هزینه‌۳۰۰ میلیارد تومانی برای لایروبی و ایمن‌سازی رودخانه‌ها و مسیل‌ها و مسیرهای آب‌های سطحی شیراز

۵۲ پروژه هدایت آب‌های سطحی در سال ۱۴۰۵

جلال الدین عرفانی – فارس آگاه

به زبان اسپانیایی به او «پسربچه» می‌گویند؛ حال این پسر بچه شیطان و بازیگوش در راه ایران است و همه برای ورودش آماده می‌شوند.

ال‌نینو  پدیده‌ای اقلیمی در اقیانوس آرام است که با تغییر الگوهای بارش، سیلاب و خشکسالی همراه بوده و اثرات آن ایران را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. ال نینو در زبان اسپانیایی به‌معنای «پسربچه» است؛ اصطلاحی که به جریان سالانه آب گرم و ضعیفی در شرق اقیانوس آرام اشاره دارد که در امتداد سواحل پرو و اکوادور به سمت جنوب حرکت می‌کند و چون تقریباً هم‌زمان با کریسمس رخ می‌دهد، آن را «ال‌نینو » نامیده‌اند.

نوسان جنوبی ال‌نینو ، که به اختصار اِنسو (ENSO) نامیده می‌شود، از برهم‌کنش تغییرات باد و دمای سطح دریا در مناطق حاره‌ای اقیانوس آرام پدید می‌آید. فاز گرمایش دمای سطح دریا، ال‌نینو  و فاز سرد آن، لانینا نامیده می‌شود. انسو سه فاز دارد: ال‌نینو ، لانینا و فاز خنثی؛ در فاز ال‌نینو، با بروز آب گرم و مرکز کم‌فشار در اکوادور و پرو، باران‌های شدیدی بر سواحل این دو کشور فرو می‌ریزد و هم‌زمان با افزایش فشار هوای سطح دریا در غرب اقیانوس آرام، خشکسالی در استرالیا، فیجی، اندونزی و سراسر اقیانوس هند تا اقیانوس اطلس رخ می‌دهد. ال‌نینو  معمولاً بین ۹ ماه تا ۲ سال طول می‌کشد و در فواصل نامنظم ۲ تا ۷ ساله و با شدت‌های مختلف رخ می‌دهد.

معاون محیط زیست و خدمات شهری شهرداری شیراز در گفت‌وگو با «شهر مردم» از اجرای مجموعه‌ای گسترده از اقدامات پیشگیرانه، زیرساختی، عملیاتی، آموزشی و ارتباطی برای افزایش آمادگی این کلان‌شهر در برابر پیامدهای احتمالی بارش‌های شدید و پدیده ال‌نینو  خبر داد و گفت: بیش از ۲۰۰ دستگاه ماشین‌آلات در نقاط مختلف شهر به‌کارگیری شده، بیش از ۳۰۰ میلیارد تومان برای لایروبی، ایمن‌سازی و بهسازی مسیرهای عبور روان‌آب هزینه شده و هم‌زمان، مجموعه‌ای از پروژه‌های هدایت آب‌های سطحی، آزادسازی مسیرهای سیلابی، پایش تجهیزات، مانورهای عملیاتی و دورمیزی، آموزش نیروها و برنامه‌های اطلاع‌رسانی در حال اجراست.

روح‌ا… خوشبخت با تشریح اقدامات شهرداری شیراز برای افزایش آمادگی در برابر بارندگی‌های شدید اظهار کرد: با توجه به ضرورت پیشگیری از پیامدهای احتمالی بارش‌های سنگین، برنامه آمادگی شهر از تیرماه سال جاری با جدیت در دستور کار قرار گرفت و تلاش شد پیش از وقوع بارندگی، نقاط آسیب‌پذیر شناسایی و تا حد امکان برطرف شود و ظرفیت عملیاتی شهر افزایش یابد.

وی افزود: رویکرد ما صرفاً واکنش در زمان وقوع حادثه نیست؛ بلکه پیشگیری، افزایش تاب‌آوری کالبدی، آماده‌سازی تجهیزات و نیروها، تقویت زیرساخت‌ها، ارتقای هماهنگی بین‌دستگاهی و استمرار خدمات ضروری شهر، مجموعه‌ای از اقداماتی است که به صورت همزمان دنبال می‌شود.

خوشبخت با اشاره به اقدامات انجام‌شده در محور رودخانه‌ها و مسیل‌های شیراز گفت: یکی از مهم‌ترین محورهای اقدامات، افزایش تاب‌آوری کالبدی خرم‌رود و مسیرهای انتقال روان‌آب در سطح شهر است که با همکاری شرکت آب منطقه‌ای فارس، عملیات پایش، نقشه‌برداری، بررسی نقاط آسیب‌پذیر، لایروبی، بررسی وضعیت دیواره‌ها و اقدامات ایمن‌سازی در محورهای مختلف دنبال شده است.

وی ادامه داد: خرم‌رود به عنوان یکی از محورهای اصلی عبور روان‌آب در شیراز، حدود ۳۳ کیلومتر امتداد دارد و بخش‌هایی از مناطق 1، 3، 6، 7، ۱۰ و ۱۱ را در بر می‌گیرد؛ بنابراین هرگونه برنامه‌ریزی برای افزایش ظرفیت عبور آب در این محور باید به صورت یکپارچه و با مشارکت همه مناطق و دستگاه‌های مرتبط انجام شود.

معاون محیط زیست و خدمات شهری شهرداری شیراز خاطرنشان کرد: در کنار خرم‌رود، محور چنارراهدار نیز در برنامه اقدامات پیشگیرانه قرار گرفته و در محدوده مناطق 5 و ۹، اقدامات مربوط به لایروبی، پایش و افزایش آمادگی مسیرهای عبور روان‌آب دنبال شده است و در مناطق 1 و 3 نیز با استفاده از ظرفیت بخش‌های فنی و عمرانی شهرداری و سازمان عمران، اقدامات مورد نیاز برای افزایش آمادگی مسیرهای انتقال آب و رفع نقاط آسیب‌پذیر در حال انجام است.

خوشبخت با اشاره به ظرفیت تجهیزات شهرداری شیراز گفت: از ابتدای اجرای برنامه آمادگی، بیش از ۲۰۰ دستگاه ماشین‌آلات سبک، نیمه‌سنگین و سنگین در نقاط مختلف شهر و به‌ویژه در محور خرم‌رود و نقاط اولویت‌دار به کار گرفته شده است؛ در این برنامه، صرفاً تعداد ماشین‌آلات مورد توجه نیست؛ بلکه آماده‌به‌کاری تجهیزات، دسترسی به نقاط حادثه‌خیز، نحوه استقرار ماشین‌آلات و آمادگی نیروهای انسانی نیز مورد ارزیابی قرار گرفته است.

وی با اشاره به پروژه‌های هدایت آب‌های سطحی گفت: در سال ۱۴۰۵ تعداد ۵۲ پروژه لوله‌گذاری و اجرای مسیرهای انتقال آب در مقیاس‌های مختلف در مناطق یازده‌گانه شهرداری در دستور کار قرار گرفته است و هدف از اجرای این پروژه‌ها، افزایش ظرفیت انتقال روان‌آب، تکمیل شبکه هدایت آب‌های سطحی و کاهش نقاط مستعد آب‌گرفتگی در سطح شهر است.

خوشبخت در ادامه از آزادسازی بخشی از مسیر سیل‌بر شمال‌غرب شیراز خبر داد و گفت: حدود ۳۰۰ متر طول از مسیر سیل‌بر در محدوده انتهای کشتی‌خجسته، پس از حدود ۲۰ سال با همکاری شرکت آب منطقه‌ای فارس و شهرداری آزادسازی شد؛ این اقدام از اقدامات مهم پیشگیرانه برای افزایش ظرفیت عبور روان‌آب و کاهش موانع موجود در مسیر سیلاب محسوب می‌شود.

وی با اشاره به چهار حوضه حساس انتقال آب در شیراز اظهار کرد: حوضه سعدی، محور اکبرآباد و دروازه قرآن، محور تنگ قره‌پیری و محور شمال‌غرب شهر از جمله حوضه‌های مهم در مدیریت روان‌آب هستند و اقدامات پیشگیرانه در این چهار محور با جدیت دنبال می‌شود؛ همچنین مسیرهای انتقال روان‌آب در محدوده جوادیه و منصورآباد نیز مورد بررسی میدانی و فنی قرار گرفته است.

معاون محیط‌زیست و خدمات شهری شهرداری شیراز با اشاره به برگزاری مانور افزایش تاب‌آوری کالبدی خرم‌رود بیان کرد: این مانور در کل محور رودخانه و با مشارکت دستگاه‌های اجرایی، مناطق مختلف شهرداری و مجموعه‌های تخصصی برگزار شد و هدف اصلی آن، ارزیابی میزان آمادگی زیرساخت‌ها، شناسایی نقاط ضعف، بررسی مسیرهای دسترسی و سنجش نحوه هماهنگی دستگاه‌های مختلف در شرایط اضطراری بود.

وی با اشاره به پایش تجهیزات مناطق گفت: بازدیدهای میدانی از مناطق یازده‌گانه انجام شد و پمپ‌های خودمکش مدفون و پمپ‌های سیار مورد تست عملیاتی قرار گرفتند؛ در این بازدیدها، عملکرد واقعی تجهیزات، آمادگی نیروهای بهره‌بردار، نحوه دسترسی به نقاط مورد نیاز و مشکلات احتمالی تجهیزات بررسی شد تا در صورت نیاز، عملیات بدون اتلاف زمان آغاز شود.

خوشبخت با اشاره به برگزاری مانورهای دورمیزی در حوزه مدیریت بحران گفت: این مانورها از سطح زرد تا نارنجی و قرمز ارتقا پیدا کرد تا سناریوهای مختلف و شرایط پیچیده‌تر مورد تمرین قرار گیرد؛ در این مانورها موضوعاتی همچون قطعی آب و برق، آسیب به زیرساخت‌ها، استمرار فعالیت‌های ضروری و حفظ ظرفیت عملیاتی مناطق مورد توجه قرار گرفت.

وی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین موضوعات در برنامه مدیریت بحران، حفظ استمرار خدمات ضروری شهر است؛ چراکه حتی در شرایط بحرانی، خدماتی مانند آتش‌نشانی، مدیریت پسماند، خدمات شهری و سایر خدمات حیاتی باید بدون وقفه یا با کمترین اختلال ادامه پیدا کند.

خوشبخت با اشاره به برنامه‌های حوزه پدافند غیرعامل اظهار کرد: در سال جاری موضوع شناسایی آسیب‌پذیری‌ها، تدوین سناریوهای تهدید و بحران، استمرار خدمات ضروری، برگزاری مانورهای تخصصی و افزایش هماهنگی میان دستگاه‌های خدمات‌رسان با جدیت دنبال شده است و یکی از موضوعات مورد توجه، استفاده از ظرفیت‌های چندمنظوره شهر در شرایط اضطراری است؛ از جمله ظرفیت ایستگاه‌های مترو، پارکینگ‌ها و فضاهای زیرسطحی که می‌توانند بخشی از نیازهای مدیریت بحران را پوشش دهند.

معاون محیط زیست و خدمات شهری شهرداری شیراز با اشاره به برگزاری نخستین نشست منطقه‌ای مدیران پدافند غیرعامل شهرداری‌های جنوب‌غرب کشور به میزبانی شیراز گفت: این نشست با هدف تبادل تجربه، بررسی آسیب‌پذیری‌ها و تقویت برنامه‌های پیشگیرانه برگزار شد و در آن موضوعاتی از جمله برنامه‌ریزی پیشگیرانه، تدوین سناریوهای بحران، برگزاری تمرین‌های تخصصی، اسکان اضطراری، آواربرداری و آموزش عمومی مورد بررسی قرار گرفت.

خوشبخت خاطرنشان کرد: تجربه حوادث اخیر نشان داده است که آمادگی زمانی مؤثر خواهد بود که برنامه‌ریزی، تجهیزات، نیروی انسانی و هماهنگی دستگاه‌ها در کنار یکدیگر قرار گیرند و به همین دلیل، تبادل تجربه میان شهرداری‌های منطقه اهمیت زیادی دارد.

وی با اشاره به اهمیت اطلاع‌رسانی گفت: در کنار اقدامات عملیاتی، اطلاع‌رسانی به شهروندان نیز به عنوان یکی از ارکان آمادگی مورد توجه قرار گرفته و برای این منظور، سه ضلع تبلیغات محیطی، فضای مجازی و رسانه‌های رسمی از جمله صداوسیما در نظر گرفته شده است.

خوشبخت در جمع‌بندی اقدامات انجام‌شده گفت: مجموعه برنامه‌هایی که در ماه‌های اخیر در شهرداری شیراز دنبال شده، یک برنامه مقطعی و محدود به زمان بارندگی نیست، بلکه با هدف افزایش آمادگی و تاب‌آوری شهر در برابر انواع مخاطرات طراحی شده است؛ لایروبی رودخانه‌ها و مسیل‌ها، افزایش ظرفیت شبکه هدایت آب‌های سطحی، آزادسازی مسیرهای سیلابی، به‌کارگیری بیش از ۲۰۰ دستگاه ماشین‌آلات، تست تجهیزات، آموزش نیروها، مانورهای عملیاتی و دورمیزی، برنامه‌های پدافند غیرعامل، هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و اطلاع‌رسانی عمومی، اجزای یک برنامه واحد برای افزایش تاب‌آوری شهر هستند.

وی افزود: خرم‌رود و تمام مسیرهایی که به دریاچه نمک ختم می‌شوند، هر ساله لایروبی می‌شوند؛ نهر اعظم، رودخانه خشک، میان‌رود و چنارراهدار از جمله این مسیرها هستند و مسیل‌های فرعی مانند سعدی، بالای دروازه قرآن و محدوده منطقه 10 نیز هر ساله لایروبی می‌شوند و امسال به دلیل پدیده ال‌نینو  و بارش‌های متمرکز در زمان کم، شدت لایروبی‌ها بیشتر شده است؛ لایروبی مناطق 10، 6، 1، 3، 11، 7، 9 و 5 انجام شده یا در حال انجام است.

خوشبخت گفت: پروژه‌های هدایت آب‌های سطحی در قالب برنامه سالانه تعریف شده‌اند و هر سال بخشی از آنها اجرا می‌شود و در حال حاضر بیش از ۲۷۰ کیلومتر شبکه آب‌های سطحی در شهر وجود دارد و برای دفع آب‌های سطحی مشکل خاصی وجود ندارد.

جزئیات لایروبی‌ها و شبکه آب‌های سطحی

وی اضافه کرد: شبکه‌هایی که اجرا می‌شود، بعضاً تبدیل جدول به لوله است و شبکه‌های تکمیلی موردی وجود ندارد که بخواهد برای شهر ایجاد مشکل کند، مسیر شمال‌غرب شیراز طی زمان توسط باغدارها تصرف و تنگ شده بود؛ خوشبختانه سال گذشته آب‌خیزداری بالادست در منطقه پیام نور انجام شد و این مسیل نیز باید باز می‌شد؛ پس از سال‌ها پیگیری، رفع معارض انجام شده و هم‌اکنون خاکبرداری مسیل در حال انجام است تا خطری برای آب‌گرفتگی پایین‌دست ایجاد نشود.

معاون شهردار شیراز افزود: مانورهای دورمیزی با دستگاه‌های مختلف برای شرایط بحرانی و سناریوهای متفاوت برگزار می‌شود؛ شبکه آب و فاضلاب مستقل از شبکه آب‌های سطحی است و هر کدام کار خود را انجام می‌دهند و تداخلی با هم ندارند، در مانورهای دورمیزی با هم هماهنگ می‌شویم که در موقع بحران بتوانیم خدمات ارائه دهیم؛ مثلاً اگر برق برود، برق اضطراری داریم و پمپ‌ها فعال می‌شوند تا زیرگذرها و راه‌های شهری دچار مشکل نشوند.

تغییرات اقلیمی و آمادگی مستمر

خوشبخت اضافه کرد: استفاده از حمل‌ونقل عمومی و کاهش آلودگی، مسئولیتی همگانی است؛ تغییرات اقلیمی جهانی است و همه باید در کاهش آلودگی سهیم باشند، شهرداری آمادگی کامل دارد و همین موضوع باعث شد مسئولین توجه بیشتری به شبکه آب‌های سطحی، لایروبی و رسیدن به رودخانه خشک داشته باشند؛ به مردم پایین‌دست شهر، مانند محدوده منطقه 7 و انتهای کوشکک، در صورت احتمال حادثه یا آب‌گرفتگی اطلاع‌رسانی شده است و اگر جایی مشکل ایجاد شود، قطعاً امدادرسانی و تخلیه ساکنین انجام خواهد شد؛ هم‌اکنون در زمان بارندگی، پرسنل خدمات شهری در سطح شهر شبانه‌روزی آماده فعالیت هستند تا آسایش و ایمنی شهروندان دچار مشکل نشود.