وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی:

 ایرانیان در دوره‌ای از تاریخ، امپراتوری جغرافیایی خود را از دست دادند، اما امپراتوری زبانی خود را حفظ کردند ،  حافظ این امپراتوری را گسترده‌تر و عمیق‌تر ساخت

پردیس کوثری -فارس آگاه

بار دیگر باغ و مزار رند عالم‌سوز شیراز، نقطه اتصال معرفت، زیبایی‌شناسی و اصالت فرهنگ ایرانی شد. سی‌امین آیین بزرگداشت روز حافظ در فضایی آکنده از شعر و شعور، با تکیه بر افق‌های نوین «آفرینش‌های هنری و ادبی» برگرفته از غزل‌های لسان‌الغیب آغاز به کار کرد.

این مراسم شامگاه بیستم مهرماه با حضور وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، نماینده ولی فقیه در فارس و امام جمعه شیراز، استاندار فارس، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی و اهالی هنر و اندیشه، زمینه‌ای فراهم آورد تا ضمن پاسداشت میراث سترگ غزل فارسی، پیوند وثیق شعر حافظ با فرم‌های نوین بیان هنری و دیپلماسی فرهنگی کشور در کانون توجه صاحب‌نظران قرار گیرد.

حافظ حق ویژه‌ای بر زبان فارسی دارد

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در مراسم یادروز حافظ، با محور قرار دادن جایگاه این شاعر در زبان فارسی، گفت: حافظ حق ویژه‌ای بر زبان فارسی دارد و زبان فارسی پیش و پس از حافظ تفاوت کرده است؛ به اعتقاد من، فارسی‌زبانان جهان باید مفتخر باشند که حافظ پا به گیتی نهاده است؛ چراکه ما به او دین فراوانی داریم.

سیدعباس صالحی در این مراسم با تأکید بر اینکه زبان فارسی یکی از ارکان اصلی هویت ایرانی است، اظهار کرد: زبان فارسی در امتداد تاریخ ایران، ویژگی‌هایی به خود گرفته که آن را به رکن اصلی هویت ایرانی تبدیل کرده است؛ البته اقوام گوناگون نیز در شکل‌گیری و غنای این زبان نقش داشته‌اند.

وی با بیان اینکه زبان فارسی پیش و پس از حافظ متفاوت است، افزود: حافظ در واژگان محوری که به کار برده، نقش زایایی داشته و معناهای تازه‌ای آفریده است؛ از میان ۵۰۶ واژه محوری در دیوان حافظ، ۲۶۷ واژه بیش از هشت بار تکرار شده‌اند و حافظ در به‌کارگیری این واژگان، خالق معناهای جدید بوده است.

صالحی با اشاره به واژه «رند» به‌عنوان نمونه‌ای از خلاقیت حافظ در زبان فارسی گفت: حافظ معنای این واژه را به ترکیبی از خوش‌دلی، ساده‌زیستی، دوری از ریاکاری، پاکی باطن و ظاهری ناسازگار با باطن تبدیل کرده است و این موضوع نشان‌دهنده انس و خلاقیت حافظ در استفاده از واژگان و خلق معانی تازه است.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه، دومین دلیل تفاوت زبان فارسی پیش و پس از حافظ را گشودن افق‌های تازه در این زبان دانست و بیان کرد: حافظ از ظرفیت زبان فارسی در ترکیب‌سازی واژگانی به‌خوبی استفاده کرد؛ خلاقیت او در ترکیب زبان فارسی و عربی نیز یکی از جلوه‌های این توانایی است.

وی، سومین ویژگی اثرگذار حافظ را استفاده خلاقانه از صنعت ایهام عنوان کرد و گفت: حافظ با بهره‌گیری از روش‌های تازه در ایهام، متن شعر را چندلایه کرد و به آن عمق و معنایی تازه بخشید؛ صنعت ایهام پس از حافظ در شعر فارسی تعالی یافت و او این صنعت را به اوج رساند؛ به‌گونه‌ای که مخاطب در مواجهه با شعر او به ابهامی جذاب و لایه‌های مختلف معنا دست می‌یابد.

صالحی، موسیقی شعر را از دیگر ویژگی‌های برجسته حافظ برشمرد و افزود: حافظ شعر خود را به موسیقی تبدیل کرد، شعر او با دو عنوان غزل و قوالی شناخته می‌شود و تبدیل زبان به نغمه، از هنرهای خاص اوست؛ حافظ زبان فارسی را به نغمه‌ای مینوی تبدیل می‌کند و این ویژگی، شعر او را از دیگر آثار متمایز کرده است.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به دو ویژگی دیگر شعر حافظ، گفت: حافظ غزل فارسی را متحول کرد و به گفته رهبر شهید انقلاب، تفاوت معمول قصیده و غزل در زبان فارسی این بود که قصیده از واژگان مستحکم و فخیم برخوردار بود، اما غزل از چنین استحکام و فخامتی بهره کمتری داشت؛ حافظ این دو ویژگی را در هم آمیخت و غزلی آفرید که واژگان آن در عین لطافت، فخامت و استحکام دارند.

وی خاطرنشان کرد: تفاوت دیگر غزل و مثنوی در تصویرپردازی است؛ در مثنوی تصویرسازی معمولاً آسان‌تر است، اما غزل‌سرایان پیش از حافظ در این زمینه با محدودیت‌هایی روبه‌رو بودند و حافظ با تصویرپردازی‌های شگفت‌انگیز خود، ظرفیت تازه‌ای برای غزل فارسی ایجاد کرد؛ چنان‌که در بیت «دوش دیدم که ملائک در میخانه زدند / گل آدم بسرشتند و به پیمانه زدند» و ابیات پس از آن، تصاویری ماندگار و چندلایه خلق می‌کند.

صالحی با اشاره به توصیف رهبر شهید انقلاب از شعر حافظ به‌عنوان «غزل شورآفرین» اظهار کرد: حافظ آغازگر نوعی غزل شورآفرین در زبان فارسی بود و توانست استحکام واژگانی، لطافت، موسیقی و تصویرپردازی را در کنار یکدیگر قرار دهد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود، با تأکید دوباره بر حق ویژه حافظ بر زبان فارسی عنوان کرد: ایرانیان در دوره‌ای از تاریخ، امپراتوری جغرافیایی خود را از دست دادند، اما امپراتوری زبانی خود را حفظ کردند و حافظ این امپراتوری را گسترده‌تر و عمیق‌تر ساخت.

وی در پایان با اشاره به جایگاه زبان فارسی، تاریخ کهن ایران و عناصر دینی و حماسی در هویت ایرانی تصریح کرد: این مرزوبوم امروز در معرض مطامع اهریمنان قرار دارد، اما تاریخ کهن، دین قدرتمند و زبان فارسی که پشتوانه این ملت هستند، بی‌تردید این مطامع را ناکام خواهند گذاشت؛ همان‌گونه که در طول هزاران سال تاریخ ایران، چنین بوده است.

پاسداشت حافظ برای اهالی فارس مسئولیتی فرهنگی است
استاندار فارس در مراسم سی‌امین یادروز حافظ که در جوار آرامگاه خواجه اهل راز برگزار شد، با اشاره به جایگاه جهانی این شاعر بزرگ گفت: لسان‌الغیب قرن‌هاست که از مرزهای جغرافیایی عبور کرده است و در هر دوره، هم‌زمان با پرسش‌های تازه انسان، رنج‌ها و امیدهای او و جست‌وجوی همیشگی‌اش برای حقیقت، آزادی و معنا، دوباره متولد می‌شود.

حسینعلی امیری محور قرار دادن حافظ در آفرینش‌های هنری و ادبیبرای گردهمایی امسال را فرصتی ارزشمند خواند تا از تأثیر ژرف اندیشه و زبان او بر شعر، ادبیات، موسیقی، هنرهای تجسمی و دیگر عرصه‌های خلاقیت سخن گفته شود.

وی با بیان اینکه حافظ با الهام از کلام نورانی وحی، بهره‌گیری از ایجاز و ایهام، موسیقی کلام و تصویرسازی‌های شگفت‌انگیز، همچنان الهام‌بخش هنرمندان و اندیشمندان است، افزود: توانایی کم‌نظیر حافظ در پیوند دادن تجربه‌های فردی با دغدغه‌های مشترک انسانی، راز ماندگاری اوست.

استاندار فارس با اشاره به دعوت انسان به تأمل درباره خویشتن، اخلاق و نسبت خود با دیگران در شعر حافظ بیان کرد: در جهان امروز که فناوری، سرعت تحولات و رقابت‌های اقتصادی و سیاسی زندگی بشر را دگرگون کرده است، بازگشت به چنین میراثی ضرورتی فرهنگی و انسانی دارد.

امیری ادامه داد: اگر تفکر حافظ بر مناسبات انسانی و روابط میان ملت‌ها حاکم بود، آیا جنگ‌ها، نزاع‌ها، زیاده‌خواهی‌ها و تلاش برای تحمیل اراده به دیگران تا این اندازه مجال بروز می‌یافت؟ آیا صاحبان قدرت، پیش از آنکه راه ستیز را در پیش گیرند، بیشتر به پیامدهای تصمیم‌های خود برای جان و زندگی انسان‌ها نمی‌اندیشیدند؟ آیا اختلاف‌ها نمی‌توانستند به‌جای میدان‌های نبرد، در عرصه گفت‌وگو و تفاهم پیگیری شوند؟

وی تصریح کرد: بی‌تردید، اندیشه و شعر به‌تنهایی جایگزین سازوکارهای سیاسی، حقوقی و اقتصادی حل منازعات نیستند، اما می‌توانند بنیان‌های اخلاقی و فرهنگی صلح را تقویت کنند؛ جهانی که در آن خودبزرگ‌بینی و انحصارطلبی جای خود را به فروتنی و مدارا بدهد، جهانی انسانی‌تر و امن‌تر خواهد بود و پیام حافظ ما را به تأمل درباره همین تناقض دیرپای بشری فرامی‌خواند.

استاندار فارس با اشاره به برگزاری سی‌امین یادروز ملی حافظ گفت: برای ما در استان فارس، پاسداشت حافظ افزون بر افتخار به میراثی بزرگ، مسئولیتی فرهنگی است و باید زمینه‌ای فراهم کنیم تا نسل جوان، حافظ را نه‌فقط در کتاب‌های درسی و مراسم رسمی، بلکه در تجربه زیسته خود، هنر معاصر، گفت‌وگوهای اجتماعی و آفرینش‌های تازه ادبی کشف کند؛ میراث فرهنگی هنگامی زنده می‌ماند که امکان بازخوانی، پرسشگری و خلاقیت در آن وجود داشته باشد.

وی با اشاره به اهمیت رویداد یادروز حافظ اظهار کرد: این رویداد فرصتی برای تقویت پیوند میان پژوهش و آفرینش، میراث و نوآوری و فرهنگ ایرانی و گفت‌وگوی جهانی است.

شیراز می‌تواند به کانون تعامل فرهنگی و گردشگری ادبی تبدیل شود

امیری ادامه داد: شیراز، شهر دین، حماسه و هنر، به پشتوانه نام حافظ و دیگر بزرگان علم، ادب و هنر، می‌تواند بیش از پیش به کانون تعامل فرهنگی، گردشگری ادبی و تبادل اندیشه تبدیل شود؛ شهری که از گذشته خود الهام می‌گیرد و برای آینده افق‌های تازه‌ای می‌گشاید.

استاندار فارس در پایان ابراز امیدواری کرد که این گردهمایی فراتر از بزرگداشت یک نام، زمینه‌ای برای تعمیق اندیشه، گسترش خلاقیت و تقویت ارزش‌هایی چون مدارا، آزاداندیشی، کرامت انسانی و صلح باشد.

وی افزود: حافظ به ما می‌آموزد که سخن زیبا هنگامی ماندگار می‌شود که پنجره‌ای به‌سوی فهم عمیق‌تر زندگی بگشاید و قلب انسان‌ها را به یکدیگر نزدیک‌تر کند.

امیری با اشاره به میزبانی دوباره شیراز از دوستداران فرهنگ و ادب ایران ابراز امیدواری کرد که چراغ شعر و اندیشه حافظ در روزگار کنونی نیز روشن بماند و جهان بیش از پیش به نیروی فرهنگ برای کاستن از رنج انسان و ساختن آینده‌ای سرشار از تفاهم و همزیستی ایمان آورد.

دیوان حافظ ظرفیتی برای تبیین مقاومت و استکبارستیزی دارد

نماینده ولی‌فقیه در استان فارس و امام جمعه شیراز نیز در این مراسم با بیان اینکه راز ماندگاری حافظ در عمق کلام، حکمت الهی و پاسخ‌گویی به نیازهای مخاطبان نهفته است، گفت: دیوان حافظ ظرفیت گسترده‌ای برای تبیین مفاهیم دینی، انسانی و حماسی دارد و می‌توان با بازخوانی نوآورانه اشعار او، این مفاهیم را با مسائل روز پیوند داد.

آیت‌الله لطف‌الله دژکام با اشاره به دیدگاه‌های مولانا و سعدی درباره ماندگاری سخن، بهره‌مندی از حکمت و بلاغت را از عوامل ماندگاری آثار ادبی دانست و اظهار کرد: کلام حافظ به دلیل برخورداری از جوهره حکمت و پیوند با معارف الهی، همچنان بر مخاطبان تأثیر می‌گذارد.

وی در ادامه، با استفاده از ابیات حافظ و آوردن نمونه‌هایی از مجاهدت‌های مردم ایران در روزگار کنونی، به تبیین مفاهیم مقاومت، ایمان، آزادگی و استکبارستیزی در شعر این شاعر پرداخت و گفت: می‌توان با بهره‌گیری از ظرفیت‌های ادبی و هنری دیوان حافظ، مفاهیم دینی و حماسی را متناسب با نیازهای امروز جامعه بازگو کرد.

امام جمعه شیراز با اشاره به ظرفیت غزل‌های حافظ برای بازنمایی مفاهیمی همچون ایثار، دفاع از میهن و پایداری در برابر قدرت‌های بزرگ، بر ضرورت استفاده نوآورانه از این میراث ادبی در عرصه‌های فرهنگی و هنری تأکید کرد.

وی ادامه داد: هنر، دین و حماسه در اشعار حافظ به هم پیوند خورده‌اند و می‌توان با تکیه بر ابیات او، صحنه‌های تشییع شهدا، فرهنگ ایثار و ایمان ملت را بازنمایی کرد.

دژکام اظهار کرد: با الهام از اندیشه حافظ می‌توانیم بگوییم «اگر غم لشکر انگیزد که خون عاشقان ریزد، من و ساقی به هم سازیم و بنیادش براندازیم» و این همان روحیه حماسه‌سازی است که در میان مردم ما زنده است.

دژکام همچنین پیوند دین، حماسه و هنر در اشعار حافظ را ظرفیتی برای بازخوانی رویدادهای معاصر دانست و گفت: با الهام از اندیشه و زبان حافظ می‌توان مفاهیم والای انسانی و دینی را با بیانی اثرگذار به مخاطبان منتقل کرد.

عکاس:نرگس بهرامی نژاد