گزارش «فارس آگاه» از نحوه ارزیابی و نظارت از مدارس استان در مصاحبه با محسن دهقان، رئیس اداره ارزیابی عملکرد، نظارت و بازرسی و پاسخگویی به شکایات اداره کل آموزش و پرورش استان فارس:

والدین در صورت مواجهه با هرگونه تخلف در مدارس ، با اطمینان کامل و بدون هیچ‌گونه دلهره‌ای از فاش شدن هویت، گزارش خود را ثبت کنند

برخورد بدون تعارف با تخلفات مدارس، از عزل مدیران تا واقعیت عملکرد مدارس هیئت‌امنایی

 از آغاز ثبت‌نام امسال، چندین مدیر مدرسه در فارس  به دلیل تخلفات در حوزه ثبت‌نام عزل شده‌اند

پردیس کوثری – فارس آگاه

عزل و برخورد قاطع با مدیران متخلف در روزهای آغازین شروع ثبت‌نام مدارس، پیامی روشن از سوی دستگاه‌های نظارتی به همراه دارد: «آموزش و پرورش با کسی عقد اخوت نبسته است.» در حالی که تابستان، بهشت فراغت دانش‌آموزان محسوب می‌شود، برای والدین به ماراتنی فرساینده از نگرانی نسبت به ظرفیت مدارس و طرح آدرس گرفته تا چالش شهریه‌های نجومی و بروکراسی‌های اداری تبدیل شده است که گاهی تاب خانواده‌ها را به مرز فوران می‌رساند.

در این زمان است که نقش اداره ارزیابی عملکرد، نظارت و بازرسی و پاسخگویی به شکایات اداره کل آموزش و پرورش استان فارس پررنگ‌تر می‌شود تا به عنوان نهادی تسهیل‌گر در کنار خانواده‌ها قرار گیرد تا با هم‌افزایی میان والدین دانش‌آموزان و این نهاد، با هرگونه تخلف برخورد و تصمیم‌گیری را برای خانواده‌ها ساده‌تر سازد. از همین منظر، «شهر مردم» در مصاحبه با محسن دهقان، رئیس این اداره به بررسی آخرین وضعیت نظارت‌ها و تبیین حقوق والدین می‌پردازد تا در این گفت‌وگوی ویژه، از سازوکارهای برخورد با تخلفات و نحوه مشارکت مردمی در ارزیابی مدارس بررسی عمیق‌تر و افق دیدی شفاف‌تر مشخص شود.

به طور کلی، روند ارزیابی عملکرد و نظارت بر مدارس به چه صورت انجام می‌شود؟

بهترین نوع ارزیابی از مدارس، مشارکت مستقیم اولیاء محترم دانش‌آموزان در ارزیابی است، به نحوی که با اسکن QR کد اختصاصی مدارس می‌توانند نظر خود را نسبت به عملکرد مدرسه فرزند خود ثبت کنند؛ شرکت در این ارزیابی هر زمان از سال تحصیلی امکان‌پذیر است و در عین حفظ هویت شرکت‌کنندگان، و برآیندی مستند با قابلیت اتکای بیشتر با تکیه بر آمار دقیق به ما می‌دهد که مبنای ارزیابی اداره از شرایط مدرسه قرار خواهد گرفت، دیدگاه والدین مؤثرترین شاخص ارزیابی است؛ به عنوان مثال دریافت ۲۰۰ بازخورد در یک مدرسه ۲۰۰ نفره، در مقایسه با گزارش پایش یک بازرس فردی، از روایی و اعتبار علمی بسیار بالاتری برخوردار است و این سازوکار، یکی از روش‌های اصلی بازرسی مدارس ما را تشکیل می‌دهد.

نمونه‌ای دیگر از ارزیابی‌ها که فلسفه‌ای متفاوت را دنبال می‌کنند، مراجعه و انجام بازرسی حضوری توسط بازرسان متخصص در حوزه‌های مختلف اعم از متخصص آموزشی، فرهنگی، ورزشی، تربیت بدنی و غیره، انجام می‌شود که در مقاطع زمانی مشخص و گاها چند بار در سال برای هر حوزه انجام می‌پذیرد و نتایج و فرم‌های مربوطه این بازرسی‌ها در سامانه سینا (نظارت و بازرسی) تماماً ثبت می‌شود که قابل مشاهده برای وزیر، وزارت‌خانه و اداره کل ارزیابی است و عملکرد دیگر استان‌ها نیز قرار می‌گیرد و شرایط سنجش برای نهادهای مربوطه فراهم می‌شود.

بازدیدها به چه صورت انجام می‌شوند؟

باید در نظر داشت که ارزیابی عملکرد با نظارت و بازرسی متفاوت است؛ در مورد نحوه انجام بازدیدها نیز می‌توان گفت که اصولا این بازدیدها به سه گونه انجام می‌شوند: نخست، بازدیدهای دوره‌ای و برنامه‌ریزی‌شده‌ای هستند که گاها مدارس از بازه زمانی اجرای آن اطلاع دارند؛ دوم، بازدیدهای موردی هستند که بر اساس شکایات، گزارش‌ها یا تشخیص‌های احتمالی ما انجام می‌شود و کاملاً بدون اطلاع انجام می‌شود؛ و سوم، بازدیدهای تخصصی و بدون اطلاع قبلی صورت می‌گیرند که با گروه بازرسی انجام خواهد شد، اما این بازرسی‌ها مقاطعی که کلاس‌ها به صورت مجازی برگزار می‌شوند، گروه‌های آموزشی با حضور در بستر کلاس‌ها و با همکاری مدیران و معاونان آموزشی، نحوه تدریس و برگزاری امتحانات را مورد نظارت قرار می‌دهند؛ شایان ذکر است که در این فرآیند بازدیدها، استان فارس در سطح کشور جزو رتبه‌های اول تا پنجم قرار دارد. از اول مهرماه سال گذشته تا کنون، ۱۹ شهرستان را غیر از شیراز مورد ارزیابی قرار دادیم و امروز و فردا برنامه بازدید تیم‌ها از ۱۰ شهرستان دیگر نیز برنامه‌ریزی شده است که گاها ارزیابی هر کدام می‌تواند دو روز زمان بر باشد.

نحوه برخورد اداره و پیگیری شکایات ثبت‌شده به چه صورت خواهد بود؟

از حدود هفت‌هزار و 800  مدرسه در استان فارس، باید از عملکرد مطلوب و رضایت عمومی در بیش از هفت‌هزار و 500  مدرسه قدردانی کرد؛ اما در برخورد با مدارس متخلف، علاوه بر نظرسنجی اولیا، سامانه الکترونیکی shekayat.medu.ir ابزار اصلی ماست که شکایات را به ‌صورت لحظه‌ای دریافت کنیم. مزیت این سامانه آن است که تحت نظارت مستقیم وزارت‌خانه قرار دارد و کارمند را نه تنها از نظر وجدان انسانی و مسئولیت اجتماعی، بلکه از نظر آماری نیز موظف به پاسخگویی و پیگیری دقیق می‌کند. ما هم در کنار ثبت شکایات الکترونیکی، به مراجعات حضوری و کتبی در مناطق و شهرستان‌ها نیز رسیدگی می‌کنیم. البته باید توجه داشت که لزوماً تمامی شکایات والدین وارد نیستند؛ گاهی موضوع یک برداشت نادرست است، گاهی نیاز به ارشاد دارد و گاهی نیز انتظار والدین از موضوع، غیرمنطقی است؛ اما در تمامی مواردی که شکایات وارد باشد، مداخله و برخورد سریع انجام خواهیم داد؛ بنابراین، ما پس از بررسی صحت هر شکایت، آن را به مراجع ذی‌صلاح مربوط به بخش تخصصی خود ارجاع می‌دهیم و اگر موضوع حقوقی باشد به بخش حقوقی و اگر آموزشی باشد به متخصصان مربوطه ارجاع می‌شود. هدف نهایی ما در این فرآیند، حفظ حرمت مراجعان و رسیدن به «اقناع و رضایت والدین» است؛ به‌گونه‌ای که شاکی یا از حق خود که برآمده از بررسی تخصصی است اطمینان یابد، و یا با آگاهی از واقعیت، نسبت به برداشت قبلی خود تجدید نظر کند.

در مواردی که به واسطه عدم قرارگیری دانش‌آموز در محدوده طرح آدرس، شهری اخذ می‌شود، برخورد اداره به چه صورت خواهد بود؟

در شهر شیراز، برای هر دانش‌آموز بر اساس محل سکونت خود در دوره‌های ابتدایی، متوسطه اول و دوم، یک مدرسه در نظر گرفته شده است. تنها در هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای به دلیل کمبود تعداد مراکز در تمامی نقاط استان، طرح آدرس چندان موضوعیت ندارد و ثبت‌نام بر اساس رضایت خانواده‌ها انجام می‌گیرد. ریشه بسیاری از چالش‌ها، عدم رضایت اولیا از مدارس محله خود و تصور نادرست آن‌هاست که معتقدند فرزندشان حتماً باید در مدرسه‌ای خاص تحصیل کند تا آینده بهتری داشته باشد؛ در حالی که اصل بر کیفیت یادگیری است، نه لزوماً محل تحصیل. وظیفه ما در آموزش و پرورش، ثبت‌نام پایه‌های ورودی (اول ابتدایی، هفتم و دهم) در محدوده جغرافیایی مشخص است و اگر هر دانش‌آموز در محله خود ثبت‌نام شود، مشکلی وجود نخواهد داشت؛ اما مشکل زمانی آغاز می‌شود که والدین، مدارس خارج از محدوده زندگی خود را هدف قرار می‌دهند و در اینجا تأکید می‌کنم مدارس در هنگام ثبت‌نام هیچ وجهی نباید دریافت کنند. اگر خانواده‌ای به مدرسه محله خود مراجعه کند اما با پاسخ «ظرفیت تکمیل است» و پیشنهاد «پرداخت مبلغ برای ثبت‌نام» مواجه شود، باید از دو طریق: اول، تکمیل نظرسنجی و دوم، از طریق سامانه medu.ir و یا مراجعه به نواحی مناطق، این موضوع را گزارش کنند. ما موظف به پیگیری هستیم و هیچ مدیر مدرسه‌ای اجازه دریافت وجه را ندارد. اگر اولیا در اطلاع‌رسانی به ما کمک کنند، از بروز چنین مشکلاتی جلوگیری خواهد شد. اگرچه قدردان تمامی مدیران شریف استان که مطابق با وظیفه خود برخورد عمل می‌کنند هستیم، اما در صورت بروز هرگونه اشکال، ما بلافاصله مداخله می‌کنیم. ضمن حفظ آبروی افراد، باید گفت که در مدت کوتاهی از آغاز ثبت‌نام امسال، چندین مدیر به دلیل تخلفات در حوزه ثبت‌نام عزل شده‌اند و دستورات عزل دیگری نیز صادر شده است.

رتبه‌بندی مدارس دولتی به چه صورت انجام می‌شود و آیا مدارس می‌توانند با استناد به رتبه یا جایگاه بهتر خود، در زمان ثبت‌نام مبلغی را دریافت کنند؟

در پاسخ به این پرسش که آیا مدارس رتبه‌بندی می‌شوند یا خیر، باید تأکید کرد که هیچ رتبه‌بندی کیفی برای مدارس وجود ندارد و تنها طبقه‌بندی موجود، بر اساس «نوع مدرسه» است؛ در سطح کشور تنها مدارس تیزهوشان (در مقطع متوسطه اول و دوم)، نمونه‌دولتی (تنها در مقطع متوسطه دوم) و مدارس شاهد (در مقاطع ابتدایی و متوسطه) هر یک بر اساس ضوابط قانونی، آزمون ورودی یا امتیازات خاص (مانند مدارس شاهد برای ایثارگران) دارند، مابقی مدارس به هیچ وجه رتبه‌بندی ندارند؛ بنابراین، هیچ مدرسه‌ای نمی‌تواند با ادعای داشتن رتبه بهتر، زمینه دریافت شهریه یا وجه اضافی را فراهم کند، همچنین لازم است مطرح شود که نظارت، ارزیابی عملکرد و بازرسی‌ها، بدون استثنا شامل تمامی مدارس (اعم از دولتی و غیرانتفاعی) می‌شود. ستاد ثبت‌نام در تمامی دوره‌های ابتدایی و متوسطه، وظیفه پیگیری ارزیابی‌ها، رسیدگی به موارد مطرح‌شده و رعایت قوانین را بر عهده دارد و در این زمینه میان مدارس دولتی و غیردولتی هیچ تفاوتی قائل نمی‌شود.

مدارس هیئت‌امنایی یا همان نمونه‌دولتی‌های سابق، مبالغی دریافت می‌شود که حتی بالاتر از مبالغ مدارس غیرانتفاعی هستند، برخورد شما با این مدارس چیست؟

در پاسخ به نگرانی‌ها پیرامون دریافت مبالغ گزاف در مدارس هیئت‌امنایی، باید تصریح کرد که این مدارس هیچ امتیاز یا برتری آموزشی نسبت به مدارس عادی ندارند. ساختار هیئت‌امنا تنها به معنای حضور تعدادی از اولیا در تصمیم‌گیری‌های مدرسه برای بهره‌گیری از ظرفیت‌های آنان است و به هیچ عنوان مجوزی برای برگزاری آزمون ورودی یا دریافت شهریه هنگام ثبت‌نام محسوب نمی‌شود. ثبت‌نام در این مدارس نیز مشابه مدارس دیگر بر اساس طرح آدرس انجام می‌گیرد و در صورت وجود ظرفیت مازاد برای متقاضیان خارج از محدوده، فرآیند انتخاب با نظارت مستقیم نمایندگان اداره، بازرسی، حراست و اولیا، تنها از طریق قرعه‌کشی صورت می‌پذیرد. در اینجا تأکید می‌کنم که دریافت هرگونه وجه در زمان ثبت‌نام، تحت هر عنوانی (چه با درخواست مدیر و چه با پیشنهاد اولیا)، تخلف صریح است. ما از ظرفیت رسانه‌ها به‌عنوان بازوی نظارتی خود استقبال می‌کنیم. هیچ فردی حق زیر سوال بردن حرمت و اعتبار آموزش و پرورش را ندارد و دستگاه تعلیم و تربیت، خط قرمز ماست؛ بنابراین در صورت بروز هرگونه تخلف از سوی مدیران یا کارکنان، با قاطعیت برخورد خواهیم کرد.

به عنوان سخن پایانی باید خاطرنشان کرد که بهبود کیفیت آموزش و پرورش، تنها در گرو نظارت دولت نیست، بلکه مستلزم مشارکت فعال خانواده‌هاست. با توجه به جمعیت عظیم ۹۶۰ هزار نفره دانش‌آموزان استان، اگر هر والد به‌طور جداگانه نظرات خود را در سامانه‌های مربوطه ثبت کند، ما با حجم عظیمی از داده‌های واقعی و دقیق روبرو خواهیم شد که می‌تواند مسیر اصلاحات را هموارتر کند، بنابراین از اولیای محترم دعوت می‌کنیم از فرصت شرکت در نظرسنجی‌ها غافل نشوند؛ این تنها یک پرسش ساده نیست، بلکه ابزاری برای ارتقای مدارس فرزندان شماست؛ همچنین تأکید می‌کنیم که در صورت مواجهه با هرگونه تخلف، با اطمینان کامل و بدون هیچ‌گونه دلهره‌ای از فاش شدن هویت، گزارش خود را ثبت کنید. ما امانت‌دار کامل اطلاعات شخصی و هویت شما هستیم و گزارش‌های شما، تنها راه رسیدن به شفافیت و عدالت آموزشی است.