پی و سازه بنای موزه تاریخ آموزش و پرورش در اثر حمله هوایی ناپایدار شده است

مرمت اضطراری باید فوری آغاز شود

وعده پایان بازسازی موزه تاریخ آموزش و پرورش تا پایان سال جاری

فاطمه مقدم – فارس آگاه

بنای تاریخی موزه تاریخ آموزش و پرورش فارس، معروف به «عمارت بلدیه»، روز دوم فروردین در جریان حمله هوایی اسرائیل و آمریکا مورد اصابت پرتابه قرار گرفت و بخش‌هایی از آن به‌شدت آسیب دید. در پی این حادثه، قسمت‌هایی از سقف فرو ریخته، درها و پنجره‌های چوبی تاریخی بنا شکسته یا از چارچوب جدا شدند و ترک‌های عمیق در دیوارهای باربر بنا ایجاد گردیده است؛ همچنین گچ‌بری‌ها، تزئینات سقف چوبی بیرون بنا و بخشی از ستون‌های تزئینی دچار ریزش و تخریب شدند. ورود آوار به داخل اتاق‌ها، آسیب به ویترین‌های نمایش اشیا و تخریب بخش‌هایی از فضاهای نمایشی از دیگر آسیب‌های این حمله هوایی به عمارت بلدیه بوده است. صبح  دوشنبه 24 فروردین مدیرکل آموزش و پرورش فارس، مدیر کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فارس و معاون گردشگری و زیارت استاندار فارس به همراه خبرنگاران از میران خسارات وارده به این بنا بازدید کردند تا روند ارزیابی خسارات و برنامه‌ریزی برای مرمت اضطراری و بازسازی بنا آغاز شود.

کارشناس ارشد مرمت ابنیه و بافت‌های تاریخی و مسئول مرمت این مجموعه، با تأیید گستردگی خسارت‌ها اعلام کرد: نخستین ارزیابی‌ها نشان می‌دهد که پرتابه اصابت‌کرده به نزدیکی بنا، علاوه بر ایجاد ترک‌ها و صدمات سطحی بر جداره‌ها، از پی تا پشت‌بام ساختمان را تحت تأثیر قرار داده و ساختار بنا را در وضعیت ناپایدار قرار داده است.

به گفته لیلا فرزانه، بخشی از اشیای تاریخی که پیش از حادثه به محل امن منتقل نشده بودند ـ از جمله یک نسخه خطی، سردیس و چند دوربین قدیمی ـ نیز آسیب دیده‌اند، همچنین خانه سرایداری مجموعه بر اثر موج انفجار دچار خسارت شده است.

این کارشناس ارشد مرمت ابنیه و بافت‌های تاریخی  با تأکید بر ضرورت اقدام فوری، افزود: پیش از هرگونه برنامه‌ریزی برای مرمت اساسی، بنا به مرمت‌های اضطراری نیاز دارد تا از تخریب بیشتر جلوگیری شود.

وی مهم‌ترین اولویت را ایمن‌سازی و مرمت سقف بنا که بسیار آسیب دیده عنوان و بیان کرد: بهتر است ابتدا استحکام بخشی، خصوصا در بخش‌هایی از سقف  که احتمال ریزش دارد انجام شود.

به گفته مسئول گروه مرمت این مجموعه، ارزیابی دقیق برای مرمت جداره‌ها، بدنه و پی ساختمان نیازمند برآوردهای کارشناسی و بررسی‌های میدانی بیشتر است که در دست اقدام است

مرمت موزه با همکاری آموزش و پرورش و اداره‌کل میراث فرهنگی استان فارس انجام می‌شود

مدیرکل آموزش و پرورش فارس نیز در بازدید از موزه تاریخ آموزش و پرورش فارس درگفت وگو با «شهر مردم» اظهار کرد: با توجه به ثبت میراثی بنای بلدیه، مرمت و بازسازی این موزه با نظارت و همراهی اداره‌کل میراث فرهنگی انجام خواهد شد.

محسن کلاری با تأکید بر اینکه این موزه تنها بنای تاریخی استان است که در جریان حمله اخیر آسیب دیده، افزود: این مجموعه برای جذب بودجه مرمت و بازسازی در رده بناهای آموزشی و مدارس آسیب‌دیده بین 20 تا 80 درصد قرار گرفته است و برای دریافت بودجه‌های مرمتی در اولویت قرار دارد.

کلاری توضیح داد: این حمله علاوه بر جداره‌ها، درها و پنجره‌های بنا، به ویترین‌ها و محفظه‌های نمایش آثار نیز آسیب زده است، با وجود اینکه تقریباً همه اشیای موزه، به‌جز چند مورد، پیش از حادثه به مکان امن منتقل شده بود و پرچم سپر آبی نیز بر بنا نصب بود، موزه همچنان هدف حمله دشمنان قرار گرفت؛ حال آنکه بر اساس مقررات بین‌المللی حمله به موزه‌ها و اماکن تاریخی را مصداق جنایت جنگی است.

مدیرکل آموزش و پرورش فارس، برآورد دقیق هزینه‌های مرمت را منوط به ارزیابی کارشناسان میراث فرهنگی در روزهای آینده دانست و تأکید کرد: بازسازی بنا، با همکاری مشترک دو دستگاه آغاز خواهد شد.

وی در پایان یادآور شد: در این موزه مدارکی ارزشمند از جمله اسناد مدرسه بحرین در سال ۱۲۹۸، نظیر لیست حقوق و کارنامه‌ها نگهداری می‌شده است که همگی به انبارهای امن منتقل شده بودند.

بازسازی موزه تاریخ آموزش و پرورش تا پایان سال جاری انجام خواهد شد

مدیرکل میراث فرهنگی و صنایع‌دستی فارس نیز در این بازدید اظهار کرد: برآورد اولیه خسارت‌ها انجام و برای تأمین بودجه به تهران و همچنین به ستاد بحران استانداری ارسال شده است.

بهزاد مریدی با تأکید بر همکاری مشترک با اداره‌کل آموزش و پرورش فارس برای بازسازی این موزه گفت: برنامه‌ریزی برای آغاز بازسازی بنا در دستور کار قرار دارد.

وی با اشاره به مرمت‌هایی که پیش از حادثه توسط کارشناسان مرمت میراث فرهنگی در موزه در حال انجام بود، توضیح داد: بخش‌هایی از مرمت پیشین نیمه‌تمام مانده است و اکنون با توجه به خسارات وارده به کل بنا، مرمت و بازسازی‌ها باید به صورت اصولی و با تمرکز بر استحکام‌بخشی پی و بدنه دنبال شود.

مریدی درادامه  ابراز امیدواری کرد که با تلاش مجموعه‌های مسئول، مرمت موزه تا اواخر سال جاری به پایان برسد و امکان بازگشایی دوباره آن پیش از سال جدید فراهم شود.

مدیرکل میراث فرهنگی همچنین تصریح کرد: در صورت توافق نهایی، ممکن است بخشی از آسیب‌های وارده به بنای این اثر تاریخی به شکل نمادین برای بازدید عموم حفظ شود تا نشان‌دهنده جنایت حمله واردشده به یک مکان فرهنگی باشد.

وی همچینین پیشنهاد داد تا یکی از اتاق‌های موزه که به شکل کلاس‌های دهه شصت طراحی شده و بخشی از بازنمایی فضای آموزشی دهه‌های گذشته بوده است، به یاد دانش‌آموزان جان‌باخته مدرسه میناب بازسازی شود.

چند خانه‌های تاریخی شیراز بر اثر موج انفجار آسیب دیدند

مریدی در پایان با ارائه گزارشی از خسارات وارده به دیگر بناهای تاریخی فارس متذکر شد: اگرچه خوشبختانه حمله مستقیمی به آثار ثبت‌شده در استان صورت نگرفته، اما موج انفجار موجب آسیب‌هایی در تزئینات سقف خانه منطقی‌نژاد و برخی خانه‌های تاریخی بافت تاریخی شده است و ارزیابی دقیق خسارت‌ها همچنان ادامه دارد.

موزه آموزش و پرورش یا همان عمارت بلدیه یکی از ارزشمندترین بناهای اواخر دوره قاجار و اوایل پهلوی در شیراز است. این بنای که به ثبت میراث فرهنگی رسیده است، ساختمانی که نخستین شهرداری شیراز در آن مستقر بود و پس از انتقال شهرداری، به آموزش و پرورش واگذار شد و سال‌ها نقش یک کانون فرهنگی را ایفا کرد. این بنا با ستون‌های بلند گچ‌بری‌شده، سقف‌های تزئینی و آجرکاری ظریف، نمونه‌ای شاخص از معماری دوران گذار است. از سال ۱۴۰۰ مرمت آن برای تبدیل به «موزه تاریخ آموزش و پرورش فارس» آغاز شد و فاز نخست موزه در سال ۱۴۰۱ افتتاح گردید. این موزه میزبان اشیای آموزشی مربوط به تاریخ آموزش و پرورش نوین فارس از حدود یک قرن گذشته بوده است؛ از جمله میکروسکوپ‌های اولیه ورود به مدارس استان، تابلوهای آموزشی مربوط به بدن حیوانات، تجهیزات صوتی آموزشی قدیمی و کتاب‌های درسی که در سال‌های آغازین شکل‌گیری نظام آموزشی نوین در مدارس مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

اکنون این بنای ارزشمند تاریخی بیش از هر زمان به مرمت فوری و حمایت برای جلوگیری از فرسایش بیشتر، نیاز دارد.