در گفت‌وگوی اختصاصی «فارس آگاه» با شهردار منطقه ۱۲ و مسئول ناحیه ویژه باغات شیراز مطرح شد؛ 

از تأمین آب پایدار تا بودجه ۷۰۰ میلیارد تومانی تملک برای نجات ‌بخشی از باغات قصردشت در سال جدید 

اقتصادی‌کردن باغ‌ها با اجرای طرح باغ‌دهکده گردشگری

جلال‌الدین عرفانی – فارس آگاه

باغات قصردشت برای شیراز تنها یک محدوده طبیعی یا یک پهنه سبز شهری نیست بلکه این محدوده بخشی از هویت تاریخی، فرهنگی و زیست‌محیطی شهرراز به شمار می‌رود. شیراز در حافظه جمعی شهروندان همواره با تصویر باغ، درختان کهن و مسیرهای سبز شناخته شده است و می‌شود و بخش مهمی از این تصویر به باغات گسترده قصردشت بازمی‌گردد؛ محدوده‌ای که در طول دهه‌های گذشته به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ریه‌های تنفسی شهر شناخته شده و نقش قابل توجهی در تعدیل آب‌وهوا، حفظ تنوع زیستی و ایجاد فضای آرام برای شهروندان داشته است.

با این حال طی سال‌های گذشته این باغات با چالش‌های متعددی روبه‌رو بوده‌اند؛ افزایش ارزش زمین در محدوده‌های شهری، فشار توسعه و ساخت‌وساز، کاهش منابع آبی، تغییر الگوهای مالکیت و در برخی موارد تخلفات ساختمانی یا آتش‌سوزی‌های رخ‌داده در باغ‌ها، همگی از عواملی است که نگرانی‌هایی را درباره آینده این پهنه سبز ایجاد کرده‌اند، در چنین شرایطی حفاظت از باغات قصردشت به یکی از دغدغه‌های جدی مدیریت شهری و افکار عمومی تبدیل شده است.

شهرداری شیراز در سال‌های اخیر تلاش کرده است تا با رویکردی ساختاری‌تر و متمرکزتر به این موضوع بپردازد. یکی از مهم‌ترین اقدامات در این مسیر تشکیل «ناحیه ویژه باغات» در ساختار شهرداری به‌عنوان منطقه ۱۲ است؛ اقدامی که با هدف تمرکز بیشتر بر موضوع صیانت از باغات و مدیریت تخصصی این محدوده انجام شده است؛ ایجاد چنین ساختاری به معنای آن است که مدیریت باغات از حالت پراکنده خارج شده و مجموعه‌ای مشخص با مأموریت‌های تعریف‌شده، مسئولیت پیگیری مسائل مربوط به این حوزه را بر عهده گرفته است.

شهردار منطقه ۱۲ شیراز و مسئول ناحیه ویژه باغات در گفت‌وگوی اختصاصی با رسانه «شهر مردم» معتقد است حفاظت از باغات قصردشت تنها با ابزارهای نظارتی و قانونی ممکن نیست و برای موفقیت در این مسیر باید مجموعه‌ای از اقدامات هم‌زمان در حوزه‌های مختلف انجام شود.

بیژن زارع گفت: این اقدامات از تأمین منابع آب و زیرساخت‌های نگهداری گرفته تا ایجاد مشوق‌های اقتصادی برای مالکان باغ‌ها را دربر می‌گیرد، اگر باغ برای مالک صرفه اقتصادی نداشته باشد، حفظ آن در بلندمدت با دشواری روبه‌رو خواهد شد و به همین دلیل یکی از محورهای اصلی برنامه‌های مدیریت شهری، ایجاد راهکارهایی برای اقتصادی‌کردن باغ‌ها در کنار حفاظت از آن‌هاست.

وی با اشاره به شکل‌گیری ناحیه ویژه باغات افزود: این مجموعه از اواخر سال گذشته با پیگیری شهردار و شورای اسلامی شهر شیراز فعالیت خود را آغاز کرده است و بخشی از واحدهای آن نیز به‌صورت مستقل شروع به کار کرده‌اند؛ هدف اصلی از ایجاد این ساختار تمرکز بیشتر بر موضوع حفظ و نگهداری باغات و فراهم کردن امکان مدیریت دقیق‌تر مسائل مربوط به این محدوده است. استقلال نسبی این ناحیه باعث شده است که روند تصمیم‌گیری‌ها در حوزه باغات سریع‌تر و منسجم‌تر دنبال شود و مسائل مرتبط با این حوزه با تمرکز بیشتری مورد رسیدگی قرار گیرد.

زارع اظهار کرد: وسعت کل باغات گروه یک قصردشت حدود ۹۵۰ هکتار برآورد می‌شود و این محدوده یکی از بزرگ‌ترین مجموعه‌های باغی درون‌شهری در کشور به شمار می‌آید، به همین دلیل حفظ آن از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ از این میزان، نزدیک به ۳۰۰ هکتار توسط شهرداری شیراز تملک شده که این تملک‌ها با هدف جلوگیری از تغییر کاربری باغ‌ها و حفظ کاربری باغی آن‌ها انجام شده است و بخشی از سیاست‌های مدیریت شهری برای صیانت از این محدوده محسوب می‌شود.

وی ادامه داد: باغ‌هایی که در مالکیت شهرداری قرار گرفته‌اند رها نشده‌اند، بلکه برای حفظ و نگهداری به‌صورت اجاره در اختیار باغداران قرار گرفته‌اند تا روند رسیدگی به درختان و نگهداری از باغ‌ها ادامه پیدا کند؛ در کنار این موضوع، ۷۰ هکتار از باغات نیز به فضاهای عمومی تبدیل شده و در اختیار شهروندان قرار گرفته است و در قالب باغ‌ها و پارک‌های عمومی مانند پارک خانواده و پارک باغ ایرانی مورد استفاده شهروندان قرار دارد.

شهردار منطقه 12 شیراز با اشاره به اینکه یکی از مهم‌ترین چالش‌های باغات شیراز در سال‌های اخیر مسئله تأمین آب بوده، تصریح کرد: در این راستا کاهش منابع آب زیرزمینی و خشکسالی‌های دوره‌ای باعث شده است آبیاری باغ‌ها با دشواری‌هایی همراه شود، شهرداری برای تقویت زیرساخت‌های آبیاری مجموعه‌ای از اقدامات را در دستور کار قرار داده است.

شهردار جوان‌ترین منطقه شیراز یادآور شد: یکی از این اقدامات، لای‌روبی قنوات قدیمی است که در گذشته نقش مهمی در تأمین آب باغات داشته‌اند؛ این اقدام می‌تواند به بهبود جریان آب در قنوات و افزایش میزان آبی که به باغ‌ها می‌رسد کمک کند.

زارع بیان کرد: در کنار این موضوع، شهرداری موفق شده است که مجوز حفر سه حلقه چاه را از شرکت آب منطقه‌ای را دریافت کند؛ عملیات حفاری این چاه‌ها انجام شده و برنامه‌ریزی شده است تا یکی از آن‌ها طی مدت کوتاهی وارد مدار بهره‌برداری شود. این چاه می‌تواند بخشی از نیاز آبی باغات را تأمین کند و دو چاه دیگر نیز طی ماه‌های آینده به شبکه آبیاری اضافه خواهند شد.

وی همچنین به نقش تصفیه‌خانه فاضلاب در تأمین آب پایدار برای باغ‌ها اشاره کرد و افزود: در این ارتباط در مرحله نخست حدود یکصد لیتر بر ثانیه آب از طریق این تصفیه‌خانه برای آبیاری باغات تأمین می‌شود؛ استفاده از آب تصفیه‌شده می‌تواند یکی از راهکارهای مهم برای کاهش فشار بر منابع آب زیرزمینی و ایجاد یک منبع پایدار برای آبیاری باغ‌ها باشد.

زارع در پاسخ به این سؤال که با توجه به بارندگی‌های اخیر آیا تابستان پیش رو کمتر شاهد مشکلات آبیاری در باغات خواهیم بود، اعلام کرد: بارندگی‌های اخیر عاملی مثبت برای وضعیت آبی باغات در سال جاری است و معتقدیم این موضوع می‌تواند تا حدی شرایط آبیاری را بهبود ببخشد.

شهردار منطقه ۱۲ شیراز در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع تخلفات ساختمانی و برخی آتش‌سوزی‌هایی که در سال گذشته در باغات رخ داد اشاره و تصریح کرد: در سال گذشته تعدادی از باغ‌های متعلق به اشخاص و همچنین یکی از باغ‌های متعلق به شهرداری دچار آتش‌سوزی شدند که موضوع آن از طریق مراجع قضایی و اداره حقوقی شهرداری در حال پیگیری است تا علت این حوادث مشخص شود؛ باغی که در مالکیت شهرداری قرار داشت و دچار آتش‌سوزی شده بود مجدداً احیا شده است.

زارع گفت: برای مقابله با تخلفات و جلوگیری از تخریب باغ‌ها، ناحیه ویژه باغات اقدام به ایجاد یک واحد مستقل برای رسیدگی به تخلفات کرده است؛ این واحد با هدف برخورد سریع‌تر با تخلفات ساختمانی و جلوگیری از اقداماتی که ممکن است به تخریب باغ‌ها منجر شود ایجاد شده است و ساختمان آن نیز در آینده نزدیک به بهره‌برداری خواهد رسید.

وی عنوان کرد: علاوه بر این، برنامه‌هایی برای استفاده از سامانه‌های نظارت هوشمند نیز در دستور کار قرار دارد تا امکان پایش دقیق‌تر وضعیت باغ‌ها فراهم شود و در صورت بروز تخلف، اقدامات لازم در کوتاه‌ترین زمان انجام گیرد.

زارع خاطرنشان کرد: یکی دیگر از محورهای مهم برنامه‌های شهرداری، توجه به وضعیت اقتصادی باغداران است؛ معتقدیم حفظ باغ‌ها بدون در نظر گرفتن منافع و معیشت مالکان آن‌ها دشوار خواهد بود، به همین دلیل مدیریت شهری تلاش می‌کند راهکارهایی را فراهم کند که باغ‌ها علاوه بر حفظ کاربری طبیعی خود، امکان ایجاد درآمد برای مالکان را نیز داشته باشند.

شهردار منطقه ۱۲ شیراز ابراز کرد: در همین راستا طرحی با عنوان «باغ‌دهکده گردشگری» در شورای اسلامی شهر شیراز به تصویب رسیده است؛ این طرح با هدف ایجاد امکان بهره‌برداری گردشگری از برخی باغ‌ها و تبدیل آن‌ها به فضاهایی برای فعالیت‌های فرهنگی، تفریحی و گردشگری طراحی شده است و چنین طرحی می‌تواند ضمن حفظ ساختار باغی این محدوده، زمینه ایجاد درآمد برای مالکان و افزایش حضور شهروندان در این فضاهای طبیعی را فراهم کند.

زارع بیان کرد: هر طرح یا ایده‌ای که بتواند به اقتصادی‌شدن باغ‌ها کمک کند، در صورت امکان به شورای شهر ارائه خواهد شد تا پس از بررسی و تصویب، شرایط مناسب‌تری برای بهره‌برداری قانونی و پایدار از باغ‌ها فراهم شود؛ البته برخی مصوبات شورای عالی شهرسازی نیز در این زمینه وجود دارد که امکان بهره‌برداری مشخصی را برای برخی گروه‌های باغی فراهم می‌کند.

شهردار تازه‌ترین منطقه شهرداری شیراز با اشاره به برنامه‌ها و بودجه پیش‌بینی‌شده برای سال جدید این حوزه گفت: در بودجه امسال حدود ۷۰۰ میلیارد تومان برای تملک باغ‌ها در نظر گرفته شده است؛ این اعتبار می‌تواند به شهرداری کمک کند تا در صورت فراهم بودن شرایط، باغ‌های بیشتری را خریداری کرده و از تغییر کاربری آن‌ها جلوگیری کند.

وی افزود: علاوه بر این، حدود ۱۵۰ میلیارد تومان نیز برای پروژه‌های عمرانی، حفظ و نگهداری باغات و توسعه زیرساخت‌های مربوط به این محدوده اختصاص یافته است که البته در صورت نیاز به بودجه بیشتر می‌توانیم در متمم بودجه آن را افزایش دهیم. امروز طرح‌ها و برنامه‌های متعددی برای توسعه و حفاظت از باغات وجود دارد، اما اجرای آن‌ها باید بر اساس بودجه مصوب انجام شود.

رئیس ناحیه ویژه باغات قصردشت تاکید کرد: تقویت ساختار ناحیه ویژه باغات و تکمیل استقلال این مجموعه از جمله برنامه‌های پیش‌رو است و مدیریت شهری تلاش می‌کند با اجرای پروژه‌های زیرساختی و حمایتی، شرایطی فراهم کند که باغات قصردشت همچنان به‌عنوان یکی از ارزشمندترین سرمایه‌های طبیعی و تاریخی شیراز حفظ شوند و نقش خود را در حیات شهری این کلان‌شهر ادامه دهند.