به گزارش فارس آگاه به نقل از ایسنا، فیلتری که برای پاکسازی چربی‌های اضافی خون افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی‌عروقی استفاده می‌شود، ممکن است مواد بسیار کوچک‌تری را نیز به دام بیندازد. برخی مواد شیمیایی مصنوعی پایدار و میکروپلاستیک‌ها در میان این مواد قرار دارند.

این درمان «آفرزیس درمانی» (therapeutic apheresis) نام دارد. در این روش، خون بیمار از دستگاه عبور می‌کند. دستگاه مواد هدف را فیلتر می‌کند و سپس خون را به بدن بازمی‌گرداند.

پزشکان این روش را برای حذف آلاینده‌های محیطی توسعه نداده‌اند. آفرزیس معمولاً در موارد شدید بیماری استفاده می‌شود. در این شرایط، دارو به‌تنهایی نمی‌تواند کلسترول را به اندازه کافی کاهش دهد. کلسترول شامل ذرات حامل چربی است که با خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی ارتباط دارند.

محققان در آلمان نمونه‌های خون بیماران را بلافاصله قبل و بعد از عمل مقایسه کردند. نتایج نشان داد سطح برخی مواد شیمیایی مصنوعی پس از درمان کاهش یافته است.

یافته‌های اولیه همچنین نشان می‌دهد که فیلترهای آفرزیس ممکن است برخی میکروپلاستیک‌ها را نیز در خود نگه دارند.

آفرزیس درمانی و مواد شیمیایی PFAS

محققان در این مطالعه مواد پرفلوئوروآلکیل و پلی‌فلوئوروآلکیل یا PFAS را بررسی کردند. صنایع از این مواد در محصولات مختلفی مانند سطوح نچسب، پارچه‌های ضدآب و برخی بسته‌بندی‌های مواد غذایی استفاده می‌کنند.

برخی PFASها سال‌ها در محیط و بدن انسان باقی می‌مانند. به همین دلیل، مردم اغلب آنها را «مواد شیمیایی همیشگی» می‌نامند.

افراد از راه‌های مختلف در معرض PFAS قرار می‌گیرند. آب و غذای آلوده، محصولات مصرفی، بسته‌بندی‌ها و حتی گرد و غبار خانگی می‌توانند حاوی این مواد باشند.

شارلوت استین‌بلاک (Charlotte Steenblock)، متخصص غدد درون‌ریز مولکولی از دانشگاه فناوری درسدن، گفت مهم‌ترین یافته این مطالعه کاهش سطح PFAS و میکروپلاستیک‌ها در گردش خون پس از آفرزیس درمانی است.

او توضیح داد که آفرزیس در ابتدا برای حذف لیپوپروتئین‌ها از خون بیماران مبتلا به بیماری قلبی‌عروقی شدید توسعه یافت. با این حال، فیلترهای این روش توانستند برخی PFAS و میکروپلاستیک‌ها را نیز کاهش دهند.

استین‌بلاک افزود این نتیجه غیرمنتظره بود. PFAS و میکروپلاستیک‌ها از نظر شیمیایی با لیپوپروتئین‌ها تفاوت دارند و هدف اصلی درمان نیز حذف آنها نیست.

کاهش PFAS پس از فیلتراسیون خون

قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض برخی PFASها با افزایش کلسترول کل و LDL یا کلسترول بد ارتباط دارد. این مواد همچنین ممکن است با تغییرات ایمنی و هورمونی و برخی سرطان‌ها مرتبط باشند. البته میزان خطر به نوع ماده، دوز و مدت مواجهه بستگی دارد.

محققان ۱۴ بیمار را که تحت پلاسمافرز با فیلتراسیون دوگانه قرار گرفته بودند، بررسی کردند. در این روش، ابتدا سلول‌های خون از پلاسما جدا می‌شوند. سپس پلاسما از فیلتر دوم عبور می‌کند. این فیلتر ذرات بزرگ‌تری مانند لیپوپروتئین‌ها را نگه می‌دارد.

محققان پیش و پس از دو جلسه فیلتراسیون، چهار نوع PFAS رایج را در خون بیماران اندازه‌گیری کردند. نتایج نشان داد غلظت PFAS پس از یک جلسه درمان تا ۲۵ درصد کاهش یافته است.

آزمایشگاه دیگری نیز نمونه‌های چهار بیمار را با روشی متفاوت بررسی کرد. این بررسی کاهش متوسط ۴۳.۵ تا ۷۵.۸ درصدی پنج نوع PFAS را نشان داد.

با این حال، تعداد کم نمونه‌ها و تفاوت روش‌های بررسی اجازه نمی‌دهد این دو مجموعه نتایج را مستقیماً با یکدیگر مقایسه کنیم. همچنین درصدهای بالاتر به این معنا نیست که بیش از نیمی از مولکول‌های PFAS از بدن هر بیمار خارج شده‌اند.

برخی PFASها به پروتئین‌های خون متصل می‌شوند و ممکن است همراه لیپوپروتئین‌ها حرکت کنند. بنابراین فیلتر می‌تواند آنها را مستقیماً نگه دارد یا همراه با مواد هدف از خون خارج کند.

استین‌بلاک گفت پژوهشگران در حال حاضر دو احتمال را بررسی می‌کنند. این آلاینده‌ها ممکن است مستقیماً در فیلترهای آفرزیس باقی بمانند. احتمال دیگر این است که PFASها با لیپوپروتئین‌ها و پروتئین‌های پلاسما تجمع یا کمپلکس ایجاد کنند و همزمان با آنها از خون خارج شوند.

تأثیر آفرزیس بر میکروپلاستیک‌ها

نتایج مربوط به میکروپلاستیک‌ها یکسان نبود. در چهار بیمار، سطح پلی‌اتیلن در مجموع کاهش یافت. سطح پلی‌وینیل کلرید نیز در سه بیمار کاهش داشت.

با این حال، سایر پلیمرها از همین الگو پیروی نکردند. حتی سطح برخی انواع پلاستیک پس از درمان در گردش خون افزایش یافت.

پژوهشگران معتقدند این تفاوت‌ها می‌تواند به روش‌های اندازه‌گیری، آلودگی محیطی یا اجزای پلاستیکی دستگاه آفرزیس مربوط باشد. بنابراین این مطالعه هنوز ثابت نمی‌کند که آفرزیس می‌تواند به‌طور قابل اعتماد میزان میکروپلاستیک خون انسان را کاهش دهد.

استین‌بلاک گفت تیم پژوهشی بارها میکروپلاستیک‌ها را در مواد شسته‌شده از فیلترهای استفاده‌شده شناسایی کرده است.

او افزود پژوهشگران اطمینان دارند که آفرزیس فقط ذرات میکروپلاستیک را دوباره توزیع نمی‌کند. به گفته او، این روش می‌تواند برخی از این ذرات را از گردش خون خارج کند. پژوهشگران پس از درمان، میکروپلاستیک‌ها را در محلول‌های بازیابی‌شده از فیلترهای آفرزیس شناسایی کرده‌اند.

با این حال، باقی ماندن ذرات در فیلتر لزوماً به معنای کاهش بار کلی میکروپلاستیک در بدن نیست. آزمایش خون فقط میزان ذرات موجود در جریان خون را در همان لحظه نشان می‌دهد. ذرات ذخیره‌شده در بافت‌ها ممکن است بعداً دوباره وارد جریان خون شوند.

این موضوع اهمیت زیادی دارد. پژوهشگران میکروپلاستیک‌ها را در بافت مغز، کبد و کلیه انسان شناسایی کرده‌اند. با این حال، اثرات بلندمدت این ذرات بر سلامت هنوز مشخص نیست.

نتایج اولیه و نیاز به مطالعات بیشتر

این مطالعه اکتشافی با گروه‌های کوچک و تا حدودی متفاوتی از بیماران انجام شد. اندازه‌گیری میکروپلاستیک‌ها نیز در برابر آلودگی محیطی آسیب‌پذیر است.

محققان همچنین مشخص نکردند که کاهش PFAS و میکروپلاستیک‌ها چه مدت ادامه داشته است. آنها همچنین بررسی نکردند که آیا این کاهش‌ها باعث بهبود سلامت بیماران شده است یا خیر.

بنابراین، پیش از آنکه آفرزیس به‌عنوان درمانی برای مواجهه با آلاینده‌های محیطی مطرح شود، باید مطالعات بزرگ‌تر و کنترل‌شده انجام شود. پژوهشگران همچنین به اندازه‌گیری‌های استاندارد و پیگیری طولانی‌مدت نیاز دارند.

یک مطالعه جداگانه در سال ۲۰۲۶ که در مجله بالینی آفرزیس (Apheresis) منتشر شد، ۱۷۴ روش تعویض پلاسما را در ۱۱۴ بیمار بررسی کرد. در این مطالعه، سطح میکروپلاستیک در بیمارانی که میزان اولیه بالایی داشتند کاهش یافت. در مقابل، این میزان در بیمارانی که سطح اولیه پایینی داشتند افزایش پیدا کرد.

نویسندگان آن مطالعه احتمال دادند لوله‌های پلاستیکی و کیسه‌های مایع مورد استفاده در این روش، ذراتی را وارد خون کرده باشند.

آفرزیس هنوز روش سم‌زدایی نیست

در حال حاضر، شواهد علمی از استفاده از آفرزیس به‌عنوان روش «سم‌زدایی» از میکروپلاستیک‌ها حمایت نمی‌کنند. آفرزیس یک مداخله پزشکی برای شرایط خاص است و باید زیر نظر متخصص انجام شود.

با این حال، یافته‌های جدید یک احتمال قابل توجه را مطرح می‌کنند. فیلتری که برای جذب ذرات مضر حامل چربی طراحی شده است، ممکن است برخی PFAS و میکروپلاستیک‌هایی را که همراه این ذرات حرکت می‌کنند نیز از خون خارج کند.

این مطالعه در مجله Brain Health منتشر شده است.