عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تشریح نقش پروتئین‌های ناقل دارو، بر اهمیت شناخت تداخلات پنهان دارویی و لزوم مشورت با پزشک یا داروساز هنگام مصرف هم‌زمان داروها و فرآورده‌های گیاهی تأکید کرد.

به گزارش فارس اگاه به نقل از روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز و به نقل از وبدا، دکتر احمد غلامی، متخصص بیوتکنولوژی دارویی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، گفت: همه تداخلات دارویی ناشی از تغییر در متابولیسم کبدی نیستند و بخشی از این تداخلات از طریق پروتئین‌های ناقل دارو ایجاد می‌شوند.

وی توضیح داد که این پروتئین‌ها در ورود و خروج دارو از سلول‌ها نقش اساسی دارند، اما در بسیاری از موارد کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند.

پروتئین P-gp چگونه بر داروها اثر می‌گذارد؟

دکتر غلامی اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین ناقل‌های دارویی، پروتئین P-glycoprotein (P-gp) است. این پروتئین در سلول‌های روده، کبد، کلیه و سد خونی ـ مغزی وجود دارد و با خارج کردن برخی داروها از سلول، از تجمع بیش از حد آن‌ها در بدن، به‌ویژه در سیستم عصبی مرکزی، جلوگیری می‌کند.

وی افزود: اگر فعالیت این پروتئین توسط برخی داروها یا حتی فرآورده‌های گیاهی مهار شود، جذب بعضی داروها افزایش می‌یابد و غلظت آن‌ها در خون ممکن است به‌طور غیرمنتظره بالا برود.

به گفته این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، افزایش فعالیت این ناقل نیز می‌تواند نتیجه‌ای معکوس داشته باشد. در این شرایط، غلظت دارو کاهش پیدا می‌کند و اثربخشی درمان کمتر می‌شود.

چرا این تداخلات «پنهان» هستند؟

دکتر غلامی با بیان اینکه این نوع تداخلات معمولاً در آزمایش‌های رایج کبدی یا کلیوی قابل تشخیص نیستند، تصریح کرد: به همین دلیل از آن‌ها با عنوان تداخلات پنهان دارویی یاد می‌شود.

وی تأکید کرد که تشخیص این تداخلات به آگاهی تخصصی از عملکرد پروتئین‌های ناقل دارو نیاز دارد و تنها با بررسی‌های معمول آزمایشگاهی امکان‌پذیر نیست.

نمونه‌هایی از تداخلات پنهان دارویی

این متخصص بیوتکنولوژی دارویی با اشاره به نمونه‌های بالینی گفت: مصرف هم‌زمان دیگوکسین با داروهایی مانند آمیودارون یا وراپامیل که فعالیت P-gp را مهار می‌کنند. می‌تواند غلظت خونی دیگوکسین را افزایش دهد و خطر مسمومیت قلبی را بالا ببرد.

وی ادامه داد: برخی داروهای ضدصرع یا فرآورده‌های گیاهی نیز با افزایش فعالیت این ناقل، ممکن است اثربخشی داروهایی مانند سیکلوسپورین یا برخی داروهای ضدانعقاد خوراکی از جمله دابیگاتران را کاهش دهند.

نقش پروتئین‌های ناقل در داروهای نوین

دکتر غلامی با اشاره به داروهای بیولوژیک گفت: داروهایی مانند انسولین، هورمون‌ها، فاکتورهای رشد و آنتی‌بادی‌های مونوکلونال معمولاً تحت تأثیر پروتئین P-gp قرار نمی‌گیرند.

وی افزود: با این حال، ناقل‌های دیگری مانند FcRn در تنظیم ماندگاری این داروها در بدن نقش مهمی دارند . و شناخت این مسیرها در توسعه داروهای نوترکیب اهمیت روزافزونی پیدا کرده است.

نقش داروسازان در پیشگیری از تداخلات دارویی

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تأکید بر نقش داروسازان در شناسایی تداخلات دارویی، خاطرنشان کرد: آگاهی از داروها و ترکیباتی که فعالیت پروتئین‌های ناقل دارو را تغییر می‌دهند.، می‌تواند از بروز عوارض ناخواسته جلوگیری کند و ایمنی درمان را افزایش دهد.

وی افزود: این موضوع به‌ویژه برای بیمارانی که چند دارو را به‌طور هم‌زمان مصرف می‌کنند، اهمیت بیشتری دارد.

توصیه به بیماران

دکتر غلامی در پایان توصیه کرد: بیماران هنگام تجویز داروی جدید یا پیش از مصرف هرگونه فرآورده گیاهی. فهرست کامل داروهای مصرفی خود را در اختیار پزشک یا داروساز قرار دهند.

وی تأکید کرد: حتی داروهایی که در ظاهر ارتباطی با یکدیگر ندارند. ممکن است از طریق پروتئین‌های ناقل دارو با هم تداخل داشته باشند و بر اثربخشی یا ایمنی درمان تأثیر بگذارند.