه‌داران فارس با اشاره به اینکه در ماه‌های اخیر تغییر محسوسی در کیفیت بنزین تحویلی به جایگاه‌ها رخ نداده است، گفت: کیفیت بنزین هیچ تغییری نکرده، اما شایعه‌هایی که درباره ضرورت مصرف اکتان ایجاد شده، به عقیده من بیشتر حاصل تبلیغ فروشندگان است تا یک نیاز واقعی.

یعقوب شریفی در گفت‌وگو با «فارس آگاه» با تأکید بر اینکه جایگاه‌داران در تعیین کیفیت بنزین هیچ نقشی ندارند، اظهار کرد: ما تنها توزیع‌کننده هستیم و بنزین عرضه‌شده در جایگاه‌های شیراز، بنزین معمولی است و میزان اکتان آن نیز توسط شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی تعیین می‌شود.

وی با اشاره به اینکه بنزین یورو ۴ دیگر در جایگاه‌های کشور توزیع نمی‌شود، افزود: فرآیند تولید بنزین یورو ۴ زمان‌بر است و به دلیل مصرف زیاد بنزین، تولید کم و نبود واردات به سبب شرایط جنگی، بنزین عرضه‌شده در جایگاه‌های کشور به بنزین معمولی کاهش کیفیت داده است؛ اما همین بنزین معمولی نیز از نظر کیفیت و عدد اکتان، استاندارد و قابل اعتماد است.

شریفی ادامه داد: در جایگاه‌ها دفاتری وجود دارد که شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، کیفیت بنزین را هر هفته تست می‌کند و نتیجه این آزمایش‌ها نیز در این دفاتر ثبت می‌شود.

تفاوت کیفیت بنزین جایگاه‌های شیراز را تأیید نمی‌کنم

رئیس انجمن صنفی جایگاه‌داران فارس در پاسخ به این پرسش که نگرانی‌ای به‌صورت دهان‌به‌دهان میان برخی رانندگان شیرازی درباره تفاوت کیفیت بنزین جایگاه‌های مختلف وجود دارد، گفت: این موضوع را تأیید نمی‌کنم؛ برخی رانندگان می‌گویند بنزین یک جایگاه کیفیت خوبی ندارد و ممکن است به موتور خودرو آسیب بزند، در حالی که بنزین جایگاه دیگری کیفیت بهتری دارد، اما چنین تفاوتی وجود ندارد.

وی توضیح داد: تمامی بنزین شهر شیراز تنها از دو مبدأ تأمین می‌شود؛ یکی مبدأ بندرعباس و دیگری پالایشگاه شیراز و کیفیت بنزین هر دو مبدأ یکسان است.

شریفی با بیان اینکه تفاوت رنگ بنزین‌ها به معنای تفاوت در کیفیت آنها نیست، افزود: تنها تفاوتی که ممکن است رانندگان مشاهده کنند، رنگ بنزین‌هاست؛ برای مثال ممکن است بنزین یک جایگاه سبز، جایگاه دیگر قرمز و جایگاه دیگری آبی باشد که این موضوع به دلیل استفاده از رنگدانه در زمان تولید است و ارتباطی با کیفیت بنزین ندارد.

وی تأکید کرد: از نظر کیفیت و استانداردسازی، بنزین‌های عرضه‌شده یکسان هستند و عدد اکتان آنها نیز تفاوتی با یکدیگر ندارد.

رئیس انجمن صنفی جایگاه‌داران فارس در پاسخ به این سؤال که با توجه به نبود بنزین سوپر، آیا استفاده از مکمل‌های اکتان برای خودروهای جدید و توربوشارژ ضروری است، گفت: من خودم خودروی توربو دارم و از همین بنزین معمولی بدون مکمل استفاده می‌کنم؛ حتی در یک سفر جاده‌ای یک‌هفته‌ای، در چند شهر کشور بنزین زدم و هیچ مشکلی برای خودرویم پیش نیامد.

شریفی افزود: به نظر من هیچ ضرورتی برای اضافه کردن اکتان به بنزین مصرفی خودروها وجود ندارد، از طرف دیگر، این اکتان‌ها نه از سوی اداره استاندارد تأیید شده‌اند و نه از سوی شرکت پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی مجوز یا تأییدیه‌ای دارند و بسیاری از آنها نیز به صورت زیرزمینی تولید می‌شوند و استاندارد لازم را ندارند.

وی ادامه داد: اگر قرار باشد مکملی برای بهبود کیفیت بنزین مورد استفاده قرار گیرد، باید شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی آن را تأیید کند و با اعلام رسمی، استفاده از آن را ضروری یا مورد تأکید قرار دهد، در حالی که چنین اتفاقی نیفتاده است.

فروش اکتان در جایگاه‌ها به درخواست مشتری است

شریفی در پاسخ به این سؤال که آیا اکتان‌هایی که در جایگاه‌ها به فروش می‌رسند بدون مجوز هستند، گفت: فروش این محصولات در جایگاه‌ها به درخواست مشتری انجام می‌شود و برای فروش آنها مجوز خاصی لازم نیست.

وی اضافه کرد: به نظر من این موضوع تا حدی حاصل روحیه‌ای است که در کشور ما وجود دارد و باعث می‌شود تا مردم استقبال زیادی از شایعات داشته باشند؛ در واقع مالکان خودورها با توصیه یکدیگر به استفاده از اکتان روی آورده‌اند نه با توجه به نیاز فنی ماشین .

گاز موجود در بنزین باعث افزایش مصرف سوخت می‌شود

رئیس انجمن صنفی جایگاه‌داران فارس در ادامه با اشاره به موضوع تفاوت کیفیت بنزین در زمان تولید و توزیع، گفت: تنها چیزی که می‌تواند در زمان توزیع بنزین تفاوت ایجاد کند، مدت زمان نگهداری آن است؛ زمانی که بنزین در پالایشگاه تولید می‌شود، اگر فرصت نگهداری یک تا دو ماه در مخازن را داشته باشد و اصطلاحاً بنزین یک ماه «بخوابد» و بعد توزیع شود، گاز موجود در بنزین کمتر می‌شود؛ اما مصرف زیاد بنزین در کشور این فرصت را به پالایشگاه‌ها نمی‌دهد.

شریفی با بیان اینکه این موضوع بیشتر بر میزان مصرف تأثیر دارد تا عملکرد خودرو، افزود: ضرر بنزین گازدار بیشتر متوجه جایگاه‌داران است و تأثیر آن بر خودروهای مردم نیست؛ زمانی که گاز بنزین کمتر می‌شود، بنزین کندتر می‌سوزد و در نتیجه مصرف آن نیز کمتر می‌شود؛ بنابراین این موضوع بیشتر روی میزان مصرف اثر دارد و نه عملکرد خودرو و در واقع، بخش عمده ضرر ناشی از این مسئله متوجه جایگاه‌داران است و ارتباطی با آسیب‌دیدن خودروهای مردم ندارد.

وجود آب در بنزین‌ها شایعه‌ای مسخره است

شریفی در ادامه با اشاره به اینکه نه جایگاه‌داران و نه پالایشگاه‌ها اختیار تغییر کیفیت بنزین را ندارند، گفت: شایعه‌سازی درباره کیفیت بنزین به جایی رسیده است که برخی حتی می‌گویند در بنزین آب وجود دارد، بدون اینکه از تفاوت‌های شیمیایی این دو ماده اطلاع داشته باشند.

وی افزود: آب از بنزین سنگین‌تر است و اگر به هر دلیلی مقداری آب وارد مخزن شود، به دلیل اختلاف چگالی در کف مخزن قرار می‌گیرد؛ البته این آب در صورت وجود، می‌تواند ناشی از عواملی مانند تعریق و تشکیل رطوبت در مخازن و تانکرها باشد.

رئیس انجمن صنفی جایگاه‌داران فارس ادامه داد: مخازن جایگاه‌ها با سیستم پمپ شناور کار می‌کنند و این سیستم تنها از پنج هزار لیتر به بالا بنزین می‌کشد و آب موجود در کف مخزن را وارد مدار سوخت‌رسانی نمی‌کند، چرا که اگر هم به مرور زمان، برای مثال طی حدود ۶ ماه، مقداری آب در کف مخزن جمع شود، حجم آن حدود ۴۰ تا ۵۰ لیتر است و شرکت‌های آب‌یابی که از طرف شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی مراجعه می‌کنند، این آب را از کف مخازن جمع‌آوری می‌کنند.

شریفی گفت: درواقع وجود آب در کف مخزن به جایگاه‌دار آسیب می‌زند، زیرا می‌تواند موجب پوسیدگی و خوردگی مخزن شود؛ بنابراین این موضوع به ضرر جایگاه‌دار است و ارتباطی با ورود آب به بنزین مصرفی خودروهای مردم ندارد.

وی در پایان تأکید کرد: بنزین توزیع‌شده استاندارد است و مردم نباید گول تبلیغات برای خرید اکتان را بخورند؛ به نظر من نیازی به اضافه کردن مکمل‌های سوخت به بنزین مصرفی خودروها وجود ندارد از طرفی خودرو‌هایی که برای بنزین معمولی طراحی شده‌اند، لزوماً از استفاده از سوخت با اکتان بالاتر سودی نمی‌برند.

حالا که نگرانی راننده ها از کیفیت بنزین یکی از موتور‌های رشد بازار اکتان باشد، اطلاع‌رسانی درباره کیفیت سوخت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. مصرف‌کننده باید بداند بنزینی که دریافت می‌کند چه مشخصاتی دارد و خودرویش چه سوختی می‌خواهد، اگر در این میان اطلاعات کافی وجود نداشته باشد، توصیه‌ها و تبلیغات راننده ترسیده از خرج تعمیرات را وادار به تن دادن به خرج همیشگی خرید مکمل‌های سوخت می‌کند و این دقیقاً همان نقطه‌ای است که نگرانی  تبدیل به پول می‌شود و خرید مکمل را به خرجی دائمی برای خودورها تبدیل می‌کند.