رئیس پایگاه تخت جمشید:

نگران گسترش شهر در حریم جهانی تخت جمشید هستیم

الحاق با مصوبات مورد توافق میراث فرهنگی متفاوت است

شهرداری مرودشت:

الحاق شهرک مهدیه به مرودشت قانونی است

الحاق و توسعه خدمات شهری مصوبه شواری عالی شهرسازی دارد

فاطمه مقدم – فارس آگاه

طی نزدیک به دو دهه گذشته، هر موضوعی که به عرصه و حریم تخت جمشید مربوط بوده، از ساخت‌وساز و فرونشست زمین گرفته تا توسعه شهری و تغییر ضوابط حفاظتی، با حساسیت گسترده افکار عمومی، کارشناسان و دوستداران میراث فرهنگی روبه‌رو شده است. برای بسیاری از ایرانیان، صرف‌نظر از گرایش‌های سیاسی یا مذهبی، این مجموعه نمادی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی ایران بوده و همین پیشینه باعث شده است که این بار نیز بحث الحاق بخشی از محور مهدیه به محدوده شهر مرودشت، بار دیگر توجه‌ها را به حریم یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی ایران با ثبت جهانی جلب کند.

همه اختلاف بر سر یک محور است؛ محوری که هر روز هزاران نفر از آن عبور می‌کنند، محور مورد اختلاف، بخشی از ورودی شهر مرودشت به سمت مجموعه جهانی تخت جمشید است؛ مسیری که از میدان تمدن آغاز می‌شود، از میدان ملل عبور می‌کند و تا شهرک مهدیه امتداد دارد. این محدوده در حریم درجه 2 تخت جمشید قرار گرفته است؛ حریمی که برای حفاظت از منظر تاریخی و فرهنگی این اثر جهانی و ده‌ها اثر تاریخی دیگر دشت مرودشت تعیین شده است. هرچند ساکنان شهرک مهدیه سال‌هاست از خدمات و امکانات شهر مرودشت استفاده می‌کنند، اما به دلیل قرار داشتن بخش‌هایی از این محور خارج از محدوده قانونی شهر، شهرداری تاکنون امکان اجرای بسیاری از خدمات عمرانی و شهری را در آن نداشته است و اکنون اختلاف اصلی بر سر این است که آیا این محور باید برای ارائه خدمات شهری به محدوده شهر مرودشت الحاق شود یا همچنان با حفظ ضوابط حریم درجه دو و بدون گسترش محدوده شهر ساماندهی شود.

پایگاه جهانی تخت جمشید مخالف خدمات‌رسانی به مردم نیست، مخالفت با گسترش شهر در حریم درجه 2 است

محمدجواد جعفری، سرپرست پایگاه میراث جهانی تخت جمشید، در واکنش به موضوع الحاق محور مهدیه به محدوده شهر مرودشت، با تأکید بر اهمیت حفاظت از حریم این اثر جهانی گفت: تخت جمشید تنها یک محوطه تاریخی متعلق به شهرستان مرودشت یا استان فارس نیست، بلکه بخشی از میراث جهانی و هویت تاریخی ایرانیان است و حفاظت از عرصه و حریم آن وظیفه‌ای ملی است که تنها بر عهده وزارت میراث فرهنگی قرار ندارد، بلکه همه دستگاه‌های اجرایی و نهادهای مسئول باید در تصمیم‌گیری‌های خود ضوابط حفاظتی این مجموعه را رعایت کنند.

وی با اشاره به ضوابط جدید عرصه و حریم مجموعه میراث جهانی تخت جمشید اظهار کرد: حریم درجه 2 این مجموعه علاوه بر حفاظت از منظر تاریخی تخت جمشید و شهر تاریخی استخر، بیش از ۱۱۰ اثر تاریخی دشت مرودشت را نیز در بر می‌گیرد و ضوابط آن با هدف جلوگیری از توسعه‌های ناهماهنگ و هدایت برنامه‌های عمرانی در چارچوب توسعه پایدار تدوین شده است.

جعفری با بیان اینکه پایگاه میراث جهانی تخت جمشید مخالف خدمات‌رسانی به ساکنان شهرک مهدیه نیست، افزود: دغدغه اصلی، گسترش محدوده شهر مرودشت در حریم درجه 2 تخت جمشید است؛ زیرا تغییر محدوده قانونی شهر می‌تواند زمینه ایجاد حقوق مکتسبه و افزایش فشار برای توسعه ساخت‌وساز و تغییر کاربری در این محدوده را فراهم کند.

موافقت میراث فرهنگی فقط با ۳۷ هکتار پهنه خدمات گردشگری بود نه تمامی محور مهدیه

سرپرست پایگاه میراث جهانی تخت جمشید با اشاره به روند بررسی طرح جامع مرودشت تاکید کرد: در جلسات کارشناسی برگزارشده برای بازنگری طرح جامع، موضوع ساماندهی محور مهدیه و ایجاد پهنه خدمات گردشگری مورد بررسی قرار گرفت و میراث فرهنگی نیز با ایجاد محدوده‌ای حدود ۳۷ هکتار برای تمرکز خدمات گردشگری در مجاورت این محور موافقت کرد، اما این موافقت صرفاً ناظر بر ایجاد پهنه خدمات گردشگری بوده و به معنای موافقت با الحاق محور مهدیه به محدوده شهر مرودشت نبوده است.

وی ادامه داد: پس از انتشار اخباری درباره الحاق اراضی حریم درجه 2 به شهر مرودشت، اداره‌کل میراث فرهنگی فارس و پایگاه میراث جهانی تخت جمشید به طور رسمی اعلام کردند هیچ‌گونه مجوزی برای الحاق این محدوده صادر نکرده‌اند و نسبت به پیامدهای چنین تصمیمی هشدار دادند.

جعفری همچنین با اشاره به تشکیل جلسه شورای راهبردی پایگاه‌های میراث جهانی پارسه–پاسارگاد بیان کرد: در این نشست، اعضای شورا با هرگونه گسترش محدوده شهر مرودشت در حریم درجه 2 تخت جمشید مخالفت کردند و در مقابل، بر ساماندهی روستای مهدیه و محور ورودی تخت جمشید از طریق تهیه طرح جامع گردشگری، رعایت ضوابط حریم درجه 2 و تمرکز خدمات گردشگری در محدوده‌های تعیین‌شده تأکید داشتند.

حفظ منظر فرهنگی، شرط هر تصمیم در محور مهدیه است

به گفته وی، پس از ابلاغ مصوبه شورای عالی شهرسازی، اداره‌کل میراث فرهنگی فارس، مدیرکل پایگاه‌های ملی و جهانی، مدیرکل ثبت و حریم آثار تاریخی وزارت میراث فرهنگی و معاون گردشگری استانداری فارس نیز مخالفت مکتوب خود را با الحاق محور مهدیه اعلام کردند و خواستار بازنگری در این مصوبه شدند.

سرپرست پایگاه میراث جهانی تخت جمشید با بیان اینکه حفظ منظر فرهنگی و ارزش‌های ثبت جهانی تخت جمشید باید در اولویت همه تصمیم‌ها باشد، گفت: هرگونه ساماندهی و توسعه در محور مهدیه باید بر پایه طرح جامع گردشگری، ضوابط حریم درجه 2 و ملاحظات حفاظتی این مجموعه انجام شود تا ضمن پاسخگویی به نیازهای ساکنان، از ایجاد تهدید برای منظر فرهنگی و ارزش‌های جهانی تخت جمشید جلوگیری شود.

جعفری در پایان با اشاره به آغاز مطالعات شهرداری مرودشت برای محور مهدیه تصریح کرد: انتظار می‌رود پیش از هرگونه اقدام اجرایی، وضعیت مصوبه مربوط به این محدوده به طور نهایی تعیین تکلیف شود تا ضمن تأمین منافع عمومی، ضوابط حفاظتی مجموعه میراث جهانی تخت جمشید نیز به طور کامل رعایت شود.

شهرداری مرودشت: طرح گردشگری، مبنای هرگونه اقدام در محور مهدیه خواهد

اما شهرداری مرودشت، روایت متفاوتی از این اختلاف دارد. محمدرضا زارعی، شهردار مرودشت، در گفت‌وگو با «فارس آگاه» ضمن تشریح روند تصویب این طرح، تأکید کرد که توسعه محور مهدیه بر پایه مصوبات قانونی و با لحاظ ملاحظات میراث فرهنگی پیش رفته و هدف آن، ساماندهی محور ورودی تخت جمشید و خدمات‌رسانی به ساکنان این محدوده است.

شهردار مرودشت، درباره موضوع الحاق محور مهدیه در حریم درجه 2 تخت جمشید به محدوده شهر مرودشت گفت: در طرح جامع گردشگری که سال ۱۳۹۲ به تصویب رسید، به میراث فرهنگی اجازه داده شد تا محور حدفاصل میدان تمدن تا میدان ملل را ساماندهی کند.

به گفته محمدرضا زارعی در همان زمان، شهرداری مرودشت به صورت مکتوب از مدیرکل وقت میراث فرهنگی فارس درخواست تعیین تکلیف این موضوع را کرد، اما مدیرکل وقت اعلام کرد که تصمیم‌گیری در این زمینه خارج از حدود اختیارات آن اداره‌کل است و تصمیم‌گیری به شورای عالی شهرسازی محول شد.

وی افزود: این طرح سپس برای بررسی به دو جلسه کمیته فنی و راهبردی شورای عالی شهرسازی و معماری در وزارت راه و شهرسازی ارجاع شد و نماینده وزارت میراث فرهنگی نیز در این جلسات حضور داشت؛ پیش از برگزاری این جلسات، اعضای کمیته فنی شورای عالی شهرسازی به مدیریت دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری کشور از مرودشت بازدید میدانی انجام دادند و تمام مسیر و محدوده‌ای را که قرار بود به شهر مرودشت الحاق شود، مورد بررسی قرار دادند.

به گفته وی، نتیجه این بازدید نیز تأیید الحاق حدود سه کیلومتر از این محور به محدوده شهر بود و طرح توسعه خدمات شهری و بهسازی این محور در آن جلسات مورد تأیید قرار گرفت و پس از این تأییدها، مدیرکل میراث فرهنگی فارس تغییر کرد.

پس از آن، افرادی که به گفته وی خود را دوستدار میراث فرهنگی می‌دانند، این موضوع را غیرقانونی خواندند و با طرح آن در رسانه‌ها، موجب ایجاد تنش شدند.

خدمات شهری به شهرک مهدیه سال‌ها معطل تعیین تکلیف محدوده مانده است

زارعی با بیان اینکه از آن زمان تاکنون ساکنان شهرک مهدیه، با وجود آنکه در انتخابات به اعضای شورای اسلامی شهر مرودشت رأی داده‌اند، از خدمات عمرانی مناسب برخوردار نشده‌اند، افزود: در این سال‌ها به دلیل قرار داشتن این محدوده خارج از مرز قانونی شهر مرودشت، شهرداری امکان اجرای هیچ‌گونه پروژه عمرانی و خدمات شهری را در این شهرک نداشته است.

وی گفت: اکنون مطالبه شهرداری، شورای اسلامی شهر و رئیس اداره میراث فرهنگی مرودشت، فراهم شدن امکان توسعه خدمات شهری برای ساکنان این شهرک است که جزئی از شهر مرودشت محسوب می‌شوند.

شهردار مرودشت با اشاره به روند بررسی این موضوع اظهار کرد: مطالعات مربوط به توسعه خدمات شهری با مدیرکل سابق میراث فرهنگی فارس مطرح و در این زمینه چندین جلسه نیز با مدیر سابق پایگاه میراث جهانی تخت جمشید برگزار شد.

به گفته وی، مدیرکل وقت میراث فرهنگی فارس در مکاتبه‌ای با شورای عالی شهرسازی و معماری، دیدگاه‌های این اداره‌کل را اعلام کرد و در جلسات مشترک با اداره کل راه و شهرسازی استان و شهرداری مرودشت، مقرر شد بهسازی این محدوده با در نظر گرفتن پهنه‌ای برای کاربری‌های گردشگری و بر اساس شرایط مورد نظر میراث فرهنگی انجام شود.

زارعی ادامه داد: در همان زمان با این موضوع موافقت شد و حتی مدیرکل وقت میراث فرهنگی فارس از شهرداری مرودشت به دلیل تقبل هزینه‌‌ها و اجرای عملیات بهسازی در محور حدفاصل میدان تمدن تا بالاتر از میدان ملل تقدیر کرد.

شهردار مرودشت در ادامه با تأکید بر اینکه بخشی از این محدوده، محور ورودی بلوار تخت جمشید است و قرار است با کاربری گردشگری بهسازی و ساماندهی شود، خاطرنشان کرد: برنامه این است که این محور گردشگری با ساماندهی مشاغلی که هم‌اکنون در آن مستقر هستند و مالکان مشخص دارند، به سمت کاربری‌های گردشگری هدایت شود؛ در حال حاضر نیز این مشاغل به شکل نامناسبی در این محور شکل گرفته‌اند و با رها کردن وضعیت موجود و ساختمان‌های احداث‌شده، نمی‌توان انتظار بهبود شرایط را داشت، ساماندهی این محدوده از وظایف شهرداری است تا این محور از وضعیت مناسب‌تری برخوردار شود.

وی متذکر شد: همچنین نمی‌توان مردمی را که سال‌هاست در این شهرک و محدوده زندگی می‌کنند، برای دریافت خدماتی مانند آسفالت، جدول‌گذاری و دیگر خدمات شهری، به دلیل چیزی که ما آن را دودلی‌های فاقد مستند قانونی در مجموعه میراث فرهنگی می‌دانیم، معطل نگه داشت.

شهردار مرودشت با تأکید بر اینکه ضوابط مربوط به حریم درجه 2 تخت جمشید امکان ساخت‌وساز تا ارتفاع هشت متر و نیم، معادل دو طبقه، را مجاز می‌داند، اظهار کرد: به نظر من، بخش عمده از این اختلاف‌نظرها ناشی از نگرانی مسئولان پایگاه میراث جهانی تخت جمشید از انتقادهای مطرح‌شده از سوی برخی دوستداران میراث فرهنگی است؛ در حالی که این طرح ساماندهی و توسعه خدمات شهری، مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری را با تأیید نماینده وزارت میراث فرهنگی دارد و همه ملاحظات میراثی مربوط به تخت جمشید در آن لحاظ شده است؛ شهرداری نیز مستندات مکتوب این موافقت‌ها را در اختیار دارد، در حالی که مخالفان، مستند قانونی مبنی بر نامناسب بودن اجرای این طرح ارائه نکرده‌اند.

اگر خطری برای ثبت جهانی وجود داشت، این طرح تصویب نمی‌شد

زارعی با انتقاد از مخالفت‌های صورت‌گرفته توضیح داد: تصمیم‌گیری‌های مرتبط با میراث فرهنگی در استان فارس که از سوی مدیرکل انجام می‌شود، قائم به شخص نیست و یک موضوع حقوقی است؛ بنابراین نمی‌توان پذیرفت که با تغییر مدیرکل، یک موضوع که پیش‌تر مورد موافقت قرار گرفته است، متوقف شود؛ مردم نباید در این میان سرگردان شوند.

وی افزود: اگر واقعاً اجرای این طرح موجب می‌شد که تخت جمشید از فهرست میراث جهانی خارج شود، قطعاً نماینده وزارت میراث فرهنگی و شورای عالی شهرسازی و معماری با آن موافقت نمی‌کردند.

شهردار مرودشت با بیان اینکه هدف نهایی این طرح، خدمات‌رسانی به ساکنان شهرک مهدیه است، ابراز کرد: روزانه درخواست‌های متعدد ساکنان این شهرک را که سال‌هاست از حداقل امکانات خدمات شهری بی‌بهره هستند، دریافت می‌کنیم؛ وظیفه ذاتی شهرداری ارائه خدماتی مانند آسفالت، جدول‌گذاری، احداث جوی آب، هدایت آب‌های سطحی و ایجاد فضای سبز برای شهروندان است و این مطالبات، خواسته‌ای فراتر از حقوق طبیعی ساکنان این منطقه نیست.

زارعی در پاسخ به این پرسش که آیا امکان ارائه این خدمات از طریق اجرای طرح هادی روستایی وجود نداشت تا شائبه افزایش قیمت زمین ها در اثر توسعه های خدمات شهری ایجاد نشود، گفت: خیر؛ این محدوده در حریم شهر مرودشت قرار دارد و کد آبادی شهرک مهدیه نیز حدود ۱۰ سال پیش حذف شده و این محدوده جزو شهر مرودشت محسوب شده است.

پاسخ شهردار به نگرانی‌ها درباره تغییر کاربری اراضی

وی در پاسخ به این پرسش که شائبه‌ای وجود دارد مبنی بر اینکه با اجرای این طرح، کاربری اراضی تغییر می‌کند و در نتیجه زمینه برای ساخت‌وساز و تغییرات تدریجی در حریم درجه 2 تخت جمشید فراهم می‌شود؛ شهرداری چه تضمینی می‌دهد که پس از الحاق، این محدوده به سمت توسعه مسکونی، تجاری یا تغییر کاربری گسترده نرود؟ بیان کرد: برای آنکه اجرای این طرح با در نظر گرفتن منظر فرهنگی محور تخت جمشید انجام شود، شهرداری از یک مشاور متخصص خواسته است تا طرح گردشگری این مسیر را تهیه کند که این طرح پس از تصویب، به عنوان ضمیمه طرح جامع و طرح تفصیلی شهر مرودشت ثبت خواهد شد و به عنوان یک سند بالادستی، برای همه مدیران و شهرداران بعدی نیز لازم‌الاجرا خواهد بود.

زارعی تاکید کرد: هدف این است که این مسیر به عنوان یک محور گردشگری ساماندهی شود و تا زمانی که این طرح گردشگری به تصویب نرسد و ابلاغ نشود، این طرح جامع نیز اجرا نخواهد شد؛ از این رو، طراحی و ابلاغ این محور گردشگری از اهمیت بالایی برخوردار است و تا پیش از نهایی شدن آن، امکان آغاز هیچ‌گونه اقدامی در این محور وجود نخواهد داشت.

شهردار مرودشت در پاسخ به این پرسش که گفته می‌شود در جلسات کارشناسی تنها با ایجاد ۳۷ هکتار پهنه خدمات گردشگری موافقت شده بود، اما در نهایت موضوع الحاق محور مهدیه مطرح شد. چه اتفاقی رخ داد که نتیجه نهایی با مذاکرات اولیه تفاوت پیدا کرد؟ اظهار کرد: مذاکرات اولیه و نهایی تفاوتی با یکدیگر نداشته است و تنها تغییری که رخ داده، تغییر مدیرکل میراث فرهنگی فارس و رئیس پایگاه میراث جهانی تخت جمشید بوده است؛ شورای عالی شهرسازی و معماری با توجه به حساسیت‌های مربوط به تخت جمشید، این طرح را با دقت و وسواس بررسی و تصویب کرده است تا این اثر ارزشمند تاریخی تحت تأثیر قرار نگیرد، از ابتدا تا انتهای روند بررسی نیز تنها یک برنامه وجود داشته و هیچ تغییری در آن ایجاد نشده است.

زارعی در پایان خاطرنشان کرد: اینکه عده‌ای با جنجال مانع اجرای پروژه‌های عمرانی و توسعه خدمات شهری پیرامون تخت جمشید می‌شوند، موضوع تازه‌ای نیست؛ در حالی که مردمی که در مجاورت بزرگ‌ترین و مهم‌ترین محوطه تاریخی کشور زندگی می‌کنند، شایسته برخورداری از بهترین خدمات و کیفیت زندگی هستند.

این گزارش را در حالی پایان می‌دهیم که اختلاف بر سر محور مهدیه همچنان مراحل اولیه خود را می‌گذراند؛ یک طرف این ماجرا، توسعه خدمات شهری را مطالبه‌ به حق ساکنان چندین دهه‌ای این محدوده می‌داند و طرف دیگر آن، هرگونه گسترش محدوده شهر را زمینه‌ای برای توسعه شهری و شکل‌گیری ساخت و سازهای گسترده در محدوده تاریخی تخت‌جمشید و تهدیدی برای حریم یکی از مهم‌ترین آثار ثبت جهانی ایران. تصمیم نهایی هرچه باشد، به نظر می‌رسد این پرونده به این زودی‌ها به نقطه پایان نخواهد رسید.