از گذر خاتم‌کاران و قلم‌کاران تا کوچه علمدارها

جلال‌الدین عرفانی -فارس آگاه

نامگذاری معابر و اماکن شهری، فراتر از یک ضرورت پستی و آدرس‌دهی، ویترین هویت تاریخی، مذهبی و فرهنگی یک شهر است، در کلان‌شهری همچون شیراز که مهد تمدن و معنویت محسوب می‌شود، نام‌ها بر دیوارهای شهر، روایتگر اصالت این خاک هستند. با این حال، مدیریت این حوزه همواره با چالش‌های عدیده‌ای روبرو بوده است؛ از موازی‌کاری‌های اداری و تغییر نام‌های سلیقه‌ای در دوره‌های گذشته گرفته تا معضل اسامی تکراری که سردرگمی شهروندان و اختلال در خدمات‌رسانی پست را به همراه داشته است؛ در این میان، خلأ یک سامانه یکپارچه و هوشمند که شناسنامه دقیق معابر را در خود جای دهد، بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود؛ سامانه «مُنام» (سامانه ویژه نامگذاری معابر) که قرار بود پایان‌بخش ناهماهنگی‌ها باشد، اکنون خود به یکی از گره‌های اصلی تبدیل شده و عدم به‌روزرسانی آن، فرآیند نامگذاری را با کندی مواجه کرده است.

برای بررسی ابعاد مختلف فعالیت‌های دوره ششم شورای اسلامی شهر شیراز در این حوزه، با رئیس کمیته نامگذاری، به گفت‌و‌گو نشستیم.

افسانه خواست‌خدایی با تشریح برخی اقدامات شورای ششم در حوزه نامگذاری گفت: یکی از اصلی‌ترین رسالت‌های ما در این دوره، استفاده از اسامی بزرگان، مفاخر و احیای نام‌هایی بود که ریشه در هویت اصیل این شهر دارند.

وی با اشاره به ضرورت ترویج فرهنگ ایثار تصریح کرد: در کنار توجه به هویت شهری، با توجه دستور رهبر شهیدمان در کنگره شهیدان زنجان مبنی بر ضرورت مزین شدن نام معابر به نام شهدا، این سرلوحه کار ما قرار گرفت و بر همین اساس، بیشترین حجم نامگذاری شهدا در ادوار مختلف شورا در این دوره محقق شد.

رئیس کمیته نامگذاری شورای اسلامی شهر شیراز با ارائه آماری از عملکرد این کمیته افزود: در مجموع یک‌هزار و 17 تصمیم و مصوبه در خصوص نامگذاری معابر و اماکن شهر اتخاذ شده است که از این میان، بیش از ۹۰۰ مورد آن مربوط به نامگذاری‌های جدید است.

وی در ادامه جزئیات این مصوبات را برشمرد و بیان کرد: این اقدامات شامل نامگذاری بیش از ۶۰۰ کوچه به نام شهدا، ۲۰ بلوار، ۶۶ پل، تونل و میدان، ۲۷ بوستان و پارک، ۱۳ سالن و مجموعه ورزشی و حدود ۱۷۰ خیابان در سطح شهر شیراز است.

خواست‌خدایی با تاکید بر اینکه در شورای فعلی شاهد شکل‌گیری یک «نهضت نامگذاری شهدا» بوده‌ایم، متذکر شد: خانواده‌هایی در شیراز حضور داشتند که بیش از ۴۰ سال منتظر بودند تا حداقل کوچه محل زندگی‌شان به نام فرزند شهیدشان مزین شود، اما در دوره‌های قبل حتی پیگیری‌های اولیه نیز برای آن‌ها انجام نشده بود.

وی اضافه کرد: ما این حق حداقلی را برای خانواده شهدا ادا کردیم و در کنار آن، نامگذاری مفاخر مذهبی و علمی شیراز را نیز با جدیت دنبال کردیم.

این عضو شورای شهر شیراز به نام‌های شاخصی که در این دوره به تصویب رسیدند اشاره کرد و ادامه داد: نام بزرگانی همچون آیت‌ا… حائری شیرازی، آیت‌ا… حقیقت، آیت‌ا… رئیسی، آیت‌ا… ملک‌حسینی، آیت‌ا… بی‌آزار شیرازی، آیت‌ا… شیخ موحد، آیت‌ا… علی شریعتمدار، آیت‌ا… حدائق و آیت‌ا… سید عبدالحسین لاری که از علمای برجسته و گاه مورد غفلت واقع شده بودند، بر تارک معابر شهر نقش بست.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به حوزه ورزش و هنر پرداخت و تصریح کرد: بخشی از نامگذاری‌ها به پهلوانان و قهرمانان ملی اختصاص یافت که از آن جمله می‌توان به نامگذاری اماکن ورزشی به نام برادران گرایی، خانم ساره جوانمردی و آقایان غریب‌شاهی و فرخی اشاره کرد؛ البته در مورد آقای فرخی، خیابان محل زندگی وی به نام ایشان مزین شد.

خواست‌خدایی همچنین به تکریم هنرمندان اشاره و بیان کرد: در حوزه هنر، مجموعه پردیس سینمایی که پیش از این با نام عمومی «جوان» شناخته می‌شد اما رسماً نامگذاری نشده بود، به نام هنرمند فقید و شهیر شیرازی، مرحوم امین تارخ نامگذاری شد تا یاد وی در زادگاهش زنده بماند.

رئیس کمیته نامگذاری شورای شهر شیراز، احیای گذرهای تاریخی را گامی در جهت بازآفرینی هویت صنفی و فرهنگی شهر دانست و اظهار کرد: برای نخستین بار گذرهایی همچون گذر «خاتم‌کاران»، «قلم‌کاران»، «نمدمال‌ها»، «شمشیرگرها»، «سراج‌ها»، «قالیباف‌ها»، «پرده‌خوانی»، «خراط‌ها»، «چلنگرها»، «انگشتری» و «شیشه‌گری» به همراه کوچه «علمدارها» به صورت رسمی مصوب، در سامانه ثبت و تابلوهای آن نصب شد.

وی همچنین به نامگذاری رسمی کوچه «ادیان» اشاره کرد و گفت: این کوچه که مظهر زیست مسالمت‌آمیز است و در آن مسجد، کلیسا و کنیسه در کنار هم قرار دارند، رسماً نامگذاری و ثبت شد.

خواست‌خدایی از یک انقلاب در نامگذاری شهدا با تمرکز بر بانوان شهیده خبر داد و تاکید کرد: پیش از این به مقام بانوان شهیده در نامگذاری‌ها توجه کافی نشده بود، اما در این دوره ۹۰ درصد نامگذاری شهدا در بخش بانوان انجام شد، به عنوان نمونه در بمباران مرکز نهضت سوادآموزی شیراز در دوران جنگ، تمامی کوچه های بلوار نهضت به نام معلمان و دانش‌آموزانی که در آن واقعه به شهادت رسیدند، نامگذاری شد.

وی همچنین به رعایت تعادل در نامگذاری‌ها اشاره کرد و افزود: نام بزرگان علمی و تاریخی همچون سید شریف جرجانی و طلبه دشتکی که از اساتید حافظ بوده‌اند، در کنار پیشکسوتانی مانند مرحوم پهلوان خلیل عقاب و غلامحسین پیروانی لحاظ شده است.

خواست‌خدایی تصریح کرد: حتی پیرغلامان امام حسین(ع) که در محلات شهر شاخص بودند، مانند مرحوم مهدیار که سال‌ها مسیر میدان امام حسین تا فلکه گاز را آذین‌بندی می‌کرد، از نگاه کمیته دور نماندند تا تناسب بین هویت مذهبی و محلی شهر حفظ شود.

رئیس کمیته نامگذاری شورای شهر شیراز در ادامه به چالش‌های فنی و زیرساختی پرداخت و با انتقاد از وضعیت سامانه «مُنام» اظهار کرد: زمانی که وارد شورا شدیم، یکی از بزرگترین معضلات ما عدم به‌روزرسانی سامانه مُنام بود که در دوره‌های قبل برای شناسنامه‌دار کردن معابر مصوب شده بود و حتی از شهردار وقت در سال ۱۴۰۰ طرح سوال شد.

وی خاطرنشان کرد: این سامانه هنوز هم به‌روزرسانی نشده و همین امر باعث شده تا مصوبات کمیته نامگذاری در آن بارگذاری نشود که مشکلات عدیده‌ای را برای ما و شهرداری ایجاد کرده است.

خواست‌خدایی با تشریح معضلات ناشی از نقص این سامانه ابراز کرد: در گذشته مواردی وجود داشت که شهرداری منطقه بدون مصوبه شورا، صرفاً به درخواست خانواده شهید تابلویی را نصب می‌کرد که در هیچ سیستمی ثبت نشده بود، اگر سامانه منام به‌روز شود، کارشناس ما به راحتی تشخیص می‌دهد که کدام نقطه فاقد نام است یا کجا نام تکراری دارد؛ در حال حاضر کارشناسان ما ناچارند برای هر نامگذاری به صورت حضوری در محل حاضر شوند تا وضعیت را بررسی کنند.

وی در خصوص سیاست شورای ششم در قبال تغییر نام‌ها عنوان کرد: در این دوره ۹۵ درصد اقدامات ما مربوط به نامگذاری‌های جدید است و به شدت با تغییر نام معابر مخالفیم، مگر در موارد خاص و تکراری، در خصوص  ماجرای بلوار قدس هم موضوع این بود که در منطقه‌ای دو بلوار متقاطع داشتیم که هر دو به نام «آزادی» بودند و شماره‌گذاری کوچه‌های هر دو از یک شروع می‌شد که باعث سردرگمی شدید پستی و امدادی شده بود؛ بنابراین با تایید اعضا، بخشی از آن که قبلاً هم سابقه نام امام خمینی (ره) را داشت، به نام «قدس» تغییر یافت چون در شیراز مکانی به این نام نداشتیم.

عضو شورای شهر شیراز در مورد اولویت‌ نامگذاری‌ها به نام شهدا نیز یادآور شد: ما محدودیت تولید معبر و کوچه داریم و پروژه‌های بزرگ سال‌ها طول می‌کشد، بنابراین اولویت در پروژه‌های جدید با خانواده‌های چندشهیدی است، مانند پل شهیدان «سرانجام» یا «فرجام»، در مورد کوچه‌ها نیز اولویت با محل زندگی شهید یا والدین وی است که پس از استعلام دقیق از بنیاد شهید و تایید پرونده شهید در شیراز، اقدام صورت می‌گیرد.

خواست‌خدایی در واکنش به برخی انتقادات داخلی در شورای شهر شیراز در این مورد، توضیح داد: گاهی مخالفت‌ها با نامگذاری‌ها جنبه سیاسی پیدا می‌کند؛ برخی می‌گویند شورا هر اسمی را تصویب می‌کند، اما واقعیت این است که ما سه‌هزار و 400 شهید در شیراز داریم و تعداد کوچه‌ها چند برابر شهداست؛ وقتی مادر شهیدی درخواست می‌دهد که نام فرزندش بر سر کوچه‌اش باشد، آیا باید این را از او دریغ کنیم؟

وی تصریح کرد: در حال حاضر با مشکل نام‌های تکراری مواجه هستیم، به طوری که در جلسه این هفته شورا ما در دستور جلسه شاهد بودیم که چهار خیابان به نام «نسترن» داریم که باعث اختلال در امور پست شده است؛ بر همین اساس، خیابان نسترن ۲ به نام شهید «ابوالحراری» تغییر یافت.

خواست‌خدایی خاطرنشان کرد: نامگذاری معابر برای شهدای جنگ ۱۲ روزه و شهدای اخیر نیز در دستور کار است و هر معبر بی‌نامی در شهر با اولویت هویت ملی، مذهبی و شهدا شناسنامه‌دار خواهد شد.