در ارزیابی‌های کارشناسان یونسکو، یکی از مهم‌ترین ایرادها برای ثبت جهانی محور زندیه « حضور سازه‌های بلندمرتبه» عنوان شده است

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان فارس:

ارزیابی ما از تأثیر هتل بر منظر زندیه تغییر نکرده است، اما فعلاً قابلیت حقوقی برای توقف ساخت نداریم

حتی رئیس‌کل دادگستری فارس نیز از منظر ایمنی با ساخت طبقات فوقانی زاویه دارد

میراث نمی‌تواند به این هتل دستور تخریب بدهد، چون ضوابط قانونی ما را نشکسته است

یک فعال میراث فرهنگی: ثبت جهانی محور زندیه در انتظار تشکیل نخستین جلسه بررسی پرونده هتل آسمان

از نگاه مسئولان ثبت جهانی در وزارتخانه ، مساله  به کم‌کاری استان بازمی‌گردد، در سطح ملی آمادگی لازم برای طی مراحل ثبت جهانی محور زندیه وجود دارد و پیش از به جریان افتادن پرونده باید طبقات اضافی هتل آسمان تخریب شود

فاطمه مقدم – فارس آگاه

اظهارنظر تازه مدیرکل میراث فرهنگی و صنایع دستی استان فارس مبنی بر اینکه «در وضعیت فعلی هیچ ابزار قانونی برای اعمال محدودیت بر هتل آسمان وجود ندارد»، بار دیگر آتش گفت‌وگوها درباره سرنوشت این سازه بلندمرتبه با چند طبقه نیمه‌ساخته در کنار ارگ کریم‌خان را که آینده ثبت جهانی محور زندیه را به مخاطره انداخته، شعله‌ور کرده است.

حذف طبقات اضافی هتل آسمان، سال‌هاست در قلب بافت تاریخی شیراز به مسأله‌ای بدل شده است که هر بار نامش می‌آید، دوستداران میراث فرهنگی به یادآوری هشدارهای گذشته می‌پردازند و مدیران شهری توضیحی تازه می‌دهند؛ سازه‌ای که روزگاری قرار بود نشانی از رونق گردشگری باشد، آرام‌آرام به بحثی طولانی و تمام‌نشدنی میان توسعه شهری و حرمت بافت تاریخی تبدیل شد. در حالی‌که علاقه‌مندان میراث فرهنگی درباره تأثیر هتل بر منظر تاریخی مجموعه زندیه و احتمال ایجاد مشکل در روند ثبت جهانی این محور می‌گویند، در سوی دیگر، مدیران شهری می‌گویند که همه‌چیز با مجوزهای قانونی زمان خودش شروع شده است و هر تغییری امروز، هزینه‌ای سنگین بر دوش سرمایه‌گذار و شهر می‌گذارد و همین رفت‌وآمد میان دو نگاه متفاوت، پروژه‌ای را که قرار بود به گردشگری شیراز جان تازه بدهد، به پرونده‌ای حساس و بلاتکلیف بدل کرده است؛ پرونده‌ای که در سال ۱۳۹۳، در ارزیابی‌های کارشناسان یونسکو، یکی از مهم‌ترین ایرادهای آن برای ثبت جهانی «تغییر خط آسمان و حضور سازه‌های بلندمرتبه» عنوان شده بود.

اینکه مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان فارس دقیقاً به کدام قوانین، مصوبات یا تفسیرهای حقوقی برای عدم امکان برخورد با این هتل اشاره کرده و اینکه اگر محدودیت قانونی منتفی شده است، دستگاه میراث فرهنگی چه ابزار جایگزین و چه مسیر غیرحقوقی برای مدیریت این چالش در دست خواهد داشت، موضوعاتی است که با بهزاد مریدی مطرح کردیم.

تعیین‌تکلیف هتل آسمان اکنون فقط از مسیر توافق داوطلبانه ممکن است

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان فارس در گفت‌وگو با «شهر مردم» اعلام کرد: ارزیابی میراث در تأثیر این هتل بر حریم بصری ارگ کریم‌خان تغییر نکرده است، اما این ارزیابی تنها زمانی می‌تواند ابزار حقوقی بگیرد که ثبت جهانی محور زندیه در جریان باشد.

بهزاد مریدی با اشاره به اینکه هتل آسمان در آینده می‌تواند برای ثبت جهانی محور زندیه مشکل‌ساز شود، گفت: اما در وضعیت فعلی هیچ ابزار قانونی برای توقف یا محدودسازی این پروژه وجود ندارد؛ زیرا این هتل از نظر ضوابط میراث فرهنگی تخلفی در حریم ارگ کریم‌خان نداشته و پرونده ثبت جهانی نیز هنوز در جریان رسمی قرار نگرفته است.

مریدی افزود: در جلسه مشترک با شهردار شیراز، مدیران شهری خواستار حل مشکل هتل از سوی میراث فرهنگی بودند، آنها سؤال حقوقی کردند و من جواب حقوقی دادم که در شرایط فعلی، میراث نمی‌تواند محدودیت قانونی اعمال کند؛ هرچند ادامه ساخت طبقات بالا در آینده ممکن است هتل را با الزام به تخریب در آینده مواجه کند.

وی مهم‌ترین مسئله هتل آسمان را نه موضوع ارتفاع در نسبت با ارگ کریم‌خان، بلکه ایمنی و استحکام سازه دانست و متذکر شد: حتی رئیس‌کل دادگستری فارس نیز از منظر ایمنی با ساخت طبقات فوقانی زاویه دارد، امیدوارم مالک این سطح از تعامل را با شهر شیراز، آینده آن و افکار عمومی برقرار کند تا به هر شکل ممکن به این جمع‌بندی برسد که این طبقات را تخریب کند، اما من نمی‌توانم به‌عنوان رئیس میراث فرهنگی به او دستور تخریب بدهم؛ چون ضوابط ما را نشکسته است، اگر ضوابط میراث را نقض کرده بود، ما خودمان ضابط هستیم و مستقلاً اقدام به تخریب می‌کردیم، اما چون قوانین ما نقض نشده، امکان ورود ضابطانه نداریم.

هتل آسمان تخلفی در حریم درجه‌یک ارگ کریم‌خان ندارد، اما برای ثبت جهانی مشکل‌ساز خواهد شد

مریدی در پاسخ به این سؤال که آیا این موضع به معنی نادیده گرفتن ساخت‌وساز غیرمجاز در حریم درجه‌یک ارگ کریم‌خان نیست، بیان کرد: هتل آسمان اساساً در حریم درجه‌یک ارگ کریم‌خان تخطی نکرده است و تمامی مستندات قانونی موجود در اداره‌کل نیز نشان می‌دهد که این پروژه در وضعیت فعلی مشکلی از نظر ضوابط میراث فرهنگی ندارد، اما در آینده و هنگام ورود پرونده به فرآیند ثبت جهانی، این طبقات می‌توانند مسئله‌ساز شوند؛ تأکید من این است که اکنون از نظر حقوقی و قانونی امکان جلوگیری از ساخت طبقات بالایی را نداریم، زیرا اشکال این طبقات مربوط به زمانی است که پرونده ثبت جهانی منظر در دستور کار قرار گیرد و در آن مرحله برای هتل مسئله حقوقی ایجاد می‌شود.

وی در پاسخ به این سؤال که اگر طبقات باقی‌مانده ساخته شوند، تخریب بعدی دشوارتر و هزینه‌بر نخواهد بود؟ اظهار کرد: این موضوع بیشتر یک بحث گفتمانی است که ما به‌عنوان مسئولان فرهنگی و دوستداران میراث و فعالان این حوزه باید برای ثبت جهانی محور زندیه به ایجاد شرایط مناسب آن بپردازیم؛ امیدوارم صاحب هتل با نگاهی آینده‌نگرانه به موضوع بنگرد و گزینه‌هایی مانند توافق داوطلبانه یا تعدیل سازه را در نظر بگیرد و هم از نظر استقامت و ایمنی و هم از منظر ثبت جهانی، از ساخت طبقات اضافی منصرف شود.

مدیرکل میراث فرهنگی فارس در پاسخ به این پرسش که پرونده ثبت جهانی محور زندیه در چه مرحله‌ای قرار دارد و چرا هنوز وارد روند رسمی بررسی یونسکو نشده است، توضیح داد: یونسکو در سال‌های اخیر سیاستی را دنبال می‌کند که ثبت آثار را به‌صورت تکی انجام ندهد و آن‌ها را در قالب پرونده‌های بزرگ‌تر و مجموعه‌ای بررسی کند؛ مانند پرونده کاروانسراها، آب‌انبارها یا باغ‌های ایرانی؛ هدف از این رویکرد افزایش تعداد آثار ثبت‌شده در قالب یک پرونده است و پرونده‌هایی مانند منظرها و محورهای تاریخی نیز در همین چارچوب قرار می‌گیرند.

مریدی تصریح کرد: بر همین اساس، اولویت یونسکو و به‌تبع آن وزارت میراث فرهنگی در حال حاضر بر بررسی پرونده‌های مجموعه‌ای متمرکز شده، مستندات لازم برای ثبت جهانی محور زندیه تهیه شده است و در اختیار مسئولان مربوط قرار دارد و این پرونده نه به دلیل کمبود بودجه و نه به دلیل نبود زمان برای برگزاری جلسات بررسی به تعویق نیفتاده است.

هتل آسمان همچنان مانع اصلی ثبت جهانی محور زندیه

این در حالی است که یکی از فعالان حوزه میراث فرهنگی، دلیل اصلی به جریان نیفتادن پرونده ثبت جهانی محور زندیه را برگزار نشدن جلسات بررسی این پرونده دانست.

سیاوش آریا در گفت‌وگو با «شهر مردم» گفت: آن‌طور که در گفت‌وگو با مسئول پرونده‌های ثبت جهانی آثار در وزارتخانه متوجه شدم، هتل آسمان به همراه مرکز مخابرات ۱۱۸ شیراز که در عمارت دیوانخانه قرار دارد، از موانع اصلی ثبت جهانی این محور محسوب می‌شوند؛ با این حال، بخش‌های اداری این مرکز مخابرات، جمع‌آوری شده و تنها تأسیسات آن باقی مانده است، بنابراین این مکان در عمل مانعی برای ثبت جهانی نخواهد بود، زیرا مخابرات نیز برای جمع‌آوری کامل آن همکاری لازم را دارد.

آریا با اشاره به اینکه جلسه‌ای که قرار بود مهرماه سال گذشته برای بررسی مستندات پرونده، با حضور دکتر وطن‌دوست مسئول پرونده و آقای ایزدی مسئول ثبت میراث فرهنگی کشور برگزار شود، هنوز تشکیل نشده است، تاکید کرد: در واقع حتی نخستین جلسه بررسی این پرونده نیز برگزار نشده است و این جلسه باید با پیگیری مسئولان استانی، از مدیرکل میراث فرهنگی تا استاندار فارس، شکل بگیرد، اگر جلسه اول تشکیل شود، روند ثبت جهانی به جریان می‌افتد.

این فعال میراث فرهنگی با اشاره به اینکه هتل آسمان به‌طور واضح و روشن در آینده مشکل اصلی ثبت جهانی خواهد بود، افزود: مسئولان ثبت جهانی در وزارتخانه نیز نسبت به سخنان مدیرکل میراث فرهنگی فارس انتقاد دارند؛ زیرا از نگاه آن‌ها این موضوع به کم‌کاری استان بازمی‌گردد، من می‌دانم در سطح ملی آمادگی لازم برای طی مراحل ثبت جهانی وجود دارد و پیش از به جریان افتادن پرونده باید طبقات اضافی هتل آسمان تخریب شود.

آریا در ادامه با اشاره به اینکه محور زندیه، علاوه بر چندین بنای مهمی چون ارگ کریم‌خان و بازار وکیل، در صورت ثبت جهانی می‌تواند اثر قابل‌توجهی بر حفاظت سایر بناهای اطراف داشته باشد، یادآور شد: وقتی این محور ثبت شود، آثار دوره قاجاریه موجود در این بافت و حتی کاخ دادگستری متعلق به پهلوی اول نیز در چارچوب پرونده قرار می‌گیرند و از حفاظت بیشتری برخوردار خواهند شد؛ این یکی از دستاوردهای مهم گردشگری و حفاظتی ثبت جهانی است.

وی در پایان با انتقاد از سخنان مدیرکل میراث فرهنگی متذکر شد: این نوع اظهارنظر موجب می‌شود که فضای لازم برای نقد مالک هتل آسمان از سوی رسانه‌ها و دلسوزان میراث فرهنگی محدود شود و روند ثبت جهانی محور زندیه با گره‌های بیشتری مواجه گردد.