بعد از جنگ ۴۰روزه، با سرمایه‌گذارانی ایرانی  از حوزه خلیج فارس مواجه شدیم   که تصمیم داشتند به ایران بیایند و مقصد بیشتر آن‌ها استان فارس بود

۳۰۰ مگاوات برق نیروگاه خورشیدی به وسیله صنعتگران ما ایجاد شده است و پیش‌بینی ما این است که تا پایان امسال یا ابتدا سال آینده این عدد به هزار مگاوات برسد؛ یعنی صنعتگران ما خودشان در حوزه تأمین انرژی و جبران ناترازی ایفای نقش می‌کنند

یکی از علت‌هایی که رئیس‌جمهور راغب بودند به  فارس سفر کنند،  میزان بالای سرمایه‌گذاری و طرح‌های ملی در این استان بود ، ما پنج طرح ملی داشتیم که در رتبه‌بندی افتتاح‌های ریاست‌جمهوری قرار گرفتند

به هیچ وجه نباید مجموعه‌ای را که دیگر توجیه، قدرت و فضایی برای رشد ندارد، به زور فعال کرد؛

جلال‌الدین عرفانی – فارس آگاه

حوزه صنعت، معدن و تجارت به عنوان پیشران اصلی اقتصاد، نقشی تعیین‌کننده در ایجاد اشتغال پایدار و تولید ثروت ملی ایفا می‌کند و در این میان، استان فارس با دارا بودن ظرفیت‌های کم‌نظیر معدنی و زیرساخت‌های علمی، در مسیری قرار دارد که عبور از اقتصاد کشاورزی‌محور و حرکت به سمت صنعتی‌شدن را اجتناب‌ناپذیر می‌کند.

مدیرکل صنعت، معدن و تجارت فارس مهمان این هفته استودیو گفت‌وگوی «شهر مردم» بود تا به آخرین تحولات این حوزه بپردازد. دکتر کریم مجرب در گپ‌وگفت مفصل و خودمانی، به پرسش‌های ما پیرامون چالش‌های مختلف در این حوزه، مانند ناترازی انرژی، موانع رشد تولید و وضعیت واحدهای راکد، صریح و شفاف پاسخ داد که ماحصل این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید:

فارس آگاه: در ابتدا بفرمایید جایگاه امروز حوزه صنعت، معدن و تجارت فارس در سپر اقتصاد کشور چگونه است؟

مدیرکل صمت فارس: استان فارس پتانسیل‌های بسیار زیادی دارد؛ استانی است که پایه کشاورزی و معدنی دارد و از منابع انسانی بسیار قوی با توجه به دانشگاه‌ها و مراکز علمی برخوردار است. گردشگری در این استان در جریان است و به لحاظ علمی، چه در بخش توریسم عادی و چه توریسم پزشکی، ورود و خروج بالایی صورت می‌گیرد، همچنین فارس به لحاظ فرهنگی، سیطره بسیار خوبی در استان‌های اطراف و کشورهای حوزه خلیج فارس دارد و بسیاری از ساکنان این مناطق، خود را از نظر فرهنگی فارسی می‌دانند که همه این‌ها می‌تواند زمینه توسعه صنعتی، معدنی و تجاری خوبی ایجاد کند.

اما اگر از من بپرسید که از کدام بخش بیشتر غفلت شده است، می‌گویم: عدالت در تخصیص منابع؛ سال‌هاست که فارس را با عنوان استان کشاورزی می‌شناسند. با تمام احترامی که برای کشاورزان و مجموعه جهاد کشاورزی قائل هستم، باید بگویم تخصیص منابع آبی، گاز و برق ما به حوزه کشاورزی، پیامدی جز خشک شدن سفره‌های زیرزمینی برای مردم نداشته است. وقتی به گزارش‌های آمایش سرزمینی توجه می‌کنید، می‌بینید ارزش افزوده و اشتغال ایجاد شده در این حوزه، نسبت به منابعی که مصرف شده، واقعاً قابل توجه نیست. البته که امنیت غذایی مهم است و کشاورزی پایه صنایع تبدیلی است، اما باید عدالت برقرار شود.

در این بین در حالی که کمتر از چهار درصد منابع آبی در اختیار صنعت و چیزی حدود چهار تا پنج درصد سهم آب شرب و سرجمع کمتر از ۱۰ درصد منابع آبی مربوط به این دو بخش است و بیش از ۹۰ درصد منابع آب استان در حوزه کشاورزی استفاده می‌شود و از سوی دیگر، کشاورزی از مالیات معاف است، اما صنایع و اصناف ما عمده بار مالیاتی را بر عهده دارند؛ برای تأمین منابع آب صنایع باید با هزینه بسیار بالایی پرداخت کنند و حتی آب از خلیج فارس بیاوریم، همچنین در حوزه‌های برق و گاز نیز عمده زیرساخت‌ها در اختیار صنعت نیست و وضعیت زیرساخت‌های مالی ما نیز اسفناک است؛ در حالی که فارس در منابع بانکی دریافتی از مردم رتبه چهارم کشور را دارد، اما در مصارف و میزان تسهیلات پرداختی، رتبه ۲۹ کشور است و البته اگر تهران و کرج را از رده‌بندی خارج کنیم، عملاً در میان دو استان آخر کشور قرار می‌گیریم که جای تأسف دارد.

فارس آگاه: با توجه به شرایط جنگی ماه‌های گذشته و چالش‌های ناشی از تحریم و فشار بر کسب‌وکار، اولویت فوری شما برای حوزه صنعت چیست و مهم‌ترین مانع رشد تولید را چه می‌دانید؟

مدیرکل صمت فارس: پیش از پاسخ به چالش‌ها، باید بگویم که اتفاقات بسیار خوبی هم در استان رخ داده که لازم است به آن‌ها نیز پرداخته شود، اما در مورد اولویت‌ها، باید توجه داشت که وقتی اسم صنعت را می‌برید، صنعتگر فقط یک تولیدکننده نیست؛ او مسئولیت اشتغال و امنیت اجتماعی را بر عهده دارد. وقتی یک صنعتگر ورشکسته می‌شود، تعداد زیادی بیکار وارد جامعه می‌شوند که باعث معضلات اجتماعی، تزلزل خانواده‌ها و ایجاد بزه می‌شود، پس صنعتگر حافظ امنیت اجتماعی ما است.

صنعتگران پشتیبان جبهه‌ها، برنامه‌های فرهنگی، هنری و ورزشی هستند و عمده اسپانسرها از صنایع تأمین می‌شوند، حتی گردشگری ما هم به صنعت وابسته است؛ بسیاری از مالکان و سرمایه‌گذاران هتل‌های شیراز، صنعتگرانی هستند که در این حوزه‌ها سرمایه‌گذاری کرده‌اند. این افراد می‌توانستند سرمایه خود را از کشور خارج کنند، اما ماندند؛ برخی از این حوزه‌ها مثل گردشگری و فرهنگ در حال حاضر سودآور نیستند و به پشتوانه کار تولیدیِ همان سرمایه‌گذار سرپا مانده‌اند.

اولویت اصلی من بحث زیرساخت است. فرهنگی در جامعه راه افتاده که می‌گویند برق خانگی نباید قطع شود و تصور می‌شود صنایع نیازی ندارند؛ در نتیجه برق و گاز صنایع را قطع می‌کنند و این اقدام در حالی صورت می ‌یرد که به عنوان مثال شاید من بتوانم در خانه سرما یا نبود برق را تحمل کنم، اما بیکاری ناشی از تعطیلی صنعت قطعاً برای خانواده‌ها قابل تحمل نیست چراکه با معیشت آنها ارتباط مستقیم دارد، پس معیشت در اولویت است اما گاه می‌بینم که اولویت‌ها به درستی تعیین نمی‌شوند.

شهر مردم: تعدادی از واحدهای صنعتی از سال‌های گذشته راکد مانده‌ یا تعطیل شده‌اند، برای احیای آن‌ها چه اقداماتی انجام شده است و آیا اساساً همه این صنایع ارزش احیا دارند؟

مدیرکل صمت فارس: اقتصاد و صنعت زبان خودشان را دارند، به هیچ وجه نباید مجموعه‌ای را که دیگر توجیه، قدرت و فضایی برای رشد ندارد، به زور فعال کرد؛ گاهی اهداف، تبلیغاتی و سیاسی است؛ در حالی که می‌توان از زیرساخت آن مجموعه‌ها به شکل دیگری استفاده کرد یا مسیری نو برایشان تعریف کرد.

فارس آگاه: آیا می‌توانیم کارخانه ITI را به عنوان یکی از این نمونه‌ها ذکر کنیم؟

مدیرکل صمت فارس: امروز مجموعه‌های بزرگی در استان داریم که به دلایل سوءمدیریت، تغییر فضای کسب‌وکار و تغییرات تکنولوژی، دیگر توجیه فعالیت اقتصادی ندارند یا راکد شده‌اند، اما در دوره‌هایی سیاست اشتباه این بود که این‌ها به هر نحوی فعال شوند، مثلاً در خصوص این کارخانه حتی در دوره‌ای بیش از ۳۰ میلیارد تومان به ITI تزریق شد تا فعال شود، اما آن بدهی اکنون چندین برابر شده است و پروژه عملا به یک پروژه بدهکار تبدیل شد و نتوانست به کار خود ادامه دهد و سرمایه‌گذار جدیدی که می‌خواهد آن را احیا کند، با کوهی از بدهی به دستگاه‌ها مواجه شده که خودِ این مسئله مانع توسعه است.

نگاه فعلی ما این بود که اگر مجموعه‌ای توجیه دارد، برای احیا آن کمک می‌کنیم، اما اگر با روش قبلی قابل احیا نیست، پس باید تغییر کاربری می‌داد، به همین منظور ما به سراغ افرادی می‌رویم که اهلیت فنی و مالی داشته باشند و با همین نگاه، بعد از بیش از ۲۰سال توانستیم ITI را احیا کنیم؛ این مجموعه زمانی با سرمایه‌گذاری شرکت نیکون ژاپن آغاز به کار کرد و در زمان خودش پروژه بسیار پیشروی بود، حدود ۲۰ و چند سال پیش با انواع بحران‌ها مواجه شد. حتی ما شاهد بودیم در دوره‌هایی حتی با دخالت‌های حاکمیتی، به‌صورت نمایشی و آزمایشی به آن پول تزریق شد و افرادی پشت میزها قرار گرفتند تا از روند احیای مجموعه فیلم و عکس تهیه شود اما پس از پایان تصویربرداری، افراد به کارهای قبلی خود بازگشتند و کارخانه باز تعطیل شد و این اقدامات بیشتر جنبه تبلیغاتی داشت.

امروز با ورود یکی از بهترین و قوی‌ترین سرمایه‌گذاران استان فارس، وضعیت مجموعه تغییر کرده است. در شرایطی که بیکاری و تعدیل نیرو رواج دارد، یک‌صد میلیارد تومان از بدهی مجموعه به کارگران پرداخت شده و حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ میلیارد تومان بدهی آن به دستگاه‌های دولتی و بانک‌ها نیز بخشوده یا تقسیط شده است.

با نگاه جدید سرمایه‌گذار، فناوری‌های تازه وارد مجموعه شده و زیرساخت‌های قدیمی نیز در حال تجهیز و به‌روزرسانی است؛ مدیری باسابقه در همین حوزه و آشنا با فناوری‌های روز برای مجموعه انتخاب شده است و روند احیا را هدایت می‌کند.

برخی افراد هنوز تلاش می‌کنند تا مانع فعالیت روان این مجموعه شوند، اما با ورود استاندار، همکاری دستگاه قضایی و حمایت از حقوق سرمایه‌گذاران، مشکلات بانکی در حال رفع است؛ برخی بانک‌ها در ابتدا همراهی نمی‌کردند و مطالبات ۲۰ یا ۳۰ ساله داشتند، اما با پیگیری‌های انجام‌شده، مسیر فعالیت مجموعه هموارتر شده است.

با همکاری امام‌جمعه و نماینده ولی‌فقیه در استان، مجموعه قضایی و سایر دستگاه‌ها، به‌زودی شاهد آغاز فعالیت مجموعه آی‌تی‌آی و دانشگاه آی‌تی‌آی خواهیم بود و در کنار آن دانشگاه ITI که در گذشته فارغ‌التحصیلان بسیاری دارد که در بهترین شرکت‌های ایران مشغول به کار شده‌اند نیز راه اندازی می شود؛ البته برنامه مشابهی هم برای احیای مجموعه قند ممسنی و ITMC نیز وجود دارد.

فارس آگاه: البته جز کارخانه تعطیل شده ما امروز صنایعی را داریم که هنوز افتتاح نشده به فرسودگی رسیدند، نسخه شفابخش شما برای آنها چیست؟

مدیر کل صمت: برنامه‌های متعددی برای توسعه صنعتی استان داریم که یکی از مسیرهای اصلی، تکمیل زنجیره‌های تولید و تعریف مسیرهای جدید برای صنایع است؛ مجموعه ITI یکی از نمونه‌های مهم این برنامه محسوب می‌شود.

ورود افراد سیاسی به حوزه تولید، در صورتی که با سیاسی‌کاری و پیگیری منافع مادی یا معنوی همراه باشد، تعادل تولید را بر هم و به اقتصاد آسیب می‌زند، منظورم از افراد سیاسی، کسانی نیستند که تفکر سیاسی دارند؛ منظور افرادی هستند که با سیاسی‌کاری وارد حوزه تولید می‌شوند.

امروز بسیاری از مجموعه‌ها هستند که هنوز متولد نشده، دچار فرسودگی شده‌اند، بخشی از این مشکلات نتیجه دخالت‌های نادرست و حمایت‌های بی‌جا بوده است؛ باید اجازه داد که مجموعه‌ها با مدیریت تخصصی، سرمایه‌گذاری واقعی و برنامه روشن فعالیت کنند.

فارس آگاه: با توجه به کاهش قدرت خرید مردم و ارتباط آن با صنعت، برای تقویت صنایع چه باید کرد؟

مدیرکل صمت فارس: این موضوع نیازمند توضیح دقیق برای مردم است، زیرا گاهی در این زمینه فرافکنی می‌شود، باید میان گرانی و گران‌فروشی تفاوت قائل شد؛ گرانی با گران‌فروشی تفاوت دارد، این دو مفهوم کاملاً متفاوت‌اند و منشأ متفاوتی دارند.

وظیفه وزارت صمت و اداره‌کل صمت، تولید و تأمین کالا است. اگر مردم در بازار با کمبود کالاهایی مانند تخم‌مرغ، روغن یا دیگر اقلام مواجه شوند، دستگاه متولی باید بررسی کند که آیا در انجام وظیفه خود کوتاهی کرده است یا نه.

در جریان جنگ ۴۰ روزه و با وجود بسته‌شدن برخی مبادی ورودی و خروجی کشور، به‌ویژه مسیرهای دریایی، به‌جز روز نخست که به دلیل هیجان خرید در زمینه سوخت و آب معدنی مشکلاتی ایجاد شد، در روزهای بعد مشکل جدی در تأمین کالا وجود نداشت؛ کالاهایی مانند گوشت، محصولات پروتئینی، لبنیات، روغن موتور و سایر اقلام در بازار موجود بود.

گاهی مردم می‌گویند کالا وجود دارد، اما قیمت آن بسیار بالاست و توان خرید ندارند که این موضوع بیشتر مسئله‌ای اقتصادی است و مستقیماً به تولید ارتباط ندارد؛ میزان نقدینگی موجود در جامعه نسبت به تعداد کالاها، یکی از عوامل ایجاد تورم و گرانی است، وقتی نقدینگی نسبت به کالا افزایش پیدا کند، تورم شکل می‌گیرد.

تورم و گرانی می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از سیاست‌های پولی و ارزی گرفته تا جنگ، افزایش هزینه واردات از مسیرهای زمینی پس از بسته‌شدن مسیرهای دریایی، تحریم‌ها، دشواری انتقال درآمد حاصل از صادرات به کشور و کمبود سرمایه‌گذاری خارجی؛ این عوامل می‌توانند نقدینگی و تقاضای کاذب ایجاد کنند و باعث افزایش تورم شوند.

تولیدکننده کالا را گران‌تر می‌خرد و گران‌تر می‌فروشد، شرکت پخش نیز با درصد مشخصی سود کالا را عرضه می‌کند و مغازه‌دار هم سود قانونی خود را اضافه می‌کند؛ پس افزایش قیمت در همه موارد به معنای گران‌فروشی مغازه‌دار نیست.

البته که گران‌فروشی نیز وجود دارد و باید با آن برخورد شود و ما نیز با آن برخورد می‌کنیم، به نوعی که در چهار ماه ابتدایی سال، حدود هشت هزار پرونده تخلف در حوزه‌های مختلف تشکیل و برای رسیدگی به تعزیرات ارسال شد؛ این تخلفات شامل قاچاق، فروش کالای تقلبی و گران‌فروشی بود. برخی پرونده‌ها به تشکیل رأی و برخی نیز به دلایل مختلف به نتیجه نهایی نرسیدند، پرونده‌ها از سوی اداره‌کل صمت، جهاد کشاورزی، اتاق اصناف و بسیج اصناف به تعزیرات ارسال می‌شوند.

معتقدیم وجود گران‌فروشی در جامعه، مانند وجود سرقت، تضییع حقوق افراد و بی‌اخلاقی طبیعی است، اما مهم این است که دستگاه‌های مسئول در رسیدگی به آن فعال باشند و برای این منظور ابزارهای جدیدی طراحی کرده‌ایم.

برای نخستین‌بار در کشور، در استان فارس از هوش مصنوعی در سامانه ۱۲۴ استفاده می‌کنیم و این طرح به‌عنوان الگوی کشوری انتخاب شده است، سامانه ۱۲۴ دیگر فقط یک شماره تلفن نیست؛ پایگاه اینترنتی ۱۲۴ نیز امکان اطلاع از قیمت‌ها و ثبت شکایت را برای مردم فراهم می‌کند.

بخش عمده شکایت‌های مردم مربوط به کالاهای اساسی مانند مرغ و گوشت است، نظارت بر این اقلام بیشتر در حوزه جهاد کشاورزی، اتاق اصناف، تعزیرات و بسیج اصناف قرار دارد؛ اداره‌کل صمت بیشتر بر حوزه صنعت و صنوف نظارت می‌کند.

فارس آگاه: استان فارس در گذشته با کشورهای حوزه خلیج فارس ارتباط اقتصادی و فرهنگی گسترده‌ای داشته است؛ با توجه به تحولات اخیر و از دست‌رفتن بخشی از بازارها، برای یافتن بازارهای جایگزین چه برنامه‌ای دارید؟

مدیر کل صمت: یکی از برنامه‌های اصلی ما و از ابرپروژه‌های سند صمت، دیپلماسی اقتصادی و توسعه بازارهای هدف برای محصولات استان فارس است؛ هم‌زمان، توسعه بازارهای تأمین کالا برای مجموعه استان نیز دنبال می‌شود.

سفرهایی با عنوان دیپلماسی اقتصادی انجام شده است. این موضوع با ابتکار و پیگیری استاندار و تیم اقتصادی استان آغاز و حتی سمیناری با حضور وزیر امور خارجه در شهر شیراز برگزار شد؛ سفری نیز به ازبکستان داشتیم و اگر جنگ رخ نمی‌داد، میزهای کویت، تاجیکستان و ازبکستان را در شیراز تشکیل می‌دادیم تا استان فارس به مرکز سیاست‌گذاری و ارتباطات تجاری این کشورها تبدیل شود.

ارتباط فارس با حوزه خلیج فارس هم تجاری و هم فرهنگی است، رفت‌وآمد انسانی نیز میان دو طرف وجود دارد؛ با توجه به تحولات اخیر، ممکن است با چالش‌هایی مواجه شویم، اما پیش‌بینی من این است که این چالش‌ها بسیار بزرگ نخواهد بود.

سفر هیئت استان فارس به ازبکستان انجام شد و هیئت ازبکستانی نیز به شیراز آمد، سفر مربوط به تاجیکستان نیز در پیش است؛ باید از این ظرفیت خوشحال باشیم که در استان و شهری زندگی می‌کنیم که شهرت جهانی دارد. همان‌طور که فارس و شیراز در حوزه خلیج فارس محبوب و شناخته‌شده‌اند، در آسیای میانه و کشورهای مستقل مشترک‌المنافع نیز جایگاه خوبی دارند؛ به‌ویژه در تاجیکستان.

برنامه راه‌اندازی پرواز مستقیم شیراز به دوشنبه در حال پیگیری است و استاندار به همراه تیم اقتصادی برای سفر به دوشنبه و انعقاد قراردادها عازم خواهد شد.

برگزاری اکسپو در شیراز نیز اقدام مهمی بود. مجوز برگزاری این نمایشگاه در دولت دوم آقای خاتمی برای استان فارس گرفته شده بود، اما هیچ‌گاه اجرایی نشده بود و در صورت برگزارنشدن، مجوز آن باطل می‌شد. این نمایشگاه در شرایطی برگزار شد که کشور جنگ ۱۲روزه را پشت سر گذاشته بود و شهرهایی مانند کیش، اصفهان، مشهد و تهران آمادگی برگزاری چنین رویدادی را نداشتند.

در اکسپوی شیراز قراردادهای متعددی منعقد شد و شرکت‌های دانش‌بنیان نیز دستاوردهایی به دست آوردند. یک مجموعه فعال در حوزه فناوری‌های خاموش‌کردن آتش، فقط با طرف‌های قطری دو قرارداد منعقد کرد و نماینده آن مجموعه اعلام کرد که برای نهایی‌کردن قراردادها دو بار به قطر سفر کرده است.

در نیمه دوم امسال نیز میزبان اکسپو خواهیم بود. توسعه بازارهای هدف همچنان پیگیری می‌شود و برنامه‌های سال آینده نیز در حوزه دیپلماسی اقتصادی در دست بررسی است.

فار: در حوزه سرمایه‌گذاری، به‌ویژه سرمایه‌گذاری خارجی، اکنون وضعیت استان چگونه است و چقدر سرمایه‌گذاری جذب شده است؟

مدیر کل صمت: سال گذشته حدود ۳۶ همت طرح افتتاح شد و میزان سرمایه‌گذاری انجام‌شده نیز در همین چارچوب قرار دارد، استان فارس از نظر ارزش طرح‌های سرمایه‌گذاری و میزان اشتغال پیش‌بینی‌شده، در رتبه‌های نخست کشور قرار دارد؛ به‌صورت کلی، بحث سرمایه‌گذاری در استان فارس، وضعیت خوبی دارد. این وضعیت خوب است البته به نسبت استان‌های دیگر کشور و به نسبت متوسط کشوری، اما به نسبت آن ایده‌آلی که مدنظر ماست خیر. ما در حدود ۴۷۰ همت طرح سرمایه‌گذاری در استان فارس در سال گذشته داشتیم که درصد پیشرفت آن‌ها از ۲۰ تا ۳۰ درصد تا بیش از ۹۰ درصد بود و اشتغالی که این طرح‌ها ایجاد خواهند کرد، تقریباً ۱۴۰ هزار نفر است؛ این مجموع پنج‌هزار و یکصد طرح است که این اشتغال و این سرمایه‌گذاری را ایجاد می‌کند و استان فارس در کشور رتبه یک را دارد.

استان فارس در کشور وضعیت خوبی دارد، اما واقعاً با ایده‌آل‌های ما خیلی تفاوت دارد. یکی از علت‌هایی که رئیس‌جمهور راغب بودند به استان فارس سفر کنند، همین میزان بالای سرمایه‌گذاری و طرح‌های ملی ما بود. ما پنج طرح ملی داشتیم که در رتبه‌بندی افتتاح‌های ریاست‌جمهوری قرار گرفتند.

یک طرح مربوط به فولاد نی‌ریز بود، سه طرح توسعه فولاد کوار داشتیم و یک طرح هم مربوط به مجموعه صدف سرام استقلال بود. ما همیشه از خام‌فروشی معدن استقلال ناراضی بودیم و می‌گفتیم آنجا خام‌فروشی می‌شود و خاک فروخته می‌شود. این معدن، بزرگ‌ترین معدن خاک نسوز کشور است و مجموعه بسیار مهمی محسوب می‌شود. مجموعه عظیم صدف سرام استقلال شروع به کار کرد و این خاک را به کاشی و سرامیک تبدیل می‌کند؛ البته ما به فکر ارزش افزوده بسیار بیشتری از این خاک هستیم، اما تا همین‌جا هم به هر حال پیشرفت بوده است.

در کشور وضعیت خوبی داریم، اما در بحث سرمایه‌گذاری خارجی واقعاً وضعیت خوبی نداریم. برای خود من بسیار جالب بود که بعد از جنگ ۴۰روزه، با سرمایه‌گذارانی از حوزه خلیج فارس مواجه شدیم. این افراد، ایرانیانی بودند که تصمیم داشتند به ایران بیایند و مقصد بیشتر آن‌ها استان فارس بود؛ البته هنوز تصویر شفافی از این موضوع نداریم، فکر می‌کنم اگر این جنگ ظالمانه‌ای که به ما تحمیل شد، با عزت و با پیروزی به پایان برسد، بحث سرمایه‌گذاری خارجی در کشور تکان بسیار خوبی خواهد خورد.

فارس آگاه: بحثی که از گذشته در اقتصاد کشور و اقتصاد استان مطرح بوده، خام‌فروشی است؛ چه در معادن، چه در صنایع و حتی در کشاورزی که بیش از ۹۵درصد آب استان تنها در این حوزه مصرف می‌شود، اما در زمینه مولدسازی، تبدیل محصولات و صنایع تبدیلی مشکلاتی وجود دارد، در این زمینه چه اتفاقی باید بیفتد تا بتوانیم این مواد و محصولات را با ارزش افزوده بیشتری عرضه کنیم؟

مدیرکل صمت فارس: تقریباً روز های نخست فعالیتم که با استاندار محترم دیدار داشتم، پیش از مراسم معارفه، نکته‌ای به من گفته شد مبنی بر اینکه ما در توسعه صنعتی استان فارس اصلاً برنامه نداریم و توسعه به‌صورت کلی و غیرهدفمند در حال اتفاق افتادن است و نخستین چیزی که از من خواسته شد، ارائه برنامه برای توسعه صنعتی بود.

با فاصله‌ای کوتاه، در دیدار با امام جمعه محترم شیراز نیز همین موضوع مطرح شد و تأکید شد که اگر بتوانیم یک برنامه توسعه صنعتی برای فارس تهیه کنیم که اهداف آن مشخص باشد و بر اساس توانمندی‌ها و سند آمایش استان تنظیم شود، کار بزرگی انجام شده است؛ کاری که از این پس تخصیص منابع و جهت‌گیری رشد نیز بر همان مبنا قرار می‌گیرد.

از بدنه متخصص اداره‌کل صنعت، معدن و تجارت تشکر می‌کنم، در این زمینه با هم نشستیم، از ظرفیت دانشگاه استفاده کردیم و با اتاق بازرگانی نیز نشست‌های زیادی داشتیم و از نظرات آن‌ها استفاده کردیم و یک برنامه جامع توسعه صنعتی نوشتیم که نام آن تکمیل زنجیره‌های ارزش است؛ یعنی از زمانی که کالا خام است تا زمانی که باید به بازار ارائه شود، همه حلقه‌ها را دیده‌ایم، حتی برندسازی را نیز بخشی از این حلقه در نظر گرفتیم. ممکن است در حوزه کشاورزی تولید داشته باشیم، اما عمده سود در برندسازی باشد. وقتی برندسازی نداریم، برای شرکت‌های دیگر تولید می‌کنیم و محصول در جای دیگری با نام دیگری عرضه می‌شود، این یک نقطه ضعف است.

در برنامه هفتم نیز چنین تکلیفی برای ما تعیین شده بود. در ماده ۴۸، بند ۲، یا به نوعی در ماده ۴۷ این موضوع آمده و آیین‌نامه اجرایی آن نیز به ما ابلاغ شده بود، چون برنامه ما آماده بود، آن را برای وزارتخانه فرستادیم و برای آن‌ها جالب بود که چگونه توانسته‌ایم این را آماده کنیم. ما یک پیش‌زمینه قبلی داشتیم و الگویی که نوشته بودیم، به‌عنوان الگوی کشوری نیز انتخاب شد و اکنون دیگران نیز بر اساس همان الگو می‌نویسند.

در این برنامه از شهرستان‌ها شروع کردیم، گفتیم هر شهرستان از رشد کلی کشور چه سهمی دارد؛ برای مثال، اگر باید در صنعت هشت‌ونیم درصد رشد داشته باشیم یا در معدن ۱۳ و نیم درصد رشد داشته باشیم، سهم هر شهرستان از این رشد باید مشخص شود؛ بعد بررسی کردیم برای این رشد، در هر منطقه چه میزان زیرساخت لازم است و این رشد باید در چه زنجیره‌هایی اتفاق بیفتد، همچنین مشخص کردیم در این زنجیره‌ها کجاها خالی است.

در بخش‌هایی که حلقه مفقوده وجود دارد، به سمت صدور مجوز بی‌نام رفتیم. برای این مجوزهای بی‌نام، زیرساخت‌های لازم نیز پیش‌بینی می‌شود؛ البته این بخشی که عرض می‌کنم هنوز به‌طور کامل محقق نشده است و به سمت آن در حال حرکت هستیم. در واقع زیرساخت لازم برای حلقه مفقوده آن زنجیره پیش‌بینی می‌شود تا زمانی که کارآفرین وارد می‌شود، دیگر برای جواز، تأمین زمین و تأمین مالی سرگردان نباشد و فقط کار خود را شروع کند، این کار هدفمند است و در برنامه کلی استان قرار دارد، این برنامه تقریباً کامل است؛ بخش‌های اجرایی آن، از جمله تخصیص زمین و منابع مالی، در حوزه اجرا قرار می‌گیرد و بعد از تصویب برنامه امکان عملیاتی شدن پیدا می‌کند و این یک کار بزرگ است که برای همیشه برای استان باقی می‌ماند.

ما چهار زنجیره منتخب داریم: زنجیره کشاورزی و صنایع تبدیلی کشاورزی که از زمین زراعی شروع می‌شود و به برندسازی می‌رسد؛ صنایع تبدیلی معدنی که در حوزه بهره‌وری تولید در آن ضعف داریم و باید اصلاح شود؛ صنایع پایین‌دستی شیمیایی؛ و در نهایت حوزه الکترونیک. در این چهار زنجیره منتخب، نیازمندی‌ها و خلأهای هر زنجیره را احصا کرده‌ایم. به‌محض اینکه این برنامه به تأیید شورای برنامه‌ریزی استان برسد، حتماً آن را در اختیار رسانه‌ها نیز قرار می‌دهیم.

با این برنامه نمی‌توان گفت که دغدغه خام‌فروشی به‌طور کامل رفع می‌شود، اما دست‌کم مسیر روشن خواهد شد. اگر بانکی بخواهد به کسی وام بدهد، قرار نیست صرفاً بر اساس توصیه مدیر کل صنعت، معدن و تجارت این وام پرداخت شود، قرار است بررسی شود که آیا این سرمایه‌گذار در همان حلقه مفقوده و در چارچوب آن برنامه فعالیت می‌کند یا نه، و اگر این‌گونه نباشد، نباید امکاناتی در اختیار او قرار گیرد.

فارس آگاه: چندین سال است با ناترازی انرژی مواجه هستیم، در زمستان مشکل گاز و در تابستان مشکل برق فشار زیادی بر صنایع وارد می‌کند، برای رفع این مسئله چه تمهیداتی دیده شده و آیا در سطح بالادستی گفت‌وگوهایی انجام شده است تا فشار کمتری به صنایع وارد شود؟

مدیرکل صمت فارس: دستگاه اجرایی تأمین‌کننده زیرساخت، اداره‌کل صنعت، معدن و تجارت نیست و این مسئولیت در حوزه وزارت نیرو، سازمان جهاد کشاورزی، آب منطقه‌ای و مجموعه‌های مشابه قرار دارد، با این حال، ما نیز در این حوزه فعال هستیم.

امروز که با شما صحبت می‌کنم، تقریباً ۳۰۰ مگاوات برق نیروگاه خورشیدی به وسیله صنعتگران ما ایجاد شده است و پیش‌بینی ما این است که تا پایان امسال یا ابتدا سال آینده این عدد به هزار مگاوات برسد؛ یعنی صنعتگران ما خودشان در حوزه تأمین انرژی و جبران ناترازی ایفای نقش می‌کنند.

در بحث بهره‌وری آب و استفاده از پساب نیز پیشرفت‌های مهمی داشته‌ایم. استفاده از پساب زمانی شاید عجیب و غیرقابل اجرا به نظر می‌رسید، اما اکنون مجموعه‌های ما فعال هستند و عمده صنایع بزرگ ما از پساب خودشان استفاده می‌کنند، تصفیه‌خانه‌های محلی دارند، آب در سیستم تولید سیرکوله می‌شود و دوباره به چرخه بازمی‌گردد؛ بهره‌وری استفاده از آب در این مجموعه‌ها بالا رفته است.

در بحث انتقال آب خلیج فارس به استان نیز اجرای پروژه به وسیله یکی از صنعتگران بزرگ فارس دنبال می‌شود؛ هم برای استان فارس و هم برای استان‌های دیگر. در نهایت مشتری این آب نیز خود ما خواهیم بود و حتماً از آن استفاده خواهیم کرد؛ بنابراین می‌خواهم بگویم خود ما هم اکنون در بحث تأمین زیرساخت ورود کرده‌ایم.

حتی در دیدارهایی که با برخی مسئولان حوزه نفت داشتیم، مطرح شد که اگر صنعتگران ما در توسعه میادین گازی نیز نقش ایفا کنند، می‌تواند بسیار مؤثر باشد. عملاً شرایط به‌گونه‌ای شده که گویی خودِ بخش صنعت باید بخشی از این تأمین را انجام دهد و در نهایت مجموعه‌های خدماتی و زیرساختی، حق ترانزیت و انشعاب خود را دریافت کنند.

برای نمونه، اکنون دو صنعت بسیار بزرگ در خرامه داریم: یکی سیمان فارس‌نو که بیش از ۵۰ درصد پیشرفت فیزیکی داشته و جایگزین کارخانه سیمان فعلی شیراز خواهد شد، و دیگری فولاد خرامه که حدود ۹۰ درصد پیشرفت دارد. این‌ها برق ندارند و مجموعه‌های متولی می‌گویند خودِ سرمایه‌گذار باید برق را منتقل کند. این طرح‌ها زمانی آغاز شده‌اند که چنین الزاماتی وجود نداشت و اکنون فقط برای یکی از این کارخانه‌ها حدود ۲ همت هزینه برای انتقال برق لازم است؛ با این حال، مجموعه‌های ما به این نتیجه رسیده‌اند که باید فعال باشند و نقش ایفا کنند و کاری که از دست ما برمی‌آید، نامه‌نگاری و اعتراض است.

اکنون سهمیه سوخت بسیاری از صنعتگران ما کم شده است و در عین حال، سوخت قاچاق در بازار به‌وفور پیدا می‌شود. با این حال، سهمیه سوخت رسمی را کاهش می‌دهند و این را به سیاست‌های کلی کشور یا ضرورت افزایش بهره‌وری مرتبط می‌دانند. در این خصوص نیز نامه‌نگاری‌هایی انجام شده و ما در مضیقه هستیم. البته باید منصف بود؛ مجموعه‌های برق، گاز و آب در استان همکاری می‌کنند و بخش زیادی از چالش‌های آن‌ها نیز ملی است. با این حال، ما همچنان سعی می‌کنیم موضع نقادانه خود را در این حوزه حفظ کنیم.

فارس آگاه: در بحث انتقال صنایع آلاینده‌ای که در شیراز قرار دارند، مانند سیمان، پشم شیشه و روغن نباتی، وضعیت به کجا رسیده است و چه زمانی این جابه‌جایی انجام می‌شود؟

مدیرکل صمت فارس: این مسئله یک موضوع بین‌دستگاهی است و همه ابعاد آن به صنعت، معدن و تجارت مربوط نمی‌شود، درباره روغن نباتی نرگس، این مجموعه حدود هشت هکتار زمین در منطقه ویژه دریافت کرده بود، اما به دلیل اینکه سرمایه‌گذار قبلی پای کار نبود و خود مجموعه نیز وارد چالش شد، سرمایه‌گذار تغییر کرد؛ در نتیجه، ادامه مسیر سرمایه‌گذاری برای احداث مجموعه جدید متوقف شد. در حال حاضر در این مجموعه، روغن‌کشی از دانه‌ها انجام نمی‌شود و آن بخشی که نگرانی‌های زیست‌محیطی ایجاد می‌کرد، دیگر وجود ندارد. اکنون بیشتر تصفیه روغن و بسته‌بندی انجام می‌شود که آلایندگی محیطی قابل‌توجهی ندارد و عملاً می‌توان گفت آلایندگی خاصی ایجاد نمی‌کند.

درباره پشم شیشه، مجموعه‌ای در منطقه ویژه اقتصادی شیراز با ظرفیتی بالاتر از ظرفیت فعلی در نظر گرفته شده است. این طرح بیش از ۸۰ درصد پیشرفت فیزیکی داشته و کار متوقف نیست و به‌خوبی جلو می‌رود، هرچند در تأمین مالی با مشکلاتی مواجه است، در مورد زمان دقیق نمی‌توانم عدد بدهم، اما امیدواریم در همین دولت شاهد جابه‌جایی آن باشیم.

در خصوص کارخانه سیمان فارس نیز یک جایگزین در خرامه در نظر گرفته شده که ظرفیت آن سه برابر ظرفیت فعلی کارخانه است. این طرح بیش از ۵۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد و برآوردی که از سوی مجموعه مطرح می‌شود، این است که تاکنون حدود ۱۵ همت سرمایه‌گذاری برای آن انجام شده است. ما فکر می‌کنیم تا شهریور سال آینده، واحد کلینکر آن قابل افتتاح باشد و 6 ماه بعد از آن کل کارخانه امکان بهره‌برداری پیدا کند. عمده مشکل آن، برق است؛ برای انتقال برق و ایجاد پست مورد نیاز، حدود ۲ همت هزینه لازم است و به نظر می‌رسد حدود دو سال نیز زمان ببرد، بنابراین، تخمین من این است که تعطیلی کارخانه فعلی پس از تکمیل این فرایند و حدود دو سال بعد امکان‌پذیر خواهد شد.

فارس آگاه: در حوزه صنایع نوین و های‌تک چه اقداماتی انجام شده است تا صنایع دانش‌بنیان و مجموعه‌های کوچک‌تر نیز در برنامه‌های توسعه‌ای دیده شوند؟

مدیر کل صمت: اگر منظور شما صنایع های‌تک است که ارزش افزوده بالایی دارند، باید بگویم ما یک مجموعه بسیار خوب داشته‌ایم و داریم؛ مجموعه صنایع الکترونیک شیراز، صاایران و صاشیراز که در کنار آن‌ها یک پارک علم و فناوری خوب نیز شکل گرفته و سرمایه‌گذاری مناسبی انجام شده است. تعداد زیادی شرکت دانش‌بنیان نیز در آن مجموعه مشغول به کار بوده‌اند، اگر از افعال گذشته استفاده می‌کنم، به این دلیل است که در جنگی که اتفاق افتاد، به بخشی از این مجموعه آسیب‌هایی وارد شد، اما هنوز میزان دقیق خسارت قابل برآورد نیست و مشخص نیست چه میزان از این مجموعه آسیب دیده است.

البته ما در دیگر نقاط شیراز و استان فارس نیز ظرفیت‌های بسیار خوبی در حوزه الکترونیک داریم، همین مجموعه آی‌تی‌ آی که احیا شد، ظرفیت بالایی دارد و می‌تواند بخشی از هویت پیشتازی الکترونیک استان فارس را در کشور احیا کند. آی‌تی‌ام‌سی نیز با برنامه‌هایی که داریم، هم‌اکنون فعال است و تلاش می‌کنیم فعالیت‌های آن گسترده‌تر شود؛ بنابراین در این حوزه اقداماتی انجام شده و ادامه نیز خواهد داشت.

فارس آگاه: رسانه‌ها در حوزه اقتصادی و در تسهیل فعالیت‌های صنعتی چه اندازه می‌توانند اثرگذار باشند؟

مدیر کل صمت: رسانه‌ها بسیار می‌توانند مؤثر باشند، من از چند منظر به نقش رسانه نگاه می‌کنم؛ نخست اینکه رسانه‌ها نقش اطلاع‌رسانی دارند و کارهایی که انجام می‌شود باید به‌درستی اطلاع‌رسانی شود، اکنون در روزگاری هستیم که حتی ممکن است خود مسئولان هم از همه اتفاقات مطلع نباشند و رسانه‌ها این نقش را می‌توانند به‌خوبی ایفا کنند.

از سوی دیگر، در جاهایی دشمن تلاش می‌کند تا ناامیدی ایجاد کند، در حالی که با وجود همه ضعف‌ها، پیشرفت‌های بسیار خوبی هم داشته‌ایم، رسانه‌ها در اینجا نیز می‌توانند نقش اطلاع‌رسانی و تبیین واقعیت را ایفا کنند.

از منظر دیگر، رسانه‌ها نماینده افکار عمومی هستند و من همیشه می‌گویم در اتاق‌های فکر از رسانه‌ها دعوت کنید، نه فقط برای اینکه پوشش خبری بدهند، بلکه برای اینکه ایده‌هایشان را مطرح کنند؛ آن‌ها به نوعی نماینده بخشی از نگاه و تفکر عمومی جامعه هستند و این برای جهت‌گیری‌های توسعه در حوزه صنعت و معدن اهمیت دارد.

اگر بپذیریم مسئولیت اصلی رسانه، شفافیت و آگاهی‌بخشی به همه اقشار جامعه است، آن‌وقت روشن می‌شود که تا چه اندازه به رسانه نیاز داریم و این نقش تا چه حد می‌تواند اثرگذار باشد، من نیز از رسانه‌ها تشکر می‌کنم. این روزها می‌بینیم که رسانه‌ها خوب فعال هستند، از جمله رسانه شما که فعال است و با نگاه تخصصی به موضوعات ورود می‌کند. آغوش ما برای همه رسانه‌ها باز است و تا جایی که بتوانیم از آن‌ها حمایت می‌کنیم.

فارس آگاه: سخن پایانی شما با شهروندان و مردم استان.

مدیر کل صمت: سال‌ها بود و شاید هنوز هم این حس وجود داشته باشد که مردم استان فارس از این موضوع ناراحت بودند که توسعه صنعتی و اقتصادی‌ای که باید در استان اتفاق بیفتد، آن‌گونه که باید رخ نداده است؛ امروز می‌خواهم بگویم که اکنون زمینه خوبی برای توسعه اقتصادی وجود دارد. سرعت پیشرفت ما در توسعه اقتصادی و صنعتی، سرعت قابل‌توجهی است.

از مردم می‌خواهم در این مسیر کمک کنند؛ از من سؤال بپرسند، از طریق رسانه‌ها از مسئولان مطالبه کنند و نسبت به این موضوع حساس باشند تا وقتی جامعه نسبت به یک مسئله حساس نباشد، طبیعتاً تغییر نیز در آن مسئله به‌خوبی اتفاق نمی‌افتد و زمینه بروز مشکلات و کج‌رفتاری‌ها نیز باقی می‌ماند.

از مردم استان فارس و شهر شیراز می‌خواهم با تعصب و مطالبه‌گری در موضوع توسعه صنعتی و معدنی استان ورود کنند، این ورود بسیار مهم است. سال‌های سال استان فارس محل تأمین مواد خام برای استان‌های اطراف و حتی برخی کشورهای همسایه بوده است. امروز با حضور و مطالبه‌گری مردم است که این مسئله می‌تواند تغییر کند. از همه نیز می‌خواهم اول از همه از من انتقاد کنند و بعد از دیگران.

مشروح کامل گزارش تصویری این مصاحبه را می‌توانید در سکوهای مجازی رسانه «شهر مردم» در کانال‌های اینستاگرام، آپارات، تلگرام و پایگاه‌های خبری «شهر مردم» و «فارس آگاه» مشاهده کنید.