دبیر انجمن میراث زاگرس:

متخلفان برای ایجاد زمین کشت در محلی دور از دسترس و نظارت، بخشی از پوشش گیاهی و درختان را در ارتفاعات را از بین می‌برند تا زمینی برای کشت خشخاش مهیا کنند

در سال‌های گذشته، با اجرای عملیات شناسایی و امحای مزارع غیرقانونی توسط پلیس، برخی متخلفان از سر تلافی‌جویی، اقدام به آتش زدن دامنه‌ها و ارتفاعات می‌کردند. در بسیاری از موارد نیز آتش از محدوده مزارع فراتر می‌رفت و بخش‌های وسیعی از جنگل‌ها و مراتع را در بر می‌گرفت

فاطمه مقدم- فارس آگاه

همزمان با کاهش چشمگیر کشت خشخاش در افغانستان پس از ممنوعیت سراسری طالبان، در ایران نیز موضوع کشت خشخاش به یکی از بحث‌های داغ فضای مجازی تبدیل شد. انتشار برخی اخبار و برداشت‌های نادرست، این تصور را در میان بخشی از کاربران ایجاد کرد که کشت خشخاش در ایران آزاد شده است. موضوعی که موجی از شوخی‌ها، میم‌ها و مطالب طنز را در شبکه‌های اجتماعی به دنبال داشت. این برداشت در خرداد ماه امسال با واکنش ستاد مبارزه با مواد مخدر مواجه شد و این ستاد با انتشار اطلاعیه و ارسال پیامک به شهروندان تأکید کرد که کشت، برداشت و نگهداری خشخاش همچنان ممنوع و مشمول پیگرد قانونی است.

با این حال شواهد و اظهارات فعالان محیط‌زیست نشان می‌دهد کشت غیرقانونی خشخاش در برخی استان‌های ایران، از جمله فارس، همچنان ادامه دارد و حتی در سال‌ جاری روندی رو به افزایش داشته است؛ روندی که علاوه بر پیامدهای اجتماعی و امنیتی، خسارت‌های قابل توجهی نیز به عرصه‌های طبیعی و جنگلی وارد کرده است.

*** کشت غیرقانونی خشخاش به تخریب جنگل‌ها و مراتع منجر شده است

دبیر انجمن میراث زاگرس، در گفت‌وگو با «فارس آگاه» با اشاره به گسترش کشت غیرقانونی خشخاش در برخی مناطق کشور گفت: بر اساس مشاهدات میدانی، این نوع کشت در محدوده‌ای از خرم‌آباد تا شهرستان جم در استان بوشهر دیده می‌شود و در بخش‌هایی از استان فارس، به‌ویژه در مناطقی مانند کوهمره و ممسنی، نیز رواج دارد. به نظر می‌رسد بخش قابل توجهی از محصول این مزارع نیز به بازارهای خارج از استان منتقل می‌شود.

کیان یزدان‌پور،  با اشاره به پیامدهای این کشت غیر قانونی برای منابع طبیعی افزود: یکی از مهم‌ترین تبعات کشت خشخاش، تخریب عرصه‌های جنگلی و مرتعی است. متخلفان برای ایجاد زمین کشت در محلی دور از دسترس و نظارت، بخشی از پوشش گیاهی و درختان را در ارتفاعات را از بین می‌برند تا زمینی برای کشت خشخاش مهیا کنند و به این ترتیب، خسارت قابل توجهی به طبیعت وارد می‌شود.

یزدان‌پور ادامه داد: در سال‌های گذشته، با اجرای عملیات شناسایی و امحای مزارع غیرقانونی توسط پلیس، برخی متخلفان از سر تلافی‌جویی، اقدام به آتش زدن دامنه‌ها و ارتفاعات می‌کردند. در بسیاری از موارد نیز آتش از محدوده مزارع فراتر می‌رفت و بخش‌های وسیعی از جنگل‌ها و مراتع را در بر می‌گرفت.

دبیر انجمن میراث زاگرس با اشاره به تغییر شرایط جنگ ۱۲ روزه نیز گفت: در آن مقطع و همزمان با کاهش وتغییر برخی نظارت‌های میدانی، در تعدادی از باغ‌ها و اراضی کشاورزی کشت غیرقانونی خشخاش مشاهده می‌شد؛ به گونه‌ای که در برخی مسیرهای روستایی نیز این مزارع قابل مشاهده بودند. به اعتقاد من، به دلیل شرایط ویژه آن روزها، عملیات امحای مزارع با شدت کمتری انجام شد و به همین دلیل نیز، برخلاف سال‌های گذشته، موارد کمتری از آتش‌سوزی‌های ناشی از اقدامات تلافی‌جویانه متخلفان رخ داد.

** برخورد صرفاً قهری، مسئله کشت خشخاش را حل نکرده است

وی با اشاره  تداوم این نوع کشت در استان اظهار کرد: برخورد صرفاً قهری با این پدیده، به‌ویژه در مناطق کوهستانی، نتوانسته این مسئله را حل کند. افرادی که در ارتفاعات اقدام به کشت خشخاش می‌کنند، دشواری‌های زیادی را برای نگهداری از این مزارع تحمل می‌کنند و اگر اشتغال پایدار و درآمد قانونی برای این افراد فراهم باشد، کمتر کسی حاضر می‌شود با وجود خطرات قانونی و سختی‌های فراوان، به چنین فعالیتی روی بیاوند و همین موضوع نشان می‌دهد که بیکاری و نبود فرصت‌های شغلی وحتی نبوده چشم اندازی از بهبود شرایط ر آینده در گرایش برخی از خشخاشکاران نقش دارد.

یزدان‌پور با اشاره به اقدامات انجمن میراث زاگرس افزود: همزمان با افزایش آتش‌سوزی‌ها در جنگل‌ها و مراتع زاگرس، بخش مهمی از فعالیت‌های ما در روستاهای همجوار این عرصه‌های طبیعی برآگاه‌سازی جوامع محلی متمرکز شده وتلاش کردیم مردم را از کشت غیرقانونی خشخاش منصرف کنیم؛ زیرا این نوع کشت علاوه بر تخریب پوشش گیاهی و قطع درختان برای آماده‌سازی زمین، پس از امحای مزارع نیز گاهی زمینه بروز آتش‌سوزی‌های تلافی‌جویانه را فراهم می‌کند که خسارت آن متوجه طبیعت می‌شود اما آنها معتقد بودند اگر نوع کشت را هم نداشته باشند نمی توانند معاش خانواده خود را تامین کنند.

وی در درخصوص دیدگاهش درباره مدیریت این مسئله گفت: از آنجا که صنایع دارویی برای تولید برخی داروهای مخدرپایه به ماده اولیه خشخاش نیاز دارند، می‌توان درباره ایجاد سازوکاری کاملاً قانونی، محدود و تحت نظارت کامل دولت برای تأمین این نیاز تصمیم‌گیری شود و در صورت تصویب چنین سازوکاری از سوی مراجع ذی‌صلاح، تمامی مراحل از کشت تا خرید محصول با نظارت دقیق دولت و صرفاً برای مصارف دارویی انجام شود تا امکان انحراف محصول به بازار غیرقانونی وجود نداشته باشد.

با این حال، واقعیت آن است که تنها بخش کوچکی از داروهای تولیدی کشور به آلکالوئیدهای خشخاش مانند مورفین و کدئین وابسته است. این مواد عمدتاً در تولید برخی مسکن‌های مخدر، داروهای ضدسرفه و تعدادی از داروهای مورد استفاده در بیهوشی و مراقبت‌های ویژه کاربرد دارند، در حالی که بخش عمده داروهای مصرفی کشور، از جمله آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای قلب و عروق، دیابت، فشار خون، استامینوفن بدون کدئین، ایبوپروفن و بسیاری از داروهای رایج، هیچ وابستگی به خشخاش ندارند.

از سوی دیگر، به گفته ارسطو ترکمان‌منش دبیر شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر استان فارس در گفت وگو با «فارس آگاه» با توجه به ممنوعیت قانونی کشت خشخاش در ایران محصول مزارع غیرقانونی ارتباطی با زنجیره رسمی تولید دارو ندارد و معمولاً از تریاک‌های کشف‌شده توسط پلیس برای تولید داروهای پایه مخدر استفاده می‌شد است با کاهش چشمگیر کشف تریاک توسط پلیس دولت برنامه ای در دستور کار دارد که استفاده از گیاه «اولیفرا» به عنوان منبع جایگزین تولید مواد اولیه این داروها است؛ طرحی که قرار است به صورت محدود، تحت نظارت کامل دولت و صرفاً برای مصارف دارویی اجرا شود.

به همین دلیل احتمال می‌رود بخش قابل توجهی از محصول مزارع غیرقانونی عمدتاً به بازارهای غیرقانونی و مصارف مواد مخدر راه پیدا کند؛ موضوعی که یکی از مهم‌ترین دلایل برخورد قانونی با این نوع کشت به شمار می‌رود. با این حال، تا زمانی که عواملی مانند بیکاری، فقر، نبود درآمد پایدار و کم‌بازده بودن برخی فعالیت‌های کشاورزی برطرف نشود، کشت غیرقانونی خشخاش نیز ادامه خواهد یافت و طبیعت زاگرس همچنان هزینه آن را خواهد پرداخت.