جلال‌الدین عرفانی – فارس آگاه

آیین رونمایی از کتاب «شهر بیدار» آنچه من آموختم، نوشته «سید ابراهیم حسینی» رییس شورای اسلامی شهر شیراز، با حضور جمعی از اصحاب رسانه برگزار شد، این مراسم صرفاً یک برنامه رونمایی کتاب نبود، بلکه به محفلی برای بازخوانی تجربه‌های چندساله مدیریت شهری در شیراز و گفت‌وگو درباره مسیر آینده این کلان‌شهر تبدیل شد.

در آغاز این مراسم، حسینی نویسنده کتاب و رییس شورای شهر شیراز، درباره انگیزه نگارش این اثر توضیح داد: بسیاری از تجربه‌های مدیریتی اگر ثبت نشوند، ناگزیر دوباره با هزینه‌های سنگین مادی و اجتماعی تکرار خواهند شد.

وی افزود: هدفم از نگارش این کتاب، ارائه گزارش عملکرد یا فهرست پروژه‌ها نبوده است، بلکه تلاش کرده‌ام آنچه در میدان عمل آموخته‌ام، با نگاهی تحلیلی و انسانی روایت شود.

وی با اشاره به عنوان کتاب گفت: نام «شهر بیدار» بر این اساس انتخاب شد که شهر را موجودی زنده می‌دانم؛ موجودی که هویت، حافظه و روح دارد و نمی‌توان آن را صرفاً مجموعه‌ای از خیابان‌ها، ساختمان‌ها و پروژه‌های عمرانی تلقی کرد.

به گفته ریس شورای شهر شیراز، اگر شهر را تنها در قالب اعداد و بودجه ببینیم، از درک واقعیت‌های اجتماعی آن غافل خواهیم شد.

حسینی بیان کرد: مدیریت شهری زمانی موفق است که میان پروژه و انسان توازن برقرار کند، ممکن است ده‌ها پروژه عمرانی اجرا شود، اما اگر حال مردم بهتر نشود، نمی‌توان آن را توسعه واقعی نامید.

از نگاه وی، شهر با بودجه اداره می‌شود اما با اعتماد زنده می‌ماند و سرمایه اصلی مدیریت شهری، اعتماد عمومی است.

نویسنده این اثر در ادامه به یکی از پرسش‌های محوری کتاب اشاره کرد و متذکر شد: چرا برخی شهرها با امکانات محدودتر عملکرد موفق‌تری دارند و در مقابل، برخی شهرها با منابع گسترده‌تر همچنان با نارضایتی عمومی مواجه‌اند؟ پاسخ این پرسش را باید در کیفیت تصمیم‌گیری، میزان شفافیت، نحوه ارتباط مدیران با مردم و سطح سرمایه اجتماعی جست‌وجو کرد.

 تجربه‌نگاری از دل مدیریت شهری 

حسینی درباره ساختار کتاب نیز خاطرنشان کرد: این اثر بر پایه یادداشت‌های روزانه، صورت‌جلسات، تجربه‌های میدانی و تأملات شخصی تدوین شده است و تلاش کردم زبان کتاب ساده و قابل فهم باشد تا هم مدیران و هم شهروندان عادی بتوانند با آن ارتباط برقرار کنند؛ فصل نخست کتاب به مفهوم بیداری شهر اختصاص دارد. حسینی تأکید کرد: بیداری به معنای صرفاً توسعه فیزیکی نیست، بلکه شهری بیدار است که نسبت به مسائل اجتماعی و مطالبات شهروندان حساس باشد.

وی افزود: ممکن است شهری از نظر ظاهری توسعه‌یافته باشد اما اگر عدالت فضایی رعایت نشود یا خدمات به‌صورت متوازن توزیع نگردد، نمی‌توان آن را شهری بیدار دانست.

رییس شورای شهر شیراز در تشریح دیگر فصول یازده‌گانه این کتاب اشاره کرد: در مدیریت شهری لحظاتی پیش می‌آید که مدیر باید بین راه آسان و راه درست یکی را انتخاب کند، تصمیم جسورانه به معنای تصمیم عجولانه نیست، بلکه انتخاب آگاهانه در شرایط فشار و ابهام است.

حسینی تصریح کرد: برخی پروژه‌ها در ابتدا با مخالفت‌ها و تردیدهای جدی مواجه بودند، اما در نهایت به زیرساخت‌های مهم شهری تبدیل شدند؛ اگر مدیریت شهری همواره منتظر اجماع کامل بماند، بسیاری از طرح‌های راهبردی هرگز اجرا نخواهند شد.

وی نقش شورای اسلامی شهر را در این فرآیند بسیار مهم دانست و بیان کرد: شورا صرفاً نهاد نظارتی نیست، بلکه شریک راهبردی مدیریت شهری است، هر جا تعامل و گفت‌وگو میان شورا و شهرداری برقرار بوده، مسیر اجرای برنامه‌ها هموارتر شده است.

نویسنده این کتاب در ادامه اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین آموخته‌های من این است که مدیریت شهری بدون گفت‌وگو معنایی ندارد؛ قطع ارتباط با افکار عمومی، آغاز شکل‌گیری بحران اعتماد است.

 شهر فقط پروژه نیست؛ شهر باید حال مردم را بفهمد 

حسینی در بخش دیگری از سخنان خود به ابعاد اجتماعی مدیریت شهری پرداخت و گفت: شهر، مجموعه‌ای از انسان‌هاست و اگر سیاست‌گذاری‌ها نتواند کیفیت زندگی مردم را بهبود دهد، توسعه صرفاً ظاهری خواهد بود.

وی افزود: گاهی یک اقدام فرهنگی کوچک می‌تواند تأثیری عمیق‌تر از یک پروژه بزرگ عمرانی داشته باشد، زیرا مستقیماً با احساس امید و آرامش شهروندان در ارتباط است.

به گفته رییس شورای شهر شیراز، شاخص‌های کمی مهم‌اند اما کافی نیستند و باید شاخص‌های کیفی نیز در ارزیابی عملکرد شهری مورد توجه قرار گیرند.

حسینی تصریح کرد: کیفیت زندگی مفهومی چندبعدی است و شامل احساس امنیت، آرامش روانی، دسترسی عادلانه به خدمات و حفظ هویت شهری می‌شود؛ اگر شهروندان احساس تعلق نداشته باشند، توسعه کالبدی نمی‌تواند رضایت پایدار ایجاد کند.

وی در بخش دیگری از کتاب به موضوع هویت شیراز پرداخته است که در این زمینه توضیح داد: شیراز شهری با پیشینه فرهنگی عمیق است و تصمیم‌های مدیریتی نباید این سرمایه تاریخی را تضعیف کند.

به گفته نویسنده این کتاب، توسعه زمانی پایدار خواهد بود که با فرهنگ و حافظه جمعی شهر هماهنگ باشد.

حسینی همچنین به نقش رسانه‌ها اشاره و تاکید کرد: رسانه‌ها می‌توانند پل ارتباطی میان مردم و مدیریت باشند، نقد منصفانه فرصت اصلاح را فراهم می‌کند و هر جا رسانه‌ها مسئولانه عمل کرده‌اند، فرآیند تصمیم‌گیری نیز شفاف‌تر شده است.

وی درباره سرمایه انسانی نیز متذکر شد: بزرگ‌ترین سرمایه شهرداری نیروی انسانی آن است و اگر کارکنان احساس انگیزه و تعلق نداشته باشند، حتی بهترین برنامه‌ها نیز به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.

شفافیت، هوشمندی و عبور از بحران

حسینی بخش مهمی از کتاب را به موضوع شفافیت اختصاص داده است که در مورد آن بیان کرد: مدیریت امروز نمی‌تواند در فضای بسته عمل کند، مردم حق دارند بدانند منابع چگونه هزینه می‌شود و اولویت‌ها بر چه اساسی تعیین می‌گردد.

وی یادآور شد: شفافیت تنها انتشار اعداد نیست، بلکه ایجاد سازوکار پاسخگویی و دسترسی آزاد به اطلاعات است، هر جا اطلاعات پنهان شود، شایعه و بی‌اعتمادی جای آن را می‌گیرد.

حسینی درباره اشاره به هوشمندسازی شهری در این کتاب  نیز اشاره کرده است: فناوری ابزار است نه هدف؛ اگر فناوری به بهبود خدمات، کاهش هزینه‌ها و افزایش رضایت شهروندان منجر نشود، صرفاً نمایشی خواهد بود.

مولف این اثر در ادامه به تجربه مدیریت بحران اشاره کرد و توضیح داد: سال‌های اخیر با چالش‌های مالی و اجتماعی متعددی همراه بوده است، در چنین شرایطی، مهم‌ترین وظیفه مدیریت حفظ آرامش و اعتماد عمومی است؛ در بحران‌ها، صداقت مهم‌تر از امکانات است و مردم زمانی همراهی می‌کنند که احساس کنند مدیران در کنار آنان ایستاده‌اند.

در بخش پایانی مراسم، حسینی درباره آینده شیراز سخن گفت و اظهار کرد: این شهر ظرفیت آن را دارد که الگویی متفاوت از مدیریت شهری ارائه دهد؛ الگویی که در آن توسعه اقتصادی، عدالت اجتماعی و حفظ هویت فرهنگی به‌صورت هم‌زمان دنبال شود.

وی چهار اولویت را برای آینده شهر برشمرد و تأکید کرد: نخست آنکه هیچ شهروندی نباید احساس نادیده گرفته شدن داشته باشد، دوم، توسعه باید به‌صورت متوازن در همه مناطق شهر جریان یابد، سوم، سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی باید تقویت شود و چهارم، شیراز باید همچنان شهر فرهنگ و گفت‌وگو باقی بماند.

ثبت تجربه‌های مدیریتی مانع تکرار خطاست

در ادامه این مراسم، اسکندری رئیس کمیسیون اقتصاد و سرمایه‌گذاری شورای اسلامی شهر شیراز، با تأکید بر اهمیت مستندسازی تجربه‌های مدیریتی اظهار کرد: یکی از ضعف‌های نظام مدیریتی کشور، ثبت‌نشدن تجربه‌هاست؛ بسیاری از مدیران پس از پایان مسئولیت، انبوهی از تجربه‌های ارزشمند را با خود می‌برند و این چرخه باعث تکرار خطاها می‌شود.

وی افزود: کتاب «شهر بیدار» از این منظر اهمیت دارد که تجربه‌های مدیریتی را به سرمایه‌ای عمومی تبدیل می‌کند؛ این اثر می‌تواند برای مدیران آینده، پژوهشگران حوزه مدیریت شهری و حتی دانشجویان منبعی قابل اتکا باشد.

اسکندری با اشاره به شرایط اقتصادی کشور تصریح کرد: مدیریت شهری امروز با محدودیت‌های جدی منابع مواجه است و در چنین شرایطی، تصمیم‌گیری نیازمند دقت، اولویت‌بندی و شفافیت مضاعف است.

وی ادامه داد: شورای اسلامی شهر شیراز تلاش کرده است در حوزه سرمایه‌گذاری شهری، رویکردی مبتنی بر مشارکت بخش خصوصی و کاهش وابستگی به درآمدهای ناپایدار را دنبال کند.

اسکندری بیان کرد: سرمایه‌گذاری شهری تنها تأمین منابع مالی نیست، بلکه ابزاری برای ایجاد اشتغال، رونق اقتصادی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان است، اگر سیاست‌های سرمایه‌گذاری به‌درستی طراحی شوند، می‌توانند موتور محرک توسعه متوازن باشند.

وی همچنین بر ضرورت تقویت اعتماد عمومی تأکید کرد و افزود: بدون سرمایه اجتماعی، حتی بهترین طرح‌های اقتصادی نیز به نتیجه مطلوب نمی‌رسند، شفافیت، پاسخگویی و گفت‌وگوی مستمر با شهروندان از الزامات حکمرانی شهری است.

اسکندری خاطرنشان کرد: شورای اسلامی شهر شیراز در دوره اخیر تلاش کرده است با تقویت نظارت، شفاف‌سازی فرآیندهای مالی و حمایت از طرح‌های زیرساختی، مسیر توسعه پایدار را هموار کند؛ انتشار کتاب‌هایی از این دست می‌تواند به شکل‌گیری ادبیات بومی مدیریت شهری کمک کند.

در پایان مراسم، از کتاب «شهر بیدار» رونمایی شد و حاضران درباره محورهای آن به تبادل نظر پرداختند؛ این برنامه در مجموع به فرصتی برای تأمل درباره مفهوم مدیریت شهری تبدیل شد؛ مدیریتی که تنها به اجرای پروژه‌ها محدود نمی‌شود، بلکه انسان، اعتماد و فرهنگ را در کانون توجه قرار می‌دهد.