اداره خانه های سالمندان با توجه به هزینه‌های سنگین درمان، تغذیه، دارو، نیروی انسانی و خدمات تخصصی بسیار دشوار شده است

عبدالغفور مصطفایی – فارس آگاه

جامعه‌ای که به سالمندان خود احترام بگذارد، در حقیقت به گذشته، هویت و آینده خود احترام گذاشته است. پدران و مادرانی که سال‌های جوانی، توان، سلامت و آرامش خود را صرف تربیت فرزندان و آبادانی خانواده کرده‌اند، امروز بیش از هر زمان دیگری به محبت، توجه و آرامش نیاز دارند آنان سرمایه‌های ارزشمند هر خانواده و گنجینه‌ای از تجربه، خرد و خاطره هستند؛ گنجینه‌ای که در فرهنگ ایرانی و آموزه‌های دینی همواره از جایگاهی والا برخوردار بوده است.

در فرهنگ اصیل ایرانی و تعالیم نورانی اسلام، بزرگ‌تر خانواده محور وحدت، مشورت و حل اختلاف‌ها بود، احترام به پدر و مادر نه تنها یک وظیفه اخلاقی، بلکه یک ارزش دینی و اجتماعی محسوب می‌شد کمتر خانواده‌ای را می‌توان یافت که بدون نظر و دعای خیر پدر یا مادر سالخورده، تصمیمی مهم بگیرد، حضور آنان مایه برکت خانه بوده است و فرزندان خدمت به والدین را افتخار خود می‌دانستند.

اما تغییر سبک زندگی، گسترش شهرنشینی، مشکلات اقتصادی، کوچک شدن خانواده‌ها، اشتغال هم‌زمان زن و مرد، مهاجرت فرزندان و کاهش ارتباطات عاطفی، موجب شده است که جایگاه سالمندان در برخی خانواده‌ها کمرنگ‌تر از گذشته شود، اگرچه هنوز خانواده‌های بسیاری با عشق و فداکاری از پدران و مادران سالمند خود مراقبت می‌کنند، اما نمی‌توان انکار کرد که برخی سالمندان، به دلایل مختلف، ناچار به زندگی در مراکز نگهداری سالمندان می‌شوند.

خبرنگار فارس آگاه برای آشنایی نزدیک با شرایط زندگی این عزیزان، به یکی از خانه‌های سالمندان مراجعه کرد، فضایی آرام، اما آمیخته با سکوتی سنگین، نگاه‌هایی که هر کدام روایت سال‌ها تلاش، فداکاری و انتظار را در خود داشتند.

در گوشه‌ای از سالن، مردی سالخورده روی صندلی نشسته و به حیاط خیره شده بود. پس از معرفی خود به عنوان خبرنگار، از او درباره سن، سابقه زندگی و علت حضورش در این مرکز سؤال کردم. لحظه‌ای سکوت کرد. آهی عمیق کشید و گفت: «سال‌ها کارمند بودم. تمام عمرم را برای خانواده‌ام کار کردم با هزار سختی و در شرایط دشوار اقتصادی، فرزندانم را بزرگ کردم، درس خواندند، ازدواج کردند و هر کدام زندگی مستقلی تشکیل دادند، هیچ‌وقت فکر نمی‌کردم روزی برسد که آخرین سال‌های عمرم را دور از خانه و خانواده بگذرانم.»

چشمانش پر از اشک شد و ادامه داد: «نمی‌خواهم فرزندانم را قضاوت کنم شاید مشکلات زندگی زیاد باشد، شاید گرفتاری‌هایشان اجازه ندهد، اما هیچ چیز جای محبت فرزند را نمی‌گیرد، اینجا همه امکانات فراهم است، اما آنچه نیست، گرمای خانواده است، آدم وقتی پیر می‌شود، بیش از هر چیز به محبت نیاز دارد.»

در اتاق دیگری، بانویی سالمند با لبخندی تلخ از روزهای گذشته سخن می‌گفت. او با حسرت از روزهایی یاد می‌کرد که خانه‌اش پر از صدای خنده فرزندان و نوه‌ها بود، امروز اما تنها دلخوشی‌اش، تماس کوتاه یا دیداری است که شاید هفته‌ها و گاهی ماه‌ها به تأخیر می‌افتد.

او گفت: «هیچ مادری از فرزندش انتظار پول ندارد؛ تنها می‌خواهد احساس کند هنوز برای فرزندش عزیز است یک دیدار، یک آغوش و چند دقیقه هم‌صحبتی، ارزشش از هر هدیه‌ای بیشتر است.»

در گفت‌وگو با تعدادی دیگر از سالمندان، موضوع مشترکی که بارها تکرار شد، احساس تنهایی بود، بسیاری از آنان از امکانات رفاهی یا خدمات درمانی گلایه نداشتند، بلکه درد اصلی را دوری از خانواده، کم شدن دیدارها و احساس فراموش شدن عنوان می‌کردند.

در ادامه این بازدید، خبرنگار فارس آگاه با یکی از مسئولان مرکز گفت‌وگو کرد، وی با اشاره به افزایش هزینه‌های نگهداری سالمندان گفت: «واقعیت این است که اداره چنین مراکزی با توجه به هزینه‌های سنگین درمان، تغذیه، دارو، نیروی انسانی و خدمات تخصصی بسیار دشوار شده است تلاش می‌کنیم بهترین خدمات ممکن را ارائه دهیم، اما محدودیت منابع مالی، امکان توسعه امکانات رفاهی را کاهش داده است.»

وی افزود: «بسیاری از خیران همواره یار و یاور ما بوده‌اند، اما نیازها همچنان زیاد است از نیکوکاران، مؤسسات خیریه و مسئولان درخواست می‌کنیم با حمایت بیشتر، شرایط زندگی سالمندان را بهبود ببخشند.»

واقعیت آن است که خانه سالمندان نباید صرفاً محلی برای اسکان سالمندان باشد؛ بلکه باید محیطی سرشار از آرامش، نشاط، خدمات درمانی، برنامه‌های فرهنگی و ارتباط مستمر با خانواده‌ها باشد همچنین نباید فراموش کرد که بسیاری از خانواده‌ها به دلیل شرایط خاص پزشکی سالمند یا نیاز به مراقبت تخصصی شبانه‌روزی، ناچار به استفاده از این مراکز هستند و نباید همه خانواده‌ها را با یک نگاه قضاوت کرد.

با این حال، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، حفظ پیوندهای عاطفی است حتی اگر سالمندی به دلایل درمانی یا مراقبتی در مرکز نگهداری زندگی می‌کند، نباید از محبت، دیدار و حمایت خانواده محروم شود. حضور فرزندان، دلجویی، تماس تلفنی و همراهی عاطفی، می‌تواند امید را به دل سالمندان بازگرداند

امروز جامعه بیش از هر زمان دیگری به ترویج فرهنگ تکریم سالمندان نیاز دارد. رسانه‌ها، مدارس، دانشگاه‌ها، نهادهای فرهنگی، مساجد و خانواده‌ها باید دست به دست هم دهند تا احترام به پدر و مادر و سالمندان، همچنان به عنوان یکی از ارزش‌های اصیل ایرانی و اسلامی حفظ شود.

شاید روزی برسد که هر یک از ما نیز جای همین پدران و مادران سالخورده بنشینیم و چشم‌انتظار دیدار فرزندان خود باشیم آن روز، بیش از هر چیز، آنچه به یاد خواهیم آورد نه دارایی و نه موقعیت اجتماعی، بلکه محبت، همدلی و وفاداری خانواده خواهد بود.

خانه سالمندان نباید «خانه تنهایی» باشد. این مراکز می‌توانند با حمایت مسئولان، مشارکت خیران و مهم‌تر از همه، حضور و محبت خانواده‌ها، به خانه‌ای برای آرامش، امید و کرامت سالمندان تبدیل شوند؛ زیرا احترام به سالمندان، احترام به ریشه‌های زندگی و سرمایه‌های ارزشمند جامعه است.