شهروندان می‌توانند با جایگزین کردن کیسه‌های پارچه‌ای به جای کیسه‌های پلاستیکی، استفاده از سفره‌های پارچه‌ای در نانوایی‌ها، زنبیل و کیسه‌های کاغذی و پارچه‌ای که در گذشته برای خرید مرسوم بوده است، در کاهش تولید پسماندهای پلاستیکی سهیم باشند

فاطمه مقدم– فارس آگاه

کیسه‌ای که فروشنده چند ثانیه پس از خرید به دستمان می‌دهد، شاید تا رسیدن به خانه هم دوام نیاورد؛ اما همان کیسه زمانی که راهی سطل زباله یا طبیعت شود جزو بادوام‌ترین چیزهایی است که در طبیعت می‌ماند. یک کیسه پلاستیکی برای ما بخشی از یک خرید روزانه است، اما برای شهر و طبیعت، بخشی از انباشت پسماندی است که سال‌ها باقی می‌ماند. قرار بود آیین‌نامه کاهش مصرف کیسه‌های پلاستیکی، این چرخه را تغییر دهد؛ قانونی که چهار سال پیش برای تولیدکننده، فروشنده، دستگاه‌های اجرایی و حتی شیوه عرضه کیسه‌های پلاستیکی تکلیف تعیین کرد، اما حالا بخش‌هایی از آن همچنان میان دستگاه‌های متولی، نبود شیوه‌نامه اجرایی و خلأ ضمانت‌های بازدارنده گرفتار مانده است؛ با این حال، همه چیز متوقف نمانده است و سازمان مدیریت پسماند شهرداری شیراز، در میان دستگاه‌هایی که مورد خطاب این آیین نامه بودند، کاهش مصرف پلاستیک و تلاش برای تغییر رفتار شهروندان را در برنامه‌های خود قرار داده و تلاش کرده است تا بخشی از این مسیر را از راه اقدامات فرهنگی و عملی دنبال کند.

با صمد پناهیان، رئیس سازمان مدیریت پسماند شهرداری شیراز، درباره اقدامات فرهنگی و عملی این سازمان برای کاهش مصرف کیسه‌های پلاستیکی و در مورد ابعاد مختلف این طرح و فعالیت سازمان پسماند، گفت‌وگویی داشتیم.

او معتقد است که تنها تفکیک و بازیافت برای جلوگیری از ورود پلاستیک‌ها به زباله کافی نیست و باید تولید مطابق قانون کاهش پیدا کند.

پویش«نه به پلاستیک» در برنامه آموزش شهروندی شیراز

رئیس سازمان مدیریت پسماند شهرداری شیراز در گفت‌وگو با «فارس آگاه» از اجرای پویش «نه به پلاستیک» و مجموعه‌ای از اقدامات آموزشی و فرهنگی برای کاهش مصرف کیسه‌های پلاستیکی در این شهر خبر داد و گفت: این پویش از سال گذشته در برنامه‌های آموزش شهروندی سازمان قرار گرفته است و آموزش چهره‌به‌چهره در منازل ما حدود 60 هزار خانوار را آموزش داده‌ایم و هرسال نیز در برنامه آموزش به دانش‌آموزان را داریم و سال گذشته در 200 مدرسه به صورت کلاس به کلاس دوره آموزشی برگزار کردیم و برای کاهش مصرف کیسه‌هایی که به عنوان لقمه همراه دانش‌آموزان به مدرسه فرستاده می‌شود، ظروف لقمه طراحی و تولید کردیم و در اختیار دانش‌آموزان قرار دادیم.

پناهیان با اشاره به اینکه تهیه کلیپ‌های آموزشی، نصب استیکرهای آموزشی بر بدنه خودروهای خدماتی و اتوبوس‌های شهری و همچنین ایستگاه‌های اتوبوس از دیگر اقدامات سازمان برای کاهش مصرف پلاستیک است، افزود: سازمان مدیریت پسماند علاوه بر وظایف خود در زمینه نظافت و پاکسازی شهر، جمع‌آوری، حمل، پردازش و دفع پسماند، در حوزه آموزش و فرهنگ‌سازی برای کاهش تولید پسماند نیز فعالیت می‌کند و تلاش دارد تا آگاهی لازم درباره پیامدهای مصرف بی‌رویه پلاستیک را به جامعه ارائه دهد.

وی با تأکید بر نقش مشارکت مردم در کاهش پسماندهای پلاستیکی ادامه داد: شهروندان می‌توانند با جایگزین کردن کیسه‌های پارچه‌ای به جای کیسه‌های پلاستیکی، استفاده از سفره‌های پارچه‌ای در نانوایی‌ها، زنبیل و کیسه‌های کاغذی و پارچه‌ای که در گذشته برای خرید مرسوم بوده است، در کاهش تولید پسماندهای پلاستیکی سهیم باشند.

پناهیان همچنین به همکاری سازمان مدیریت پسماند با گروه‌های مردم‌نهاد در پاکسازی پسماندهای پلاستیکی اشاره کرد و گفت: برخی گروه‌های مردمی اقدام به پاکسازی خروجی‌های شهر از پسماندهای پلاستیکی می‌کنند و سازمان مدیریت پسماند نیز به صورت متناوب این خروجی‌ها را پاکسازی و از اقدامات ارزنده گروه‌های مردمی استقبال و با آنها همکاری می‌کند.

رئیس سازمان مدیریت پسماند شهرداری شیراز با اشاره به حجم بالای تولید پسماند در این شهر گفت: روزانه نزدیک به یک‌هزار و یک‌صد تن پسماند در شیراز تولید می‌شود که بر اساس آنالیزهای انجام‌شده در سال ۱۴۰۲، حدود ۱۳ درصد آن را انواع پلاستیک تشکیل می‌دهد، برای تفکیک پلاستیک و مواد بازیافتی از پسماندهای روزانه شیراز چهار خط سورتینگ در مجموعه برمشور فعال است که بخشی از جداسازی پسماندها در آنها به‌صورت مکانیزه و بخشی به‌صورت دستی انجام می‌شود.

وی افزود: با اجرای طرح تفکیک از مبدأ پسماندها و همچنین راه‌اندازی خطوط پردازش در مقصد، تلاش می‌شود تا حد امکان از دفن پلاستیک‌ها جلوگیری و این مواد به چرخه بازیافت و استفاده مجدد بازگردانده شوند.

پناهیان در ادامه به آمار قابل توجه شیراز در بخش دریافت پسماندهای خشک و بازیافتی و تفکیک از مبدأ اشاره کرد و گفت: شیراز جزو کلان‌شهرهای موفق کشور در تفکیک پسماند از مبدا محسوب می‌شود؛ به طوری‌که اکنون حدود ۱۲ درصد از پسماندهای بازیافتی قابل استفاده در شیراز از مبدأ تفکیک می‌شوند و هدف این است که این میزان افزایش یابد و به رقم ۲۲ درصدی کشورهای توسعه‌یافته نزدیک شود..

رئیس سازمان مدیریت پسماند شهرداری شیراز با اشاره به اینکه تفکیک پسماند از مبدأ در شیراز از چهار روش انجام می‌شود، گفت: نخست، جمع‌آوری پسماندهای خشک از درِ منازل است، روش دوم، استفاده از اپلیکیشن «بهروب» است که پس از ثبت درخواست شهروندان، خودروهای جمع‌آوری بازیافت را برای دریافت پسماندهای خشک به درِ منزل اعزام می‌کند.

وی افزود: در روش سوم، ۶۷ ایستگاه بازیافت در نقاط مختلف شهر فعال است و در روش چهارم نیز با استفاده از ظرفیت خودروهای طرف قرارداد، پسماندهای بازیافتی از معابر جمع‌آوری و تفکیک می‌شوند.

پناهیان با بیان اینکه یکی از مهم‌ترین چالش‌های مدیریت پسماند شهری، استفاده بی‌رویه از پلاستیک و به‌ویژه کیسه‌های پلاستیکی است، گفت: کیسه‌های پلاستیکی به سرعت به زباله تبدیل می‌شوند و مشکلات بسیاری برای محیط زیست ایجاد می‌کنند؛ بسیاری از اصناف از جمله سوپرمارکت‌ها، سبزی‌فروشی‌ها و نانوایی‌ها نیز به مقدار زیادی از کیسه‌های پلاستیکی یک‌بارمصرف و نایلون استفاده می‌کنند که به سرعت وارد چرخه پسماند می‌شوند.

وی با اشاره به قوانین جدید مربوط به کاهش تولید کیسه‌های پلاستیکی کمتر از ۲۵ میکرون اظهار کرد: بر اساس این قانون، تولیدکنندگان مکلف شده‌اند که طی یک برنامه پنج‌ساله، سالانه ۲۰ درصد از ظرفیت تولید کیسه‌های پلاستیکی را با کیسه‌های سازگار با محیط زیست و زیست‌تخریب‌پذیر جایگزین کنند، این قانون علاوه بر مصرف‌کنندگان، تولیدکنندگان را نیز در کاهش تولید و مصرف پلاستیک مخاطب قرار داده و لازم است اجرای آن در دستور کار قرار گیرد؛ زمانی که تولید پلاستیک ماطبق قانون کم شود و عرضه کیسه های پلاستیکی نیز این حد فراوانی و رایگان بودن را نداشته باشد، روشن است که پلاستیک کمتری راهی زباله‌ها می‌شود.

رئیس سازمان مدیریت پسماند شهرداری شیراز با بیان اینکه زندگی مدرن امروز موجب افزایش تولید پسماند شده است، گفت: یکی از مهم‌ترین پسماندهایی که مشکلات زیادی برای انسان و محیط زیست ایجاد می‌کند، پلاستیک است؛ یکی از ویژگی‌های پلاستیک دوام بالا و تجزیه‌ناپذیری آن است و همین ویژگی موجب ماندگاری طولانی‌مدت آن در محیط زیست می‌شود.

پناهیان ادامه داد: زندگی بسیاری از حیوانات به دلیل استفاده نادرست از پلاستیک‌ها در معرض نابودی قرار دارد و همه ما باید نسبت به تأثیر رفتار خود بر زندگی سایر جانداران توجه بیشتری داشته باشیم و احساس مسئولیت کنیم.

وی تأکید کرد: مهم‌ترین اقدام برای پیشگیری از مشکلات ناشی از مصرف بی‌رویه پلاستیک، کاهش مصرف آن است و شهروندان در این زمینه نقش مهمی بر عهده دارند.

رئیس سازمان مدیریت پسماند شهرداری شیراز در پایان گفت: کاهش تولید پسماند هدفی است که با مشارکت مردم و مسئولان میسر می‌شود و امیدواریم مسئولان و تصمیم‌گیرندگان با تصویب قوانین پیشگیرانه و شهروندان نیز با همراهی بیشتر، در راستای کاهش تولید پسماندهای پلاستیکی گام بردارند.