فروش غذاهای خانگی در یخدان و خودرو از روبروی بیمارستان‌های شهید فقیهی، نمازی و درمانگاه مطهری شیراز گرفته تا کمربندی و خیابان ها و جاده ها

عبدالغفور مصطفایی –فارس آگاه

غذا، تنها برای رفع گرسنگی نیست بلکه یکی از مهم‌ترین عوامل حفظ سلامت جامعه است. به همین دلیل، قانون‌گذار و دستگاه‌های متولی بهداشت، ضوابط مشخصی را برای تهیه، نگهداری، حمل و عرضه مواد غذایی تعیین کرده‌اند تا از بروز بیماری‌ها و مسمومیت‌های ناشی از غذای ناسالم پیشگیری شود. با این حال، در سال‌های اخیر عرضه غذاهای موسوم به «غذای خانگی» در معابر عمومی، حاشیه جاده‌ها و حتی مقابل برخی مراکز درمانی به شکل محسوسی افزایش یافته است؛ پدیده‌ای که در کنار ایجاد فرصت درآمد برای برخی خانواده‌ها، پرسش‌هایی جدی درباره رعایت استانداردهای بهداشتی و میزان نظارت دستگاه‌های مسئول ایجاد است.

آنچه بیش از همه موجب تعجب افکار عمومی شده، حضور فروشندگان غذاهای خانگی در مقابل بیمارستان‌های شهید فقیهی، نمازی و درمانگاه مطهری شیراز است؛ مراکزی که روزانه هزاران بیمار، همراه بیمار، پزشک، پرستار و کارکنان درمانی در آن رفت‌وآمد دارند، در چنین محیطی انتظار می‌رود استانداردهای بهداشتی با حساسیت بیشتری رعایت شود، اما مشاهده فروش غذاهایی که وضعیت تهیه، نگهداری و حمل آنها مشخص نیست، این پرسش را ایجاد می‌کند که نظارت دستگاه‌های مسئول تا چه اندازه مؤثر و مستمر است؟

خبرنگار فارس آگاه با حضور میدانی در مقابل چند مرکز درمانی، موضوع فروش غذاهای موسوم به خانگی را از نزدیک بررسی کرد.

در ساعات نزدیک به ظهر، چندین فروشنده با یخدان‌های بزرگ و ظروف یکبار مصرف، انواع غذا شامل چلوکباب، چلوخورشت، مرغ، کتلت و دیگر غذاهای خانگی را عرضه می‌کردند. برخی از آنان در سایه درختان، برخی کنار خودروهای شخصی و تعدادی نیز در پیاده‌رو مستقر بودند و مشتریان آنها اغلب همراهان بیماران، کارکنان مراکز درمانی و رهگذران بودند.

***بیش از یک سال است اینجا کار می‌کنم

یکی از فروشندگان که حاضر به معرفی خود نبود، در گفت‌وگو با خبرنگار شهر مردم گفت: «بیش از یک سال است که در این محل غذا می‌فروشم و تا امروز هیچ مسئولی درباره نحوه فعالیت من سؤال نکرده است.»

وی درباره رعایت اصول بهداشتی اظهار داشت: «تمام غذاها در منزل تهیه می‌شود. اگر غذاها مشکل داشت یا غیربهداشتی بود، قطعاً مسئولان اجازه فعالیت نمی‌دادند.»

همین پرسش از چند فروشنده دیگر نیز مطرح شد و تقریباً همه آنان پاسخ مشابهی دادند آنان ادامه فعالیت خود را نشانه نبود مشکل قانونی یا بهداشتی می‌دانستند.

اما کارشناسان بهداشت تأکید می‌کنند که نبود برخورد، الزاماً به معنای تأیید سلامت غذا یا قانونی بودن فعالیت نیست و عرضه غذای آماده بدون مجوز و نظارت می‌تواند سلامت مصرف‌کنندگان را با خطر مواجه کند

آلودگی مواد غذایی همیشه با چشم قابل مشاهده نیست، بسیاری از عوامل بیماری‌زا مانند باکتری‌ها، ویروس‌ها و سموم می‌توانند بدون ایجاد تغییر در ظاهر، رنگ یا بوی غذا، سلامت مصرف‌کننده را تهدید کنند.

اگر غذای پخته‌شده ساعت‌ها خارج از دمای استاندارد نگهداری شود یا در فرآیند تهیه و حمل، اصول بهداشتی رعایت نشود، احتمال بروز انواع مسمومیت‌های غذایی افزایش می‌یابد؛ موضوعی که برای سالمندان، کودکان، زنان باردار و بیماران می‌تواند عوارض جدی‌تری به همراه داشته باشد، از سوی دیگر، استفاده از ظروف غیراستاندارد، حمل غذا بدون تجهیزات مناسب، نبود امکان شست‌وشوی دست‌ها و نگهداری غذا در شرایط نامناسب از جمله مواردی است که احتمال آلودگی را افزایش می‌دهد.

**بیمارستان مکانی برای درمان است، نه افزایش خطر بیماری

وجود این بساط‌ ها در مقابل مراکز درمانی از جنبه دیگری نیز قابل تأمل است، بیمارستان‌ها محل مراجعه افرادی هستند که از بیماری‌های مختلف رنج می‌برند و سیستم ایمنی ضعیف‌تری دارند. در چنین شرایطی، کوچک‌ترین آلودگی غذایی می‌تواند روند درمان آنان را با مشکل روبه‌رو کند.

یکی از همراهان بیماران به خبرنگار شهر مردم گفت: «وقتی این غذاها درست مقابل بیمارستان فروخته می‌شود، مردم تصور می‌کنند حتماً مورد تأیید مسئولان است، در حالی که هیچ اطلاعی از شرایط تهیه آن ندارند.»

شهروند دیگری نیز اظهار داشت: «قیمت غذاهای خانگی کمتر از رستوران‌هاست و بسیاری به دلیل هزینه کمتر از آنها خرید می‌کنند، اما سلامت ارزش بسیار بیشتری دارد.»

جاده‌ها و کمربندی‌های شیراز نیز بی‌نصیب نمانده‌اند

بررسی‌های میدانی خبرنگار فارس آگاه نشان می‌دهد این موضوع تنها به مقابل بیمارستان‌ها محدود نیست در بسیاری از مسیرهای ورودی شیراز، کمربندی‌ها و جاده‌های اطراف شهر نیز فروش غذاهای خانگی بدون مشخص بودن وضعیت مجوز و نظارت بهداشتی به چشم می‌خورد وشیراز به عنوان یکی از مهم‌ترین شهرهای گردشگری و زیارتی کشور، سالانه میزبان میلیون‌ها زائر و گردشگر است عرضه مواد غذایی بدون ضابطه در چنین شهری، علاوه بر تهدید سلامت شهروندان، می‌تواند بر تصویر گردشگری و اعتبار خدمات شهری نیز اثر منفی بگذارد.

ضرورت حمایت همراه با قانون

واقعیت آن است که بسیاری از فروشندگان این غذاها برای تأمین معاش خانواده خود فعالیت می‌کنند و ایجاد فرصت‌های شغلی برای آنان ضرورتی انکارناپذیر است، اما این حمایت نباید به قیمت به خطر افتادن سلامت عمومی تمام شود.

راهکار، برخورد صرف نیست؛ بلکه ساماندهی، آموزش، صدور مجوز، نظارت مستمر و ایجاد بازارچه‌های استاندارد عرضه غذای خانگی می‌تواند هم از اشتغال حمایت کند و هم سلامت مردم را تضمین سازد.

انتظار مردم از مسئولان

اکنون افکار عمومی انتظار دارد دانشگاه علوم پزشکی شیراز، مرکز بهداشت، شهرداری، اتاق اصناف و سایر دستگاه‌های مسئول، وضعیت عرضه غذاهای خانگی در مقابل مراکز درمانی و معابر عمومی را به صورت شفاف بررسی و نتیجه را به مردم اعلام کنند.

آیا این فروشندگان دارای مجوز هستند؟ آیا محل تهیه غذاها مورد بازرسی قرار می‌گیرد؟ آیا زنجیره نگهداری و حمل غذا مطابق ضوابط بهداشتی است؟ و اگر پاسخ منفی است، چه برنامه‌ای برای ساماندهی این وضعیت وجود دارد؟

بی‌تردید پاسخ روشن به این پرسش‌ها، ضمن رفع نگرانی شهروندان، به افزایش اعتماد عمومی و ارتقای سلامت جامعه کمک خواهد کرد.

سلامت مردم، سرمایه‌ای ملی است و حفظ آن نیازمند نظارت مستمر، اجرای دقیق قانون و همکاری همه دستگاه‌های مسئول است انتظار می‌رود مسئولان پیش از آنکه حادثه‌ای ناگوار یا مسمومیت گسترده‌ای رخ دهد، با برنامه‌ریزی دقیق و اقدامات پیشگیرانه، این موضوع را به شکل اصولی ساماندهی کنند.

گفتنی است، روزنامه فارس آگاه در چارچوب رسالت حرفه‌ای خود، این گزارش را با هدف صیانت از سلامت شهروندان منتشر کرده و همانند گذشته آمادگی دارد دیدگاه‌ها، پاسخ‌ها و توضیحات مسئولان دانشگاه علوم پزشکی، مرکز بهداشت، شهرداری، اتاق اصناف و سایر نهادهای مرتبط را در راستای تنویر افکار عمومی منتشر کند.