به گزارش فارس آگاه به نقل از ایسنا، میدل ایست مانیتور در گزارشی به بررسی توافق دفاعی مکه میان عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه و چالش‌های پیش روی آن پرداخت.

این توافق در ۷ اوت ۲۰۲۶ در کاخ الصفا در مکه به امضای شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی و رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه رسید.

بند اصلی توافق تصریح می‌کند که حمله مسلحانه علیه یکی از اعضا، حمله علیه هر سه کشور تلقی خواهد شد. هدف رسمی توافق نیز تقویت بازدارندگی مشترک و گسترش همکاری‌های دفاعی میان سه کشور اعلام شده است.

افزایش تنش میان عربستان و انصارالله

به نوشته میدل ایست مانیتور، محاصره طولانی یمن از سوی عربستان و فشار بر انصارالله، روابط میان این گروه و ریاض را با تنش مواجه کرده است.

در شرایطی که تنگه هرمز در جریان جنگ آمریکا و ایران بسته شده بود، عربستان برای تأمین انرژی جهان به دنبال مسیرهای جایگزین از طریق باب‌المندب بود.

در همین حال، انصارالله از عربستان و جامعه جهانی خواست به محاصره یمن پایان دهند. بر اساس این گزارش، این درخواست مورد توجه قرار نگرفت.

پس از آن، حملات انصارالله به تأسیسات نفتی و زیرساخت‌های عربستان افزایش یافت. این حملات به کاهش یا توقف تولید نفت در برخی مناطق منجر شد.

پاکستان بر اجرای تعهدات توافق مکه تأکید دارد

در پی این حملات، خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، گفت اسلام‌آباد «آماده ایفای تعهداتش» تحت توافق مکه است.

او در این زمینه اظهار کرد: «توافق مکه درباره ما هم صدق می‌کند و ما وظیفه خود را انجام خواهیم داد.»

با وجود این اظهارات، از زمان امضای توافق تاکنون هیچ‌یک از تهدیدها و تنش‌های علیه عربستان باعث نشده است ترکیه یا پاکستان اقدام نظامی در حمایت از ریاض انجام دهند.

فاصله میان تعهدات و اقدام نظامی

به نوشته میدل ایست مانیتور، در این شرایط فاصله میان گفتار و عمل به یکی از محورهای اصلی بحث درباره توافق مکه تبدیل شده است.

با وجود اظهارات خواجه آصف، اقدامی برای فعال‌سازی نظامی این توافق انجام نشده است.

در ۱۹ شهریور برابر با ۱۰ سپتامبر، اسلام‌آباد اعلام کرد که فعلاً به واکنش نظامی فوری فکر نمی‌کند. بر اساس این موضع، رویکرد پاکستان در شرایط فعلی عمدتاً دیپلماتیک خواهد بود.

ترکیه نیز هنوز اقدام نظامی نکرده است

ترکیه نیز با موانعی برای اجرای عملی توافق روبه‌رو است. بر اساس این گزارش، احتمال دارد پارلمان ترکیه تصویب توافق مکه را تا ماه اکتبر به تعویق بیندازد.

این وضعیت، توافق دفاعی سه کشور را در شرایطی نامشخص قرار می‌دهد.

با این حال، در ۳۱ اوت، وزرای خارجه و دفاع و فرماندهان نظامی سه کشور در استانبول درباره اجرای توافق مکه نشست برگزار کردند. آنها بر نهادینه کردن همکاری دفاعی و ایجاد دبیرخانه مشترک توافق کردند.

تلاش عربستان برای جلب حمایت دیگر کشورها

به نوشته میدل ایست مانیتور، عربستان سعودی در واکنش به این شرایط به دنبال استفاده از شرکای دیگر خود است.

در این گزارش آمده است که محمد بن سلمان دو بار با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تماس گرفته و خواستار حمله نظامی آمریکا به انصارالله یمن شده است.

بر اساس این گزارش، ترامپ این درخواست را نپذیرفته، اما پیشنهاد حمایت اطلاعاتی داده است.

همچنین گفته شده ریاض در حال بررسی همکاری با رژیم صهیونیستی و انگلیس است. این اقدامات، طبق تحلیل گزارش، به دلیل وارد نشدن شرکای توافق مکه به درگیری انجام می‌شود.

آیا اعتبار توافق مکه آسیب دیده است؟

تحلیلگرانی از جمله استیون کوک این پرسش را مطرح کرده‌اند که آیا اعتبار توافق مکه، به دلیل نبود اقدام نظامی پس از امضای آن، از هم‌اکنون آسیب دیده است یا خیر.

این مسئله یکی از محورهای اصلی بحث درباره توافق است. آنچه از نگاه اسلام‌آباد خویشتنداری معقول به نظر می‌رسد، ممکن است از نگاه ریاض نشانه نادیده گرفته شدن تعهدات تلقی شود.

با این حال، سه کشور در نشست اخیر خود بر ادامه همکاری برای تقویت بازدارندگی و دفاع جمعی تأکید کرده‌اند. آنها همچنین بر حمایت از تلاش‌های کاهش تنش و حل مسالمت‌آمیز بحران‌ها تأکید داشتند.

ملاحظات پاکستان درباره جنگ یمن

به نوشته میدل ایست مانیتور، همه تنش‌های موجود را نمی‌توان صرفاً با برنامه‌ریزی نظامی حل کرد.

پاکستان روابط نظامی عمیقی با عربستان سعودی دارد. با این حال، به دلیل همسایگی با ایران، اسلام‌آباد طی سال‌ها تلاش کرده روابط خود با تهران را نیز حفظ کند.

پاکستان تمایلی ندارد یمن به نقطه آغاز رویارویی مستقیم و گسترده میان عربستان و ایران تبدیل شود.

ورود نظامی پاکستان به جنگ یمن می‌تواند پیامدهای مختلفی برای اسلام‌آباد داشته باشد. از جمله این پیامدها می‌توان به خطر تلافی‌جویی، پیچیده شدن روابط با ایران و دشوار شدن نقش میانجی‌گرانه پاکستان اشاره کرد.

چنین اقدامی همچنین می‌تواند تنش‌های فرقه‌ای را افزایش دهد و پاکستان را از نقش میانجی به یکی از طرف‌های یک جنگ طولانی تبدیل کند.

نقش چین در کاهش تنش‌های منطقه‌ای

موضع چین نیز در این زمینه مورد توجه قرار گرفته است.

در ژانویه ۲۰۲۴، مقام‌های چینی از ایران خواستند مانع حملات انصارالله یمن به کشتیرانی در دریای سرخ شود.

با توجه به حجم تجارت چین که از مسیرهای دریایی منطقه عبور می‌کند، پکن می‌تواند بار دیگر از این موضوع برای ایفای نقش دیپلماتیک استفاده کند.

همچنین آشتی عربستان و ایران در سال ۲۰۲۳ که با میانجی‌گری چین انجام شد، سابقه‌ای برای نقش‌آفرینی پکن در کاهش تنش‌های منطقه‌ای ایجاد کرده است.

آزمون واقعی توافق مکه چیست؟

به نوشته میدل ایست مانیتور، تصمیم دشوار برای اسلام‌آباد زمانی فرا می‌رسد که ریاض به‌طور رسمی از پاکستان بخواهد در اقدام نظامی مستقیم علیه انصارالله مشارکت کند.

با این حال، تاکنون چنین درخواست صریحی مطرح نشده است.

از سوی دیگر، ورود نظامی پاکستان به یمن می‌تواند خطر تلافی‌جویی را افزایش دهد. این اقدام همچنین ممکن است روابط اسلام‌آباد با تهران و تلاش‌های میانجی‌گرانه آن میان ایران و آمریکا را پیچیده کند.

بر همین اساس، مسئله اصلی توافق مکه لزوماً ورود نیروهای پاکستانی به خاک یمن نیست. آزمون اصلی این توافق، سنجش توان آن برای ایجاد بازدارندگی معتبر، بدون کشاندن پاکستان به جنگی است که تمایلی به ورود مستقیم به آن ندارد.