از جهش آماری تولید پلاکت تا زنگ خطری که برای سال آینده به صدا درآمد

اهدای خون نباید هیجانی و مناسبتی باشد، بلکه باید در ایام گرم و سرد سال، زمان شیوع بیماری‌های تنفسی، نیمه دوم شهریور و مهر (بازگشایی مدارس) و اسفندماه به طور مستمر ادامه یابد

فرخنده آشوری – فارس آگاه

مدیرکل انتقال خون استان فارس در یک نشست مطبوعاتی تفصیلی به مناسبت پنجاه‌ودومین سالروز تأسیس سازمان انتقال خون ایران، با تشریح کارنامه عملکرد سال ۱۴۰۴، دستاوردهای فنی، وضعیت پروژه‌های عمرانی شهرستان‌ها و آمارهای چهارماهه نخست سال جاری، زنگ خطر جدی عدم تناسب بین توسعه تخت‌های بیمارستانی و زیرساخت‌های انتقال خون را به صدا درآورد و خواستار مداخله فوری مسئولان ارشد استانی، نمایندگان مجلس و خیرین سلامت شد.

دکتر مجید اکبرزاده با تبریک فرارسیدن پنجاه‌ودومین سالروز تأسیس این سازمان، بر جایگاه فراملی طب انتقال خون ایران تأکید کرد و گفت: سازمان انتقال خون ایران بر پایه ساختار علمی و نظام‌مند خود که از دیرباز پایه‌گذاری شده است، به همت همکاران و مدیران گذشته و حال، اکنون در میان ۱۰ کشور برتر جهان در حوزه طب انتقال خون و رتبه نخست در منطقه مدیترانه شرقی و خاورمیانه قرار دارد و همواره از جایگاه ویژه و شاخصی در سازمان جهانی بهداشت (WHO) برخوردار است.

وی با اشاره به پیشینه پایگاه استان فارس افزود: انتقال خون استان فارس به عنوان دومین پایگاه کشور در سال ۱۳۵۶ تأسیس شد، این پایگاه امروز بزرگ‌ترین زیرساخت انتقال خون کشور از نظر تعداد پایگاه‌های ثابت و سیار و دومین تولیدکننده خون و فرآورده‌های خونی در سطح کشور پس از تهران است؛ جایگاهی که در سال ۱۴۰۴ نیز با موفقیت حفظ شد.

قطب درمان جنوب کشور؛ زنجیره حیاتی که نباید قطع شود

مدیرکل انتقال خون فارس با تبیین موقعیت استراتژیک درمانی استان اظهار کرد: فارس با داشتن پنج دانشگاه و دانشکده علوم پزشکی شامل شیراز، فسا، جهرم، لارستان و گراش و پراکندگی وسیع جغرافیایی، همواره ارائه‌دهنده خدمات درمانی ویژه بوده است؛ دانشگاه علوم پزشکی شیراز به عنوان قطب درمان جنوب کشور، پذیرای بیمارانی از ۶ تا ۷ استان همجوار است که برای درمان‌های پیچیده‌ای نظیر پیوند اعضا، پیوند مغز استخوان، جراحی‌های دریچه‌ای و باز قلب و سایر اعمال جراحی سنگین به این کلان‌شهر مراجعه می‌کنند.

دکتر اکبرزاده به نیازهای مستمر و روزافزون استان اشاره کرد و یادآور شد: استان فارس رتبه چهارم تعداد بیماران تالاسمی کشور را داراست؛ همچنین آمار بالای بیماران سرطانی و استقرار بیمارستان تخصصی تروما و ارجاعی شهید رجایی شیراز به عنوان مرکز ارجاع اصلی تصادفات جنوب کشور، بار سنگینی از نیاز به خون را تحمیل می‌کند؛ خون و فرآورده‌های خونی، زنجیره اصلی حیات و درمان هستند و اگر این زنجیره با کیفیت مناسب و به اندازه کافی در دسترس نباشد، سلامت و حیات بیماران سرطانی، تالاسمی و کاندیداهای جراحی به طور جدی به مخاطره خواهد افتاد.

آمار عملکرد سال ۱۴۰۴؛ جهش در شاخص‌های کلیدی تولید و مراجعات

دکتر اکبرزاده آمار عملکرد سال ۱۴۰۴ را با جزئیات دقیق به شرح زیر اعلام کرد: بیش از ۲۳۲ هزار و 700 مورد مراجعه در سال ۱۴۰۴ثبت شده که از این میزان مراجعه، بیش از ۱۸۰ هزار اهدای خون موفق بوده است که فارس را در رتبه دوم کشور قرار داد.

وی در مورد تولید پلاکت‌فرزیس (محصول حیاتی بیماران سرطانی و پیوند مغز استخوان) توضیح داد: با جدود پنج هزار و 700 مورد مراجعه شاهد رشد ۱۸ درصدی نسبت به سال ۱۴۰۳ هستیم که با چهار هزار و 818 مورد اهدای موفق پلاکت‌فرزیس با رشد چشمگیر ۲۵ درصدی روبه‌رو بودیم؛ فرآورده‌ای حیاتی که شانس موفقیت پیوند مغز استخوان را به‌ویژه در کودکان مبتلا به سرطان افزایش می‌دهد.

مدیرکل انتقال خون فارس ادامه داد: استان فارس با ثبت بیش از یک‌هزار و 975 مورد اهدای موفق پلاسمافرزیس از ابتدای سال تاکنون موفق به کسب رتبه دوم کشور در تولید پلاسما و فرآورده‌های جانبی آن شده است.

اکبرزاده همچنین با اشاره به راه‌اندازی تیم‌های سیار هدفمند، از اعزام یک‌هزار و 145 مورد استقرار در ادارات، شهرستان‌ها و روستاهای فاقد پایگاه ثابت با هدف تسهیل اهدای خون برای مردم با رشد ۱۱.۴ درصدی خبر داد که به گفته او خروجی این تیم‌های سیار ثبت 44 هزار و 784 اهدای موفق با رشد هفت درصدی نسبت به سال گذشته بوده است.

چالش بزرگ جایگزینی نسل اهداکنندگان/ سهم ناچیز ۵.۷ درصدی بانوان

مدیرکل انتقال خون فارس با تأکید بر اینکه اهدای خون مختص قشر خاصی نیست و خط قرمز سازمان، حفظ سلامت اهداکنندگان به عنوان سرمایه اصلی است، نسبت به یک تغییر هرم جمعیتی هشدار داد: اهداکنندگان مستمر ما که سالی ۲ تا ۳ بار اهدا دارند و برخی به رکورد یک‌صد بار اهدای خون رسیده‌اند، به دلایلی چون بیماری‌های مزمن، سن بالا و مسائل دیگر در حال خروج از چرخه اهدای خون هستند؛ ما باید بلافاصله جمعیت جوانان، زنان و اهداکنندگان بار اول را جایگزین این افراد کنیم.

وی وضعیت مشارکت گروه‌های هدف در سال ۱۴۰۴ را بدین شرح اعلام کرد: در سال ۱۴۰۴، تعداد ۱۲ هزار و 355 زن جهت اهدای خون مراجعه کردند که نشان‌دهنده رشد ۲۷.۹۵ درصدی است؛ اما با این وجود، سهم زنان از کل اهدای خون استان فارس تنها ۵.۷ درصد است که برای قشری که نیمی از جامعه فعال را تشکیل می‌دهد، بسیار پایین است.

این مقام مسئول ادامه داد: در بخش مشارکت جوانان با دعوت و مراجعه 43 هزار و 595 نفر برای اهدای خون با ثبت رشد چنج درصدی و در بخش اهداکنندگان بار اولی با مراجعه 23 هزار و 520 نفر برای نخستین اهدای خون با رشد شایسته ۳۹ درصدی روبه‌رو بودیم.

براساس اظهارات دکتر اکبرزاده آمار چهارماهه نخست سال جاری (۱ فروردین تا ۶ مرداد) بدین گونه بوده است:

در این بازه زمانی، ۷۸ هزار و 822 مورد مراجعه انجام شده که منجر به ۶۳ هزار و 630  مورد خون‌گیری موفق شده است، از این تعداد اهدای موفق، ۱۳ هزار و 690 نفر بار اولی، سه‌هزار و 198 نفر زن و ۱۹ هزار و 870 نفر جوان بوده‌اند؛ همچنین در جریان جنگ ۴۰ روزه رمضان (۹ اسفند تا ۱۹ فروردین) با همراهی پرشور مردم، ۲۶ هزار مراجعه و ۲۱ هزار اهدای خون موفق ثبت شد تا ذخایر پایدار استان حفظ شود.

وی با اشاره به آمارها تأکید کرد که مراجعات نباید هیجانی و مناسبتی باشد، بلکه باید در ایام گرم و سرد سال، زمان شیوع بیماری‌های تنفسی، نیمه دوم شهریور و مهر (بازگشایی مدارس) و اسفندماه به طور مستمر ادامه یابد.

نهضت عمرانی پایگاه‌ها در شهرستان‌های فارس و شهر صدرا

دکتر اکبرزاده آخرین وضعیت پروژه‌های عمرانی انتقال خون استان را تشریح کرد:

لامرد: افتتاح پایگاه انتقال خون لامرد در شهریور ۱۴۰۱ پس از ۸ سال بلاتکلیفی و سه بار افتتاح ناموفق و تعطیلی‌های مکرر گذشته.

گراش: راه‌اندازی پایگاه روزانه در شهریور ۱۴۰۲.

نی‌ریز: آغاز عملیات ساخت پایگاه انتقال خون شهرستان در سال ۱۴۰۳.

فسا: تملک زمین و تأیید نقشه‌های ساختمان جدید انجام شده است. اکبرزاده از دانشگاه علوم پزشکی فسا (مجری طرح)، خیرین شهرستان، استاندار و رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی خواست بودجه ساخت را تأمین کنند تا انتقال خون از ساختمان قدیمی و فرسوده فعلی نجات یابد.

آباده: رایزنی برای تملک زمین مناسب جهت ساخت ساختمان جدید با کمک خیران تهران در حال پیگیری است.

کازرون: زمین تملک شده و نقشه‌ها در حال نهایی شدن است تا عملیات ساخت با کمک خیرین در سال جاری آغاز شود.

اوز: نهایی شدن نقشه‌ها و تعهد خیرین برای آغاز رسمی ساخت ساختمان جدید.

مرودشت: انتقال پایگاه بعد از ۱۶ سال فعالیت سخت در کانکس به ساختمان فیزیکی مناسب در بهمن‌ماه گذشته با همکاری فرمانداری و دانشگاه علوم پزشکی؛ وی در عین حال خواستار تخصیص زمین مناسب برای احداث ساختمان دائمی مرودشت شد.

شهر جدید صدرا: به عنوان دومین شهر پرجمعیت استان، رایزنی‌ها با استانداری و شرکت عمران صدرا برای تملک زمینی که کارهای اداری آن انجام شده جریان دارد تا پایگاه جدید صدرا به عنوان پشتیبان اصلی کلان‌شهر شیراز احداث شود.

ارتقای استانداردهای فنی؛ اجرای تست NAT در شرایط تحریم و بحران

مدیرکل انتقال خون فارس با اشاره به دستاوردهای علمی و فنی تصریح کرد: از سال ۱۴۰۲ موفق به راه‌اندازی سیستم شناسایی گروه‌های فرعی خون و آنتی‌بادی اهداکنندگان شدیم که عوارض تزریق خون را به‌ویژه در نوزادان کاهش می‌دهد؛ همچنین از سال ۱۴۰۳، تست تخصصی غربالگری ویروسی (NAT) برای تمام اهداکنندگان استان چک می‌شود و علیرغم هزینه‌بر بودن و سختی کار، ارسال روزانه این نمونه‌ها از شیراز به تهران برای تست متمرکز، حتی در زمان لغو پروازها، تعطیلات برق، سرمای شدید و تعطیلات نوروز، حتی یک روز هم مختل نشد.

وی به سختی کار کارکنان اشاره کرد و گفت: کارکنان ما در ماه رمضان به صورت سه شیفت و تا ساعت ۲ بامداد کار کردند؛ خدمات انتقال خون تعطیل‌بردار نیست و شایسته است مسئولان به معیشت و مشکلات کارکنان این دستگاه حیاتی توجه جدی‌تری داشته باشند.

زنگ خطری جدی: توسعه بیمارستان‌ها بدون تقویت زیرساخت انتقال خون

دکتر اکبرزاده در پایان با لحنی هشدارآمیز گفت: برخی مسئولان طرح کوچک‌سازی دولت را مطرح می‌کنند؛ در حالی که کوچک‌سازی متعلق به اداراتِ با خدمات الکترونیک غیرحضوری است، نه انتقال خون که کار میدانی و فیزیکی انجام می‌دهد؛ ما طی چهار سال گذشته ۸۶ نیروی متخصص را به دلیل بازنشستگی از دست دادیم، در حالی که کل مجوز جذب نیروی استخدامی ما تنها ۶ نفر بود!

وی با اشاره به فرسودگی تجهیزات تخصصی گران‌قیمت (نظیر سانتریفیوژهای یخچال‌دار که هر کدام نجات‌بخش روزانه یک‌صد بیمار هستند) و فرسودگی ناوگان جاده‌ای انتقال خون (از آباده تا لار و لامرد) تأکید کرد: هر تخت بیمارستانی جدید که افتتاح می‌شود، سالانه به ۳۰ تا یک‌صد کیسه خون نیاز دارد؛ در شیراز احداث دو مگاسپیتال جدید در دست پیگیری است، اما زیرساخت و نیروی انسانی انتقال خون به هیچ‌وجه پاسخگوی این حجم گسترش درمان نیست.

مدیرکل انتقال خون فارس خطاب به نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی درخواست کرد: نمایندگان مجلس باید در بودجه‌های در اختیار خود، انتقال خون را به عنوان تنها دستگاه حیاتی پدافند غیرعامل ببینند، خیرین سلامت نیز بدانند خرید تجهیزات برای انتقال خون، مستقیماً نجات‌دهنده جان صدها بیمار در روز است؛ زنگ خطر به صدا درآمده و این بحران نه برای ده سال آینده، بلکه برای سال آینده است.