*درنشست این هفته کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای اسلامی شهر شیراز چه گذشت؟

از ساخت پناهگاه تا شناسایی مقصران پروژه‌های ناقص

جلال الدین عرفانی- فارس آگاه

نشست این هفته کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای اسلامی شهر شیراز با تمرکز بر دو محور مهم برگزار شد؛ نخست سازوکار طراحی و پیش‌بینی فضاهای امن پناهگاهی در برابر تهدیدات نوین با هدف افزایش تاب‌آوری کلانشهر شیراز یا همان ساخت پناهگاه برای زمان هایی مثل امروز که در شرایط جنگی قرار داریم و دوم وضعیت تعمیر، نگهداری و پایش ابنیه و پروژه‌های عمرانی شهر. طرح همزمان این دو موضوع، از یک سو ناظر بر آمادگی شهر در شرایط بحرانی بود و از سوی دیگر بر کیفیت نگهداری سرمایه‌های عمرانی تمرکز داشت؛ موضوعاتی که اعضای کمیسیون درباره آن، هم به حوزه سیاست‌گذاری پرداختند و هم از مدیران اجرایی توضیح خواستند.

در بخش نخست این جلسه، موضوع طراحی پناهگاه و فضاهای ایمن برای استفاده عمومی و نیز پیش‌بینی الزامات لازم در ساختمان‌های دولتی، عمومی و خصوصی بررسی شد.

محمد امین، معاون عمرانی شهرداری شیراز، در تشریح ابعاد فنی طراحی فضاهای امن اعلام کرد: این فضاها با توجه به نوع کاربری، جنس سازه، نوع تهدید و سطح حفاظت مورد انتظار، در عمق‌های متفاوتی تعریف می‌شوند و برای پناهگاه‌های عمومی، عمق استانداردی در بازه ۷ تا ۲۰ متر مورد توجه قرار گرفته است. به گفته وی، این تفاوت عمق به بتنی یا غیربتنی بودن سازه و همچنین نوع تهدیدات و مهمات بستگی دارد. همچنین برای این فضاها مساحتی در حدود ۳۰۰ تا ۶۰۰ مترمربع همراه با تجهیزات و امکانات مورد نیاز پیش‌بینی می‌شود.

وی از طراحی چهار نقطه مشخص برای این منظور خبر داد و پارک‌سوار در دست ساخت احمدی را یکی از این نقاط معرفی کرد. معاون عمرانی شهرداری شیراز همچنین توضیح داد: در کنار این نقاط، بررسی‌هایی برای تبدیل و تجهیز برخی ایستگاه‌های مترو، تونل‌ها، پارکینگ‌ها و تعدادی از اماکن و ساختمان‌های دولتی و عمومی به فضاهای ایمن در حال انجام است تا در شرایط اضطراری امکان استفاده عمومی از آن‌ها فراهم شود.

در ادامه این بحث، رئیس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر شیراز بر ضرورت پیش‌بینی تمهیدات لازم در خطوط مترو، از خط یک تا چهار و نیز برخی پارکینگ‌ها تاکید کرد و خواستار آن شد که در طراحی و اجرای این فضاها از تجربه‌های گذشته، از جمله نقاط ضعف برخی پناهگاه‌های مورد استفاده در جنگ‌ها و حملات، درس گرفته شود تا هم ضریب ایمنی افزایش یابد و هم کاستی‌های احتمالی تکرار نشود.

وی در بخش دیگری از سخنان خود، رویکرد صرفا توصیه‌ای را برای اجرای این الزامات کافی ندانست و تصریح کرد: در حوزه ایمن‌سازی، به‌ویژه در ساختمان‌های دولتی و عمومی، باید ضوابط الزام‌آور تعریف شود. به گفته وی، هر ساختمان دولتی که از این پس احداث می‌شود باید ملزم به پیش‌بینی پناهگاه یا فضای ایمن باشد و برای ساختمان‌های با مساحت بالای ۲ هزار مترمربع نیز لازم است ضوابط مشخصی برای ساخت سنگر یا اتاق ایمن متناسب با نوع و مقیاس ساختمان تعیین شود.

در این نشست، موضوع ذخیره‌سازی آب و انرژی نیز به‌عنوان بخشی از الزامات پدافند غیرعامل مطرح شد. رئیس کمیسیون عمران و حمل و حمل نقل شورا شهر در این رابطه  با اشاره به اینکه در شرایط بحران، تامین برق ممکن است با دشواری همراه باشد، اما درباره آب می‌توان از پیش برنامه‌ریزی کرد، بر لزوم تعریف مخازن مناسب آب در ساختمان‌ها و مجموعه‌های شهری تاکید کرد؛ به‌گونه‌ای که محل استقرار، ظرفیت و نوع مخزن به‌صورت کارشناسی تعیین شود تا هم قابلیت استفاده در شرایط اضطرار وجود داشته باشد و هم مشکلاتی مانند آلودگی آب به حداقل برسد.

وی همچنین با اشاره به برخی الگوهای اجراشده در دیگر کشورها و نیز قابلیت‌های موجود در مناطق روستایی، بر ضرورت توجه به تولید برق خانگی و محلی با استفاده از روش‌های مکانیکی و انرژی‌های جایگزین تاکید کرد و گفت: در روستاها امکان بهره‌گیری از این مدل‌ها آسان‌تر است و می‌توان بخشی از نیاز انرژی را از مسیرهای محلی و کم‌هزینه‌تر تامین کرد. از نگاه وی، ساخت آب‌انبارها، استفاده از آبگرمکن‌های خورشیدی و حرکت به سمت خوداتکایی بیشتر در تامین آب و انرژی، بخشی از الزامات تاب‌آوری در شرایط جدید به شمار می‌رود.

یکی از مواردی دیگر که در این جلسه مطرح شد موضوع نقش نظام مهندسی و سازندگان پروژه های شهری بود،محمدیان در این زمینه گفت: برای تشویق سازندگان و تسهیل اجرای این سیاست‌ها، باید از تحمیل هزینه‌های غیرضروری پرهیز شود و در مجتمع‌های آپارتمانی نیز این فضاها در قالب مشاعات تعریف شوند.

وی برای توضیح این مسئله به نمونه‌هایی از اقدامات ساده اما موثر در نگهداری اشاره کرد و افزود: در برخی موارد، شاهد بودم عملیات رنگ‌آمیزی یا مرمت‌های جزئی که باید پیش از شروع سال یا در زمان مناسب انجام شود، با تاخیر و در اردیبهشت صورت می‌گیرد این به دلیل این است که پای مسائل مالی در میان است  و همین تعلل، هم هزینه را افزایش می‌دهد و هم کیفیت را کاهش می‌دهد. وی همچنین از بی‌توجهی به برخی ایده‌ها انتقاد کرد و گفت:در موردی جوانی به مراجعه کرد که رنگی درست کرده بود که ۵سال دوام می آورد به همه قسمت های شهرداری مراجعه و او را معرفی کردیم اما هیچ استقبالی نشد!

وی در همین زمینه، استفاده از سنگ مالون در برخی پروژه‌ها را نمونه‌ای از مصالح بادوام دانست که به گفته وی، می‌توانست در بخش‌های بیشتری از شهر به کار گرفته شود تا نیاز به تکرار مداوم عملیات ترمیم و رنگ‌آمیزی کاهش یابد.

محمدیان گفت: اگر نگهداری شهری بر پایه کیفیت، دوام و صرفه اقتصادی بلندمدت تعریف شود، هم هزینه‌ها کنترل می‌شود و هم چهره شهر ثبات بیشتری پیدا می‌کند.

محمدامین، معاون عمرانی شهرداری شیراز، نیز در این بخش از جلسه با تاکید بر توجه شهرداری به موضوع نگهداری و تعمیر ابنیه شهری اعلام کرد: در حال حاضر پایش سلامت ۶۰ درصد پل‌های شهر انجام شده و بسته‌های تعمیراتی پروژه‌های عمرانی شهر نیز در دست تهیه است و به‌زودی وارد مرحله اجرا خواهد شد. این اظهارات در حالی مطرح شد که اعضای کمیسیون بر ضرورت شتاب‌بخشی به این روند و ارائه گزارش‌های دقیق‌تر درباره اولویت‌بندی، اعتبار مورد نیاز و نحوه اجرای این بسته‌ها تاکید داشتند.

آنچه از مجموع مباحث این جلسه برمی‌آید، آن است که کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر شیراز، هم در حوزه ایمنی و پدافند غیرعامل و هم در حوزه نگهداری ابنیه و پروژه‌ها، خواستار عبور از مرحله طرح کلیات و ورود به فاز اقدام، ضابطه‌گذاری و پاسخ‌گویی شده است. اکنون باید دید طی هفته‌های آینده، شهرداری و مجموعه‌های مسئول تا چه اندازه می‌توانند این مطالبات را در قالب لایحه، برنامه اجرایی و گزارش‌های مستند به نتیجه برسانند.

وی همچنین خواستار آن شد که برای ساختمان‌های مهم شهری، شرح خدمات ویژه و دقیق تدوین شود و در همین راستا به مجموعه مدیریت شهری مهلت سه‌هفته‌ای داده شد تا لایحه مرتبط را به شورا ارائه کند.

نائب‌رئیس شورای اسلامی شهر شیراز نیز در این بخش از جلسه با تاکید بر اینکه موضوع پناهگاه نباید صرفا در چارچوب نیاز مدیران و ساختمان‌های خاص دیده شود، بر مردمی بودن این مطالبه پافشاری کرد.

محمد تقی تذروی ادامه داد: اگر قرار باشد این موضوع با سازوکارهای پیچیده و سخت‌گیرانه اما بدون نتیجه دنبال شود، نه هدف تامین می‌شود و نه رضایت عمومی شکل می‌گیرد از این رو باید سازوکاری عملیاتی، روشن و قابل اجرا طراحی شود.

تذروی همچنین تصریح کرد: در برخی پارکینگ‌ها، پیش‌بینی سنگر و جان‌پناه به‌عنوان یکی از الزامات پایان کار در حال پیگیری است و شهرداری نیز برای اجرای این بخش نباید هزینه مضاعفی از مردم دریافت کند.

وی در ادامه با اشاره به وضعیت مترو افزود: در تونل‌های مترو، علاوه بر فضای امن، باید حداقل امکانات ضروری از جمله سرویس بهداشتی و نیز پیش‌بینی ذخیره آب و غذا در برخی نقاط در نظر گرفته شود تا این فضاها در زمان بحران کارکرد واقعی پیدا کنند.

در حاشیه این نشست نیز محمدیان به خبرنگار رسانه شهر مردم گفت: موضوع پدافند غیرعامل و احداث فضاهای ایمن در ساختمان‌های مختلف شهری، متناسب با درجه اهمیت آن‌ها از نظر امنیتی، در دستور کار کمیسیون عمران قرار دارد.

به گفته وی، شرح خدمات اجرایی این فضاها، نحوه عمل طراحان، الزامات فنی و همچنین تجربه‌های داخلی و خارجی در حال بررسی است تا در یک برنامه زمان‌بندی مشخص، جمع‌بندی نهایی برای اعمال در ساختمان‌های در حال اخذ پروانه، ساختمان‌های شهرداری، ادارات دولتی و دیگر دستگاه‌های خدمات‌رسان انجام شود.

عض. شورا شهر شیراز اضافه کرد: در مجموعه شهری شیراز نیز فضاهایی از جمله در مترو، پارکینگ‌های طبقاتی و تونل ملل برای این منظور پیش‌بینی شده تا در صورت بروز حادثه، امکان استفاده از آن‌ها برای مردم فراهم باشد.

*پروژه‌های ناقص، هزینه‌های انباشته و مطالبه پاسخ‌گویی

دستور دیگر این جلسه به وضعیت تعمیر و نگهداری ابنیه شهری اختصاص داشت؛ بخشی که در آن، اعضای کمیسیون علاوه بر طرح دغدغه‌های مالی، به‌صراحت مسئله کیفیت اجرا، ناقص ماندن برخی پروژه‌ها و مسئولیت مدیران و ناظران وقت را مطرح کردند.

رئیس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر شیراز با اشاره به اینکه برخی پروژه‌ها از ابتدا به‌صورت ناقص اجرا شده‌اند، گفت: در مواردی،مثلا در ساخت برخی تقاطع ها  بخشی از پروژه مانند یک یا دو لوپ اجرایی نشده و همین مسئله در سال‌های بعد، هزینه‌های مضاعف و مشکلات عملکردی ایجاد کرده است.

وی به پروژه‌هایی مانند لوپ غدیر اشاره کرد که با تاخیر چندساله به سرانجام رسید و همچنین از تقاطع چهارراه زرگری نام برد که همچنان اجرای آن با دشواری و گره‌های اجرایی همراه است.

وی در ادامه، پارکینگ مکتبی را نمونه‌ای دیگر از تبعات ضعف در اجرا و نگهداری دانست و با اشاره  به اینکه برای مقاوم‌سازی این پروژه از یکی دو سال قبل حدود ۱۰۰ میلیارد تومان هزینه شده که البته به پول امروز نزدیک به نزدیک ۲۰۰میلیارد تومان میرسد.

وی از پل شهیدان غلامی به‌عنوان یکی دیگر از مصادیق این موارد یاد کرد و خواستار روشن شدن این موضوع شد و گفت: آیا  مسئولان و کارکنان دخیل در زمان اجرای چنین پروژه‌هایی اخراج شده یا هنوز در حال خرابکاری هستند و آیا درباره عملکرد آن‌ها بررسی لازم صورت گرفته است یا خیر؟ در این راستا از حراست شهرداری می خواهیم حداقل درباره چند پروژه مشخص شامل سالن تئاتر نصر، پروژه بنکداران، پارکینگ مکتبی و یا حتی پارکینگ مرصاد در خیابان  که یا ناقص اجرا شده‌اند یا در ساخت آن‌ها دقت لازم به‌کار نرفته، علت خطاهای اداری یا انسانی را شناسایی و ظرف یک ماه گزارش آن را به کمیسیون ارائه کنند، در صورت ارائه نشدن گزارش، موضوع می‌تواند حتی در قالب طرح سوال در صحن شورا پیگیری شود.

وی همچنین خواستار تعیین تکلیف درباره برخورد با افراد مسئول در بروز این نارسایی‌ها شد.

رئیس کمیسیون در بخش دیگری از سخنان خود، متولیان حوزه عمرانی شهرداری را به اقتدار بیشتر در اجرای پروژه‌ها و توجه جدی‌تر به نگهداری به‌موقع فراخواند و گفت: هرقدر تعمیرات با تاخیر انجام شود، هزینه‌های بعدی بیشتر خواهد شد و عمر مفید سازه‌ها کاهش می‌یابد. از نگاه وی، اموال شهری امانتی در دست مدیران و مجریان است و هر تصمیم یا تعلل در این حوزه، اثر مستقیم بر دارایی عمومی شهر دارد.